అత్యుగ్రం చ కృతం కర్మ మమ కారుణ్యతః కృతమ్ । కన్యోవాచ- తేన దేవాశ్చ గంధర్వా సయక్షోరగరాక్షసాః
ఇంత భయంకరమైన పని జరిగింది, అది నా కోసం కరుణతో చేసిందని భావించాడు. కన్యక ఇలా చెప్పింది— 'అతని చేతిలో దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులు—'
ఇంద్రాద్యాః సకలా జిత్వా స్వర్గాచ్చైవ నిరాకృతాః । హరిః సుప్తో మయా దృష్టో మురః పృష్ఠే సమాగతః
'ఇంద్రుడు మొదలైన అందరూ ఓడిపోయి, స్వర్గం నుంచి వెళ్లిపోవాల్సి వచ్చింది. హరి నిద్రిస్తున్నప్పుడు, నేను మురుడు వెనుక నుంచి వస్తున్నట్టు చూశాను.'
సంహరిష్యతి త్రైలోక్యం సుప్తే చైవ జర్నాదనే । తస్యాస్తద్వచనం శ్రుత్వా విష్ణుర్వచనమబ్రవీత్
'జనార్దనుడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు, అతడు మూడు లోకాలను నాశనం చేసేవాడు. ఆమె మాటలు విని, విష్ణువు మాట్లాడాడు.'
అహం చ నిర్జితో యేన కథం సోఽపి త్వయా జితః । ఏకాదశ్యువాచ- త్వత్ప్రసాదాచ్చ భో స్వామిన్మహాదైత్యో మయా హతః
'నన్ను ఓడించిన వాడు, నీవు ఎలా జయించగలిగావు?' అని అడిగాడు. ఎకాదశి ఇలా చెప్పింది— 'ప్రభూ, మీ అనుగ్రహంతోనే ఆ మహాదైత్యుని నేను సంహరించాను.'
శ్రీభగవానువాచ- ఆనందం త్రిషు లోకేషు మునయో దేవతా గతాః । బ్రూహి త్వం చ మయా భద్రే యత్తే మనసి రోచతే । దదామి చ న సందేహో యత్సురైరపి దుర్ల్లభమ్
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు— మూడు లోకాలలో మునులు, దేవతలు ఆనందాన్ని పొందారు. ఓ మృదువైనవాడా, నీ మనసుకు ఏది ఇష్టమో నాకూ చెప్పు. నేను అది నిశ్చయంగా ఇస్తాను. అది దేవతలకు కూడా దుర్లభమైనదైనా, నీకోసం ఇస్తాను— సందేహం లేదు.
ఏకాదశ్యువాచ- యది తుష్టోఽసి మే దేవ సత్యముక్తం జనార్దన । వరమేకం తు వాంచ్ఛామి హృదయే చ జగత్పతే
ఏకాదశి ఇలా అంది— దేవా, జనార్దనా! మీరు నాతో సంతుష్టిగా ఉంటే, నేను చెప్పింది నిజమైతే, ఓ జగత్పతీ, నా హృదయంలో ఒక వరం కోరుకుంటున్నాను.
ప్రార్థయామి చ దేవేశ ఈప్సితం చ మయా ప్రభో । యది సత్యం జగన్నాథ తిస్రో వాచో దదాసి మే
ప్రభూ, దేవతల అధిపతీ! నేను కోరుకున్నదాన్ని మీ వద్ద ప్రార్థిస్తున్నాను. ఓ జగన్నాథా, మీరు నిజంగా ఇస్తానంటే, మూడు వరాలు ఇవ్వండి.
శ్రీభగవానువాచ- సత్యం సత్యం మయా ప్రోక్తం అవశ్యం తవ సువ్రతే । తిస్రో వాచో మయా దత్తా న చావాక్యం భవేదిహ
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు— నిజమే, నిజమే, నేను చెప్పింది తప్పకుండా నెరవేరుతుంది. ఓ సువ్రతా, నేను నీకు మూడు వరాలు ఇచ్చాను. ఇక్కడ నా మాట తప్పదు.
ఏకాదశ్యువాచ- త్రిభువనేషు చ దేవేశ చతుర్యుగేషు సాంప్రతమ్ । త్రిషు లోకేషు సర్వత్ర తాదృశం కురు మే ప్రభో
ఏకాదశి ఇలా అంది— దేవతల అధిపతీ, మూడు లోకాలలో, నాలుగు యుగాలలో, ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా, నాకు అలాంటి వరం దయచేయండి ప్రభూ.
సర్వతీర్థప్రధానం హి సర్వవిఘ్నవినాశినీ । సర్వసిద్ధికరీ దేవీ త్వత్ప్రసాదాద్భవామ్యహమ్
నీ కృపతో నేను అన్ని తీర్థాలలో ప్రధానమైనదిగా, అన్ని విఘ్నాలను తొలగించేవాడిగా, అన్ని సిద్ధులను ప్రసాదించే దేవిగా మారిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
మాముపోష్యంతి యే భక్త్యా తవ భక్త్యా జనార్దన । సర్వసిద్ధిర్భవేత్తేషాం యది తుష్టోఽసి మే ప్రభో 6.38.
ప్రభూ జనార్దనా! నన్ను భక్తితో ఆరాధించే వారు, మిమ్మల్ని భక్తితో సేవించే వారు, మీరు నాతో సంతుష్టిగా ఉంటే వారికి అన్ని సిద్ధులు లభించాలి.
ఉపవాసం చ నక్తం చ ఏకభక్తం కరోతి చ । తస్య విత్తం చ ధర్మం చ మోక్షం వై దేహి మాధవ
ఎవరైనా ఉపవాసం చేయగానీ, రాత్రిపూట మాత్రమే భోజనం చేయగానీ, ఒక్కసారే తినగానీ, వారికి ధనం, ధర్మం, మోక్షం ప్రసాదించండి మాధవా.
విష్ణురువాచ-। యత్త్వం వదసి కల్యాణి తత్సర్వం చ భవిష్యతి । సర్వాన్మనోరథాన్భద్రే దాస్యసి త్వం చ నాన్యథా
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— కల్యాణిని! నీవు చెప్పింది అన్నీ నెరవేరుతాయి. ఓ మృదువైనవాడా, నీవు అందరికీ కోరికలు నెరవేర్చేవాడివవుతావు; ఇది తప్పక జరుగుతుంది.
మమ భక్తాశ్చ యే లోకే యే చ భక్తాస్తు కార్త్తికే । చతుర్యుగేషు విఖ్యాతాస్త్రిషు లోకేషు వై ప్రభో
ఈ లోకంలో నా భక్తులు, కార్తీక మాసంలో ఉన్న భక్తులు, నాలుగు యుగాలలో, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందుతారు ప్రభూ.
త్వాం చ శక్తిమహం మన్యే ఏకాదశీవ్రతస్థితాః । మమ పూజాం కరిష్యంతి మోక్షగాస్తే న సంశయః
నీవు ఏకాదశి వ్రతంలో స్థిరంగా ఉన్న శక్తివంతురాలివని నేను భావిస్తున్నాను. నన్ను పూజించే వారు మోక్షాన్ని పొందుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు.
తృతీయా చాష్టమీ చైవ నవమీ చ చతుర్దశీ । ఏకాదశీ విశేషేణ తిథిరేషా హరిప్రియా । సర్వతీర్థాధికం పుణ్యం సత్యం సత్యం న సంశయః
తృతీయ, అష్టమి, నవమి, చతుర్దశి—ఈ తిథులు, ముఖ్యంగా ఏకాదశి—హరివుకు ప్రియమైనది. దీని పుణ్యం అన్ని తీర్థాల కంటే ఎక్కువ. ఇది నిజం, నిజమే, సందేహం లేదు.
ఇదం దత్త్వా వరం తస్యై తిస్రో వాచో న సంశయః । హృష్టా పుష్టా చ సంజాతా ఏకాదశీమహావ్రతా
ఈ మూడు వరాలు ఇచ్చిన తర్వాత, ఏకాదశి ఆనందంతో, బలంగా, మహావ్రతంగా స్థిరపడింది.
శత్రుం హంసి పరాం తస్య దదాసి పరమాం గతిమ్ । త్వం హంసి సర్వవిఘ్నాని సర్వసిద్ధివరప్రదా
నీవు శత్రువును నశింపజేస్తావు, ఆ వ్యక్తికి పరమగతిని ఇస్తావు. నీవు అన్ని విఘ్నాలను తొలగిస్తావు, అన్ని సిద్ధులను ప్రసాదించే వరదావుతావు.
ఉభయోః పక్షయోః పార్థ తుల్యా ఏకాదశీ శుభా । న శుక్లా నైవ కృష్ణా చ విభేదం నైవ కారయేత్
పార్థా! రెండు పక్షాలలో ఏకాదశి సమానంగా శుభదాయకం. ఇది శుక్ల పక్షం, కృష్ణ పక్షం అని భేదం చేయకూడదు.
విభేదో నైవ కర్త్తవ్యః సమస్తవ్రతకారిభిః । దివా వా యది వా రాత్రౌ శృణోతి భక్తితత్పరః
అన్ని వ్రతాలు చేసే వారు ఏ విధమైన భేదాన్ని చేయకూడదు. ఎవరు భక్తితో, పగడ్బందిగా, పగలు లేదా రాత్రి వినినా—
తిథిరేకా భవేత్సర్వా పక్షయోరుభయోరపి । ఉభయైకాదశీ స్వల్పా హ్యంతే చైవ త్రయోదశీ
రెండు పక్షాల్లోనూ ఏకాదశి తిథి ఉంటుంది. రెండు ఏకాదశులు స్వల్పంగా ఉంటాయి, చివర్లో త్రయోదశి వస్తుంది.
మధ్యే తు ద్వాదశీ పూర్ణా త్రిస్పృశా సా హరిప్రియా । ఏకాముపోషయేత్తాం వై సహస్రైకాదశీఫలమ్
మధ్యలో ద్వాదశి పూర్ణంగా ఉంటుంది, మూడు రోజులకు తాకుతుంది, అది హరివుకు ప్రియమైనది. దాన్ని ఉపవాసంగా ఆచరించినవారికి వెయ్యి ఏకాదశుల ఫలం లభిస్తుంది.
సహస్రగుణితం హ్యేవం ద్వాదశ్యాం పారణే కృతే । అష్టమ్యేకాదశీ షష్ఠీ తృతీయా చ చతుర్దశీ
ఇలా ద్వాదశి రోజున ఉపవాసాన్ని ముగిస్తే, దాని ఫలం వెయ్యిరెట్లు ఎక్కువగా లభిస్తుంది. అష్టమి, ఏకాదశి, షష్ఠి, తృతీయ, చతుర్దశి రోజుల్లో—
పూర్వవిద్ధా న కర్తవ్యా పరవిద్ధాముపోషయేత్ । ఏకాదశీ హ్యహోరాత్రం ప్రభాతే ఘటికా భవేత్
ఈ తిథులు ముందరి రోజుతో కలిసివుంటే ఉపవాసం చేయకూడదు; కానీ తరువాతి రోజుతో కలిసివుంటే ఉపవాసం చేయాలి. ఏకాదశి ఉపవాసం పగలు, రాత్రి మొత్తం, మరుసటి రోజు ఉదయం కొంతసేపు కొనసాగాలి.
సా తిథిః పరిహర్తవ్యా ఉపోష్యా ద్వాదశీయుతా । ఏవంవిధా మయా ప్రోక్తా పక్షయోరుభయోరపి
ద్వాదశి కలిగి లేని తిథిని తప్పుకోవాలి; ఇలాగే రెండు పక్షాల్లోనూ పాటించాల్సిన విధానాన్ని నేను వివరంగా చెప్పాను.
ఏకాదశ్యాం ప్రకుర్వీత హ్యుపవాసం న సంశయః । తే యాంతి వైష్ణవం స్థానం యత్రాస్తే గరుడధ్వజః
ఏకాదశి రోజున ఉపవాసం తప్పక చేయాలి; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అలా చేసే వారు గరుడధ్వజుడు అయిన విష్ణువు నివసించే స్థానాన్ని పొందుతారు.
ధన్యాస్తే మానవా లోకే విష్ణుభక్తిపరాయణాః । ఏకాదశ్యాశ్చ మాహాత్మ్యం సర్వకాలేషు యః పఠేత్
ఈ లోకంలో విష్ణుభక్తికి పరాయణులైన మనుషులు ధన్యులు. అలాగే ఎవరైనా ఏకాదశి మహిమను ఎప్పుడైనా పఠిస్తే—
గోసహస్రఫలం సోఽపి పుణ్యం ప్రాప్నోతి మానవః । దివా వా యది వా రాత్రౌ యే వై శృణ్వంతి భక్తితః
ఆ మనిషికి వెయ్యి గోవులను దానం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది. పగలు అయినా, రాత్రి అయినా, భక్తితో వినేవారు—
బ్రహ్మహత్యాదిపాపేభ్యో ముచ్యంతే నాత్ర సంశయః । విష్ణుధర్మసమం నాస్తి గీతార్థం చ నృపోత్తమ । ఏకాదశీసమం నాస్తి వ్రతం పాపప్రణాశనమ్
బ్రహ్మహత్య వంటి మహాపాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు; ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు. విష్ణు ధర్మానికి, గీతార్థానికి సమానం లేదు, రాజశ్రేష్ఠా; అలాగే పాపాలను నశింపజేసే ఏకాదశి వ్రతానికి సమానమైనది లేదు.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- వందే విష్ణుం విభుం సాక్షాల్లోకత్రయసుఖావహమ్ । విశ్వేశం విశ్వకర్తారం పురాణం పురుషోత్తమమ్
యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అన్నాడు— మూడు లోకాలకు సుఖాన్ని కలిగించే, సర్వవ్యాపకుడైన విష్ణువును నేను వందనం చేస్తున్నాను. విశ్వేశ్వరుడు, జగత్కర్త, పురాతనుడు, పురుషోత్తముడు ఆయన.