విద్యావంతం యశస్వంతం కరోతి చ నరం హరిః । శృణు రాజన్ప్రవక్ష్యామి కథాం పాపహరాం పరామ్
హరి ఒక మనిషిని విద్యావంతుడిగా, పేరుగాంచినవాడిగా చేస్తాడు. ఓ రాజా, పాపాలను తొలగించే గొప్ప కథను నేను నీకు చెబుతాను, విను.
భద్రావత్యాం పురా హ్యాసీత్పుర్యాం రాజా సుకేతుమాన్ । తస్య రాజ్ఞస్తథారాజ్ఞీ చంపకా నామ వర్త్తతే
భద్రావతి అనే పురంలో ఒకప్పుడు సుకేతుమాన్ అనే రాజు ఉండేవాడు. అతని భార్యకు చంపక అనే పేరు ఉండేది.
పుత్రహీనేన రాజ్ఞా చ కాలే నీతో మనోరథైః । నైవాత్మజం నృపో లేభే వంశకర్త్తారమేవ చ
ఆ రాజుకు కొడుకు లేకపోవడం వల్ల ఎన్నో ఆశలతో కాలం గడిపాడు. అయినా అతనికి వంశాన్ని కొనసాగించే కుమారుడు కలగలేదు.
తేనైవ రాజ్ఞా ధర్మేణ చింతితం బహుకాలతః । కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి సుతప్రాప్తిః కథం భవేత్
ఆ రాజు ధర్మబుద్ధితో చాలా కాలం ఆలోచిస్తూ, 'నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నాకు కుమారుడు ఎలా కలుగుతాడు?' అని మనసులో తలపోయేవాడు.
న రాష్ట్రే న పురే సౌఖ్యం లేభే రాజా సుకేతుమాన్ । సాధ్వ్య స్వకాంతయా సార్ద్ధం ప్రత్యహం దుఃఖితోఽభవత్
సుకేతుమాన్ రాజుకు తన రాజ్యంలోనూ, నగరంలోనూ ఆనందం దొరకలేదు. తన మంచి భార్యతో కలిసి ప్రతి రోజు దుఃఖంతో ఉండేవాడు.
తావుభౌ దంపతీ నిత్యం చింతాశోకపరాయణౌ । పితరోఽస్య జలం దత్తం కవోష్ణముపభుంజతే
ఆ ఇద్దరు దంపతులు ఎప్పుడూ ఆందోళన, శోకంలో మునిగిపోయేవారు. అతని తల్లిదండ్రులు నీరు ఇచ్చి, వేడిగా తాగేవారు.
రాజ్ఞః పశ్చాన్న పశ్యామో యోఽస్మాన్సంతర్పయిష్యతి । ఇత్యేవం సంస్మరంతోఽస్య దుఃఖితాః పితరోఽభవన్
'ఈ రాజు తర్వాత మనకు తృప్తి కలిగించే వారు ఎవరు?' అని గుర్తు చేసుకుంటూ, అతని తల్లిదండ్రులు దుఃఖించేవారు.
న బాంధవా న మిత్రాణి నామాత్యాః సుహృదస్తథా । రోచయంత్యస్య భూపస్య న గజాశ్వాః పదాతయః
ఆ రాజుకు బంధువులు, స్నేహితులు, మంత్రులు, సహచరులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, కాలాళ్లు ఎవ్వరూ ఆనందాన్ని కలిగించలేకపోయారు.
నైరాశ్యం భూపతేస్తస్య నిత్యం మనసి వర్త్తతే । నరస్య పుత్రహీనస్య నాస్తి వై జన్మనః ఫలమ్
ఆ రాజు మనసులో ఎప్పుడూ నిరాశే ఉండేది. కుమారుడు లేని మనిషికి జన్మకు నిజంగా ఫలం ఉండదు.
అపుత్రస్య గృహం శూన్యం హృదయం దుఃఖితం సదా । పితృదేవమనుష్యాణాం నానృణత్వం సుతం వినా
కుమారుడు లేనివారి ఇల్లు ఖాళీగా ఉంటుంది, హృదయం ఎప్పుడూ దుఃఖంతో నిండిపోతుంది. కుమారుడు లేకపోతే పితృదేవతలకు, దేవతలకు, మనుషులకు అప్పు తీరదు.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన సుతముత్పాదయేన్నరః । ఇహ లోకే యశస్తేషాం పరలోకే శుభా గతిః
అందువల్ల, మనిషి అన్ని ప్రయత్నాలతో కుమారుడిని పొందాలి. ఈ లోకంలో వారికి పేరు, పరలోకంలో శుభమైన మార్గం లభిస్తుంది.
యేషాం తు పుణ్యకర్తౄణాం పుత్రజన్మగృహే భవేత్ । ఆయురారోగ్యసంపత్తిస్తేషాం గేహే ప్రవర్తతే
పుణ్యములు చేసినవారి ఇంట్లో కుమారుడు పుట్టితే, ఆయుర్దాయం, ఆరోగ్యం, సంపదలు ఆ ఇంట్లో నిలుస్తాయి.
పుత్రజన్మ గృహే యేషాం లోకానాం పుణ్యకారిణామ్ । పుణ్యం వినా న చ ప్రాప్తిర్విష్ణుభక్తిం వినా నృప
పుణ్యకారుల ఇంట్లో కుమారుడు పుట్టడం పుణ్యం లేకుండా సాధ్యం కాదు, విష్ణుభక్తి లేకపోయినా సాధ్యం కాదు, ఓ రాజా.
పుత్రాశ్చ సంపదో వాపి నిశ్చయాదితి మే మతిః । ఏవం విచింత్యమానోఽసౌ న శర్మ లభతే నృపః
కుమారులు లేదా ధనం తప్పకుండా వస్తాయని నా అభిప్రాయం. ఇలా ఆలోచిస్తూ ఆ రాజుకు ఆనందం దొరకలేదు.
ప్రత్యూషే చింతయద్రాజా నిశీథే చింతయత్తతః । స్వయమాత్మవినాశం చ చింతయామాస కేతుమాన్
ఉదయాన్నే రాజు ఆలోచించేవాడు, అర్ధరాత్రి కూడా ఆలోచించేవాడు. సుకేతుమాన్ తనను తాను నాశనం చేసుకోవాలని మనసులో ఉంచుకున్నాడు.
ఆత్మఘాతే దుర్గతిం చ చింతయిత్వా తదా నృపః । దృష్ట్వాత్మదేహం పతితమపుత్రత్వం తథైవ చ
ఆత్మహత్య, దుర్గతి గురించి ఆలోచించిన రాజు, తన శరీరం పడిపోయినట్లు, కుమారుడు లేకపోవడాన్ని కూడా చూశాడు.
పునర్విచార్యాత్మబుద్ధ్యా ఆత్మనో హితకారణమ్ । అశ్వారూఢస్తతో రాజా జగామ గహనం వనమ్
తన మేలుకోసం మళ్లీ ఆలోచించి, రాజు గుర్రంపై కూర్చొని, దట్టమైన అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
పురోహితాదయః సర్వే న జానంతి గతం నృపమ్ । గంభీరే విపినే రాజా మృగపక్షినిషేవితే
పురోహితులు, ఇతరులు ఎవ్వరూ రాజు వెళ్లిపోయిన విషయాన్ని తెలియకపోయారు. రాజు, జంతువులు, పక్షులు తిరిగే లోతైన అడవిలో సంచరించాడు.
విచచార తదా రాజా వనవృక్షాన్విలోకయన్ । వటానశ్వత్థబిల్వాంశ్చ ఖర్జూరాన్పనసాంస్తథా
ఆ రాజు అప్పుడు అడవి చెట్లను చూస్తూ అక్కడక్కడ తిరిగాడు. వటవృక్షాలు, అశ్వత్థాలు, బిల్వపళ్లు, ఖర్జూరాలు, పనస చెట్లు అన్నీ అతడు చూశాడు.
బకులాన్సప్తపర్ణాంశ్చ తిందుకాంస్తిలకానపి । శాలాంస్తాలాంస్తమాలాంశ్చ దదర్శ సరలాన్నృపః
బకుల చెట్లు, సప్తపర్ణాలు, తిండు చెట్లు, తిలక చెట్లు, అలాగే శాల, తాళ, తమాల, సరళ చెట్లు కూడా ఆ రాజు చూశాడు.
ఇంగుదీ కకుభాంశ్చైవ శ్లేష్మాతకనగాంస్తథా । శల్లకాన్కరమర్దాంశ్చ పాటలాన్బదరానపి
ఇంగుది, కకుభ, శ్లేష్మాతక చెట్లు, శల్లకి, కరమర్ద, పాటల, బదరి చెట్లు కూడా అతడు చూశాడు.
అశోకాంశ్చ పలాశాంశ్చ శృగాలాఞ్శశకానపి । వనమార్జారమహిషాన్శల్లకాంశ్చమరానపి
అశోక, పలాష చెట్లు, శృగాళులు, శశకులు, అడవి పిల్లులు, మహిషాలు, శల్లకి జంతువులు, చమరాలు కూడా రాజు చూశాడు.
దదర్శ భుజగాన్రాజా వల్మీకాదర్ద్ధనిఃసృతాన్ । తథా వనగజాన్ మత్తాన్ కలభైః సహ సంగతాన్
ఆ రాజు పాములు వాల్మీకాల నుంచి బయటకు వస్తున్నట్టు చూశాడు. అలాగే మత్తులో ఉన్న అడవి ఏనుగులు, వాటి పిల్లలతో కూడి ఉన్నవాటిని కూడా చూశాడు.
యూథపాంశ్చ చతుర్దంతాన్కరిణీయూథమధ్యగాన్ । తాన్దృష్ట్వా చింతయామాస ఆత్మనః స గజాన్నృపః
ఏనుగుల గుంపుల నాయకులను, నాలుగు దంతాల ఏనుగులను, గుంపులో ఉన్న ఏనుగులను చూసి, తన దగ్గర ఉన్న ఏనుగులను రాజు గుర్తు చేసుకున్నాడు.
తేషాం స విచరన్మధ్యే రాజా శోభామవాప హ । మహదాశ్చర్యసంయుక్తం దదృశే విపినం నృపః
వాటిమధ్యలో తిరుగుతూ ఆ రాజు మరింత కాంతిని పొందాడు. ఆ అడవి అతనికి గొప్ప ఆశ్చర్యకరమైన దృశ్యాలతో నిండినట్టుగా కనిపించింది.
మార్గే శివారుతాన్శృణ్వన్నులూకవిరుతం తథా । తాంస్తానృక్షమృగాన్పశ్యన్బభ్రామ వనమధ్యతః
మార్గంలో నక్కల అరుపులు, గుడ్లగూబల కేకలు వింటూ, రకరకాల ఎలుగుబంట్లు, జింకలను చూస్తూ, రాజు అడవి మధ్యలో తిరిగాడు.
ఏవం దదర్శ గహనం నృపో మధ్యగతే రవౌ । క్షుత్తృడ్భ్యాం పీడితో రాజా ఇతశ్చేతశ్చ ధావతి
ఇలా ఆ రాజు అడవి లోతుల్లో సూర్యుడు మధ్యాహ్నానికి చేరుకున్నప్పుడు చూశాడు. ఆకలి, దాహంతో బాధపడుతూ, ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తాడు.
నృపతిశ్చింతయామాస సంశుష్కగలకంధరః । మయా తు కిం కృతం కర్మ ప్రాప్తం దుఃఖం యదీదృశమ్
ఆ రాజు గొంతు, మెడ ఎండిపోయి, 'నేను ఏ పని చేశానో, ఇలాంటి బాధ నాకు ఎందుకు వచ్చింది?' అని ఆలోచించసాగాడు.
మయా వై తోషితా దేవా యజ్ఞైః పూజాభిరేవ చ । తథైవ బ్రాహ్మణా దానైస్తోషితా మిష్టభోజనైః
'నేను యజ్ఞాలు, పూజలతో దేవతలను సంతోషపరిచాను. అలాగే బ్రాహ్మణులకు దానాలు, రుచికరమైన భోజనాలు ఇచ్చి సంతోషపరిచాను.' అని అనుకున్నాడు.
ప్రజాశ్చైవ సదా కాలం పుత్రవత్పాలితా భృశమ్ । కస్మాద్దుఃఖం మయా ప్రాప్తమీదృశం దారుణం మహత్
'ప్రజలను ఎప్పుడూ నా పిల్లల్లా కాపాడాను. అయినా నాకు ఇంత పెద్ద, భయంకరమైన బాధ ఎందుకు వచ్చింది?' అని ఆ రాజు విచారించాడు.