అయం మే సంశయః స్వామిన్ప్రష్టుం తం త్వాముపాగతః । ఉపాయః కశ్చిదేవాత్ర కర్తవ్యో మునిసత్తమ
ప్రభూ! నాకు ఈ సందేహం కలిగింది. అందుకే మిమ్మల్ని అడగడానికి వచ్చాను. దీనికి ఏదైనా మార్గం ఉందా, మహర్షీ?
ఏతద్వాక్యం తతః శ్రుత్వా పర్వతో మునిసత్తమః । ధ్యానస్తిమితనేత్రోఽభూత్తపస్వీ బ్రహ్మసంనిభః
ఆ మాటలు విన్న పర్వత మహర్షి, ధ్యానంలో లీనమై, బ్రహ్మను పోలిన తపస్సుతో కళ్ళు మూసుకున్నాడు.
ముహూర్తమేకం ధ్యానస్థో భూపతిం ప్రత్యువాచ హ । జ్ఞాతం హి తవ రాజేంద్ర పితౄణాం పూర్వచేష్టితమ్
ఒక క్షణం ధ్యానంలో ఉన్న తరువాత, రాజును చూసి ఇలా అన్నాడు — రాజేంద్రా! నీ పూర్వికుల పూర్వజన్మలో చేసిన పనులు నాకు తెలుసు.
పూర్వజన్మని తాతస్తే క్షత్రియో రాజ్యగర్వితః । సపత్న్యా ఋతుకాలే తు రాజధర్మప్రవర్తితః
రాజా! నీ తండ్రి పూర్వజన్మలో క్షత్రియుడిగా, తన రాజ్యంపై గర్వంతో, సహపత్నితో కలిసి రాజధర్మాన్ని పాటించేవాడు.
గతో గ్రామే తు తాం త్యక్త్వా కార్యార్థీ నిజయోషితమ్ । తవ పిత్రా తు తస్యాశ్చ న దత్తమృతుదానకమ్
ఒకసారి పనిమీద ఊరికి వెళ్లి, తన భార్యను అక్కడే వదిలి వచ్చాడు. ఆ సమయంలో ఆమెకు కావలసిన దానం ఇవ్వలేదు.
తేన పాపప్రభావేన నరకే పితృభిః సహ । పతితో రాజశార్దూల తవ తాతః సుదారుణే
ఆ పాపం వల్ల, రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన నీ తండ్రి తన పితృదేవతలతో కలిసి భయంకరమైన నరకంలో పడిపోయాడు.
తతః పునరువాచేదం రాజా వైఖానసో మునిమ్ । కేన వ్రతప్రభావేన మోక్షస్తేషాం భవేన్మునే
తర్వాత రాజు మళ్లీ వైఖానస మహర్షిని అడిగాడు — మహర్షీ! ఏ వ్రత ఫలితంతో వారికి విముక్తి కలుగుతుంది?
మునిరువాచ- మార్గశీర్షే సితే పక్షే మోక్షా నామేతి నామతః । సర్వైశ్చేతద్వ్రతం కార్యం పిత్రే పుణ్యం ప్రదీయతామ్
మహర్షి చెప్పాడు — మార్గశిర మాసంలో శుక్లపక్షంలో మోక్ష ఏకాదశి అనే వ్రతం ఉంది. అందరూ ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించి, దాని పుణ్యాన్ని తండ్రికి అర్పించాలి.
తేన పుణ్యప్రభావేన మోక్షస్తేషాం భవిష్యతి । సత్యమేతన్మహాభాగ బ్రహ్మణో వచనం యథా
ఆ పుణ్యఫలంతో వారికి విముక్తి లభిస్తుంది. ఇది నిజం, మహాభాగా! బ్రహ్మ చెప్పినట్లే ఇది.
మునేర్వాక్యం తతః శ్రుత్వా స్వగృహం పునరాగతః । మార్గశీర్షస్తథా మాసః ప్రాప్తః కష్టేన తేన వై
మహర్షి మాటలు విని, రాజు తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాడు. మార్గశిర మాసం అతనికి కష్టంగా గడిచి వచ్చింది.
మునేర్వాక్యేన తత్కృత్వా వ్రతం వైఖానసో నృపః । అదదత్పుణ్యమఖిలైః సార్ద్ధం పిత్రే స భూమిపః
మహర్షి చెప్పినట్లు వైఖానసుడు ఆ వ్రతాన్ని ఆచరించి, అందరితో కలిసి తండ్రికి పుణ్యాన్ని అర్పించాడు.
దత్తే పుణ్యక్షణేనైవ పుష్పవృష్టిరభూద్దివి । వైఖానసస్య తాతో వై పితృభిర్మోక్షమావిశత్
పుణ్యం అర్పించిన వెంటనే ఆకాశంలో పుష్పవర్షం కురిసింది. వైఖానసుని తండ్రి పితృదేవతలతో కలిసి మోక్షాన్ని పొందాడు.
రాజానం చాంతరిక్షే స గిరం పుణ్యామువాచ హ । స్వస్తిస్వస్తీతి తే పుత్ర ప్రోచ్య చైవం దివం గతః
ఆకాశంలో రాజుతో తండ్రి ఇలా అన్నాడు — 'శుభం కలగాలి, శుభం కలగాలి నా కుమారా!' అని చెప్పి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఏవం యః కురుతే రాజన్మోక్షామేకాదశీం శుభామ్ । తస్య పాపాని నశ్యంతి మృతో మోక్షమవాప్నుయాత్
రాజా! ఎవరు మోక్ష ఏకాదశి వ్రతాన్ని ఆచరిస్తారో, వారి పాపాలు నశిస్తాయి. వారు మరణించిన తరువాత మోక్షాన్ని పొందుతారు.
నాతః పరతరా కాచిత్మోక్షదైకాదశీ భవేత్ । పుణ్యసంఖ్యాం న జానామి రాజన్మే ప్రియకృద్వ్రతమ్
ఇద보다 గొప్పగా మోక్షాన్ని ఇచ్చే ఏకాదశి మరొకటి లేదు. దాని పుణ్యాన్ని లెక్కించలేను, రాజా! నాకు ఈ వ్రతం ఎంతో ప్రీతికరం.
చింతామణిసమా హ్యేషా నృణాం మోక్షప్రదాయినీ । పఠనాచ్ఛ్రవణాదస్యా వాజపేయఫలం లభేత్
ఇది నిజంగా మనసులో కోరినదాన్ని ఇచ్చే రత్నంలా ఉంటుంది, మానవులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. దీనిని చదవడం, వినడం వల్ల వాజపేయ యాగ ఫలం లభిస్తుంది.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- పౌషస్య కృష్ణపక్షే తు కిం నామైకాదశీ భవేత్ । కిం నామ కో విధిస్తస్యా ఏతద్విస్తరతో వద । ఏతదాఖ్యాహి భో స్వామిన్కో దేవస్తత్ర పూజ్యతే
యుదిష్ఠిరుడు ఇలా అడిగాడు — పౌషమాసంలో కృష్ణపక్షంలో వచ్చే ఏకాదశికి పేరు ఏమిటి? ఆ రోజున ఏ దేవునిని పూజించాలి? ఆ వ్రతాన్ని ఎలా ఆచరించాలి? ఇవన్నీ నాకు వివరంగా చెప్పండి ప్రభూ.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ- కథయిష్యామి రాజేంద్ర భవతః స్నేహబంధనాత్ । తుష్టిర్మే న తథా రాజన్యజ్ఞైర్బహులదక్షిణైః
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా చెప్పాడు — రాజా! నీపై ఉన్న ప్రేమబంధంతో నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను. రాజసూయ యాగాలు, ఎన్నో దానాలు చేసినా, అవన్నీ నాకు ఇంత ఆనందాన్ని ఇవ్వవు.
యథా మే తుష్టిరాయాతి హ్యేకాదశీవ్రతేన వై । తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన కర్త్తవ్యో హరివాసరః
ఏకాదశి వ్రతాన్ని ఆచరించినప్పుడు నాకు కలిగే సంతృప్తి మరే విధంగా రాదు. అందుకే, హరివాసరాన్ని ఎంత శ్రద్ధగా అయినా పాటించాలి.
సత్యమేతన్న వై మిథ్యా ధర్మిష్ఠానాం విశారద । పౌషస్య కృష్ణపక్షే యా సఫలా నామ నామతః
ఇది నిజమే, అబద్ధం కాదు ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడా! పౌషమాస కృష్ణపక్షంలో వచ్చే ఏకాదశిని 'సఫల' అని పిలుస్తారు.
తస్యాం నారాయణం దేవం పూజయేచ్చ యథావిధి । పూర్వేణైవ విధానేన కర్త్తవ్యైకాదశీ శుభా
ఆ రోజున నారాయణుని యథావిధిగా పూజించాలి. ముందుగా చెప్పిన విధంగా ఈ మంగళకరమైన ఏకాదశిని ఆచరించాలి.
నాగానాం చ యథా శేషో పక్షిణాం పన్నగాశనః । దేవానాం చ యథా విష్ణుర్ద్విపదానాం యథా ద్విజః
పాముల్లో శేషుడు, పక్షుల్లో గరుడుడు, దేవతల్లో విష్ణువు, మానవుల్లో ద్విజుడు ముఖ్యమైనవారు ఎలా ఉంటారో,
వ్రతానాం చ యథా రాజన్శ్రేష్ఠా చైకాదశీ తిథిః । తే జనాశ్చైవ భో రాజన్పూజ్యా వై సర్వదా మమ
అలాగే, వ్రతాల్లో ఏకాదశి అత్యుత్తమమైనది రాజా! ఆ వ్రతాన్ని ఆచరించే వారు ఎప్పుడూ నాకు పూజార్హులు.
హరివాసరసంలీనాః కుర్వంత్యేకాదశీవ్రతమ్ । ఇహైవ ధనసంయుక్తా మృతా మోక్షం లభంతి తే
హరివాసరంలో ఏకాగ్రతతో ఏకాదశి వ్రతం చేసే వారు, ఈ లోకంలోనే ధనవంతులై, మరణించిన తర్వాత మోక్షాన్ని పొందుతారు.
సఫలాయాం ఫలై రాజన్పూజయేన్నామతో హరిమ్ । నారికేలఫలైశ్చైవ క్రముకైర్బీజపూరకైః
సఫల ఏకాదశినాడు, రాజా! నారాయణుని పేరు పలుకుతూ, కొబ్బరి, తమలపాకులు, విత్తనాలతో కూడిన ఫలాలతో పూజించాలి.
జంబీరైర్దాడిమైశ్చైవ తథా ధాత్రీఫలైః శుభైః । లవంగైర్బదరీభిశ్చ తథామ్రైశ్చ విశేషతః
నిమ్మకాయలు, దానిమ్మలు, ఆవలకులు, లవంగాలు, బదరిపళ్లు, ముఖ్యంగా మామిడికాయలు వంటి మంచి ఫలాలతో పూజించాలి.
పూజయేద్దేవదేవేశం ధూపదీపైస్తథైవ చ । సఫలాయాం విశేషేణ దీపదానం తు కారయేత్
దేవదేవుని ధూపం, దీపాలతో పూజించాలి. సఫల ఏకాదశినాడు ప్రత్యేకంగా దీపదానం చేయాలి.
రాత్రౌ జాగరణం చైవ కర్త్తవ్యం సహ వైష్ణవైః । యావన్నిమేషో నేత్రస్య తావజ్జాగర్తి యో నిశి
రాత్రి సమయంలో వైష్ణవులతో కలిసి జాగరణ చేయాలి. కనీసం కళ్లుమిటకడినంతసేపు అయినా రాత్రంతా ఎవరు మేలుకొని ఉంటారో,
ఏకాగ్రమనసో రాజన్తస్య పుణ్యం శృణుష్వ హి । తత్సమో నాస్తి యజ్ఞో వై తీర్థం వా తత్సమం నహి
ఏకాగ్రతతో ఉండే అలాంటి వ్యక్తికి కలిగే పుణ్యాన్ని విను రాజా! దానికి సమానమైన యజ్ఞం లేదా తీర్థయాత్ర ఏదీ లేదు.
సర్వవ్రతాని రాజేంద్ర కలాం నార్హంతి షోడశీమ్ । ఏవం వర్షసహస్రాణి తపసా నైవ యత్ఫలమ్
రాజేంద్రా! అన్ని వ్రతాలు కలిపినా దాని పదహారు వంతు భాగానికైనా సరిపోవు. వెయ్యేళ్ల తపస్సు చేసిన ఫలితానికి కూడా అది సమం కాదు.