తే సర్వే ముక్తిమాయాంతి తిలకం ధారణాదృతాః । బిభర్షి కంఠే నిత్యం త్వం ధాత్రీఫలసముద్భవామ్
వారు అందరూ నమ్మకంగా తిలకం ధరిస్తే మోక్షాన్ని పొందుతారు. నీవు ఎప్పుడూ ధాత్రి పండుతో తయారైన మాలను మెడలో ధరిస్తావు.
మాలాం ముఖ్యాయుతసమాం తులసీపత్రసంభవామ్ । శాలగ్రామశిలాయుక్తాం ద్వారకాయాం సముద్భవామ్
ప్రధానమైన వేల సంఖ్యలో తులసి ఆకులతో తయారైన మాల, శాలగ్రామ శిలతో అలంకరించబడినది, ద్వారకలో పుట్టినది.
నిత్యం పూజయసే భూప భుక్తిముక్తిఫలప్రదామ్ । పద్మసంజ్ఞం పురాణం వై పఠసే పురతో హరేః
రాజా! నీవు ప్రతిరోజూ భోగం, మోక్షం ఫలితంగా ఇచ్చే దానిని పూజిస్తావు. నీవు హరిదేవుని ముందు పురాతన పద్మ పురాణాన్ని పఠిస్తావు.
చరితం దైత్యరాజ్యస్య ప్రహ్లాదస్య చ భూపతే । వాసరం వాసుదేవస్య సవేధం కుర్వతో నరాన్
రాజా! నీవు దైత్య రాజు, ప్రహ్లాదుని చరిత్రను పఠిస్తావు. నీవు వాసుదేవుని వ్రతాన్ని అన్ని విధులతో పాటిస్తావు.
నివారయసి భూపాల శాస్త్రం దృష్ట్వా ప్రయత్నతః । సవేధం వాసరం విష్ణోర్యస్మిన్రాష్ట్రే ప్రవర్తతే
భూమిపై పాలకుడవైన నీవు, రాజ్యం లోపల విష్ణువు వ్రతాన్ని పూర్తిగా పాటించని వారిని, శాస్త్రాన్ని చూసి జాగ్రత్తగా ఆపుతావు.
లిప్యతే తేన పాపేన రాజా భవతి నారకీ । వేధం చతుర్విధం త్యక్త్వా సముపోష్య హరేర్దినమ్ । కులకోటిం సముద్ధృత్య విష్ణులోకే మహీయతే
ఒక రాజు వ్రతాన్ని నాలుగు విధాలుగా ఉల్లంఘించనిస్తే, ఆ పాపం అతనికి అంటుకుంటుంది, నరకంలో పడతాడు. కాని హరిదినాన్ని సంపూర్ణంగా ఆచరిస్తే, తన వంశంలో కోట్లాది మంది పితృదేవతలను ఉద్ధరించి, విష్ణు లోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
గౌతమ ఉవాచ- శృణు భూపాల వక్ష్యామి వైష్ణవాఖ్యం మహావ్రతమ్ । యం శ్రుత్వా పాపినః సర్వే ముక్తిమాయాంతి తత్క్షణాత్
గౌతముడు ఇలా అన్నాడు— రాజా! విను, నేను నీకు వైష్ణవ మహావ్రతాన్ని చెప్పబోతున్నాను. దాన్ని వినగానే పాపులు కూడా వెంటనే మోక్షం పొందుతారు.
ద్వాదశీసంభవం పుణ్యం మయా ఖ్యాతం న కస్యచిత్
ఈ పుణ్య వ్రతం ద్వాదశి తిథినాడు జరుగుతుంది. దీన్ని నేను చెప్పాను, ఇంకెవరికీ తెలియదు.
వైష్ణవోఽసి మహారాజ భక్తో భాగవతే నృణామ్ । వైష్ణవం తు మహాగుహ్యం తద్వ్రతం త్వం నిశామయ
మహారాజా! నీవు వైష్ణవుడవు, భాగవత భక్తుల్లో ఒకడవు. ఇప్పుడు ఈ మహా రహస్యమైన వైష్ణవ వ్రతాన్ని విను.
ఉన్మీలనీ నామ పురా భక్త్యా మే మాధవేన తు । కథితా సుప్రసన్నేన తాం తే భూప వదామ్యహమ్
ఓ రాజా! మాధవుడు ఎంతో సంతోషంతో నాకు భక్తితో 'ఉన్మీలని' అనే వ్రతాన్ని చెప్పాడు. ఇప్పుడు నేను నీకు దాన్ని వివరించబోతున్నాను.
ఏకాదశీ అహోరాత్రం ప్రభాతే ఘటికా భవేత్ । ఉన్మీలనీ తు సా జ్ఞేయా విశేషేణ హరిప్రియా
ఏకాదశి పర్వదినం, రాత్రి, ఉదయం వరకు జాగరణతో పాటించాలి. దీనిని 'ఉన్మీలని' వ్రతంగా తెలుసుకోవాలి. ఇది హరికి ఎంతో ప్రియమైనది.
త్రైలోక్యే యాని తీర్థాని పుణ్యాన్యాయతనాని చ । కోట్యంశే నైవ తుల్యాని మఖా వేదాస్తపాంసి చ
మూడు లోకాలలో ఉన్న అన్ని తీర్థాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, యజ్ఞాలు, వేదాలు, తపస్సులు — ఇవన్నీ కలిపినా, ఈ వ్రతానికి పదిలో ఒక వంతు కూడా సమానం కావు.
ఉన్మీలనీ సమం కించిన్న భూతం న భవిష్యతి । ప్రయాగో న కురుక్షేత్రం న కాశీ న చ పుష్కరః
ఉన్మీలనీకి సమానమైన స్థలం ఎప్పుడూ లేదు, ఎప్పుడూ ఉండదు. ప్రాయాగం, కురుక్షేత్రం, కాశీ, పుష్కరం కూడా దానికి సరిపోలేవు.
శైలో హిమాచలో నైవ న మేరుర్గంధమాదనః । శైలో న నీలనిషధో న వింధ్యో నైవ నైమిషమ్
హిమాచలం, మేరు, గంధమాదనము, నీల, నిషధ, వింధ్య, నైమిషం వంటి పర్వతాలు కూడా దానికి సమానంగా లేవు.
గోదావరీ న కావేరీ చంద్రభాగా న వేదికా । న తాపీ న పయోష్ణీ చ న క్షిప్రా నైవ చందనా
గోదావరి, కావేరి, చంద్రభాగ, వేదికా, తాపీ, పయోష్ణీ, క్షిప్రా, చందన అనే నదులు కూడా దానికి సమానంగా లేవు.
చర్మణ్వతీ చ సరయూశ్చంద్రభాగా న గండికా । గోమతీ చ విపాశా చ శోణాఖ్యశ్చ మహానదః
చర్మణ్వతి, సరయూ, చంద్రభాగ, గండికా, గోమతి, విపాశా, శోణ అనే మహానదులు కూడా దానికి సరిపోవు.
కిమత్ర బహునోక్తేన భూయోభూయో నరాధిప । ఉన్మీలనీసమం కించిన్న దేవః కేశవాత్పరః
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి రాజా? ఉన్మీలనీకి సమానమైనది ఏదీ లేదు; కేశవునికంటే గొప్ప దేవుడు లేడు.
ఉన్మీలనీమను ప్రాప్య యైః కృతం కేశవార్చనమ్ । పాపచక్రసమూహస్య రాశయః పతితాః క్షణాత్
ఉన్మీలనీ విధానంతో కేశవుని ఆరాధించినవారు, తాము చేసిన పాపాల భారాన్ని ఒక్క క్షణంలోనే విడిచిపెడతారు.
యస్మిన్మాసే మహీపాల తిథిరున్మీలనీ భవేత్ । తన్మాసనామ్నా గోవిందః పూజనీయః ప్రయత్నతః
ఏ నెలలో ఉన్మీలనీ తిథి వస్తుందో, ఆ నెల పేరుతో గోవిందుని ప్రత్యేకంగా శ్రద్ధతో పూజించాలి, భూలోక పాలకుడా!
జాతరూపమయః కార్యం మాసనామ్నా తు మాధవః । స్వశక్త్యా విశ్వరూపస్తు శ్రద్ధాభక్తిసమన్వితః
ఆ నెల పేరుతో మాధవుని బంగారు విగ్రహాన్ని తయారు చేసి, తన శక్తికి తగినట్టు విశ్వరూపుడైన ఆయనను భక్తితో, విశ్వాసంతో పూజించాలి.
పవిత్రోదకసంయుక్తం పంచరత్నసమన్వితమ్ । గంధపుష్పాక్షతైర్యుక్తం కుంభం స్రగ్దామభూషితమ్
పవిత్రమైన నీరు నింపిన కుంభాన్ని, ఐదు రత్నాలతో, గంధం, పుష్పాలు, అక్షతలతో అలంకరించి, మాలతో సజ్జం చేయాలి.
పాత్రం చ సోదకం కార్యం గోధూమైశ్చాపి పూరితమ్ । నానారత్నైశ్చ సంయుక్తం నానాగంధైః ప్రపూజితమ్
నీరు నింపిన పాత్రను, గోధుమలు నింపి,色色 రత్నాలతో అలంకరించి,色色 పరిమళాలతో పూజించాలి.
మల్లికామోదసంయుక్తం జాతీపుష్పైః ప్రపూజితమ్ । శ్వేతాఖ్యైస్తందులైశ్చైవ పూరణీయః ప్రయత్నతః
మల్లికా సువాసనతో, జాతిపువ్వులతో పూజించి, తెల్ల బియ్యపు తండులతో జాగ్రత్తగా నింపాలి.
ప్రదద్యాద్వస్త్రయుగ్మం తు ఉపవీతం తు సోత్తరమ్ । ఉపానహౌ తు రాజర్షే ఆతపత్రం శిరోపరి
రాజర్షీ! రెండు వస్త్రాలు, యజ్ఞోపవీతం, పై వస్త్రం, చెప్పులు, తలపై పట్టుకునే గొడుగు ఇవన్నీ సమర్పించాలి.
భోజనం జలపాత్రం చ సప్తధాన్యం తిలైః సహ । రూప్యం చైవ తు కార్పాసం పాయసం ముద్రికా హరేః
బోజనం, నీటి పాత్ర, ఏడు రకాల ధాన్యాలు, నువ్వులు, వెండి, పత్తి, పాయసం, హరివారికి ఉంగరం ఇవన్నీ ఇవ్వాలి.
ధేనుర్వాత్ర తు దాతవ్యా వత్సాలంకారసంయుతా । సువర్ణశృంగీ రౌప్యఖురీ తామ్రపృష్ఠీ తథైవ చ
పిల్లతో కూడిన ఆవును, బంగారు కొమ్ములు, వెండి కాళ్లు, రాగి వెనుక భాగంతో అలంకరించి దానం చేయాలి.
కాంస్యదోహీం రత్నపుచ్ఛీం దద్యాద్వై గురవే తదా । శయ్యాం సోపస్కరాం దద్యాత్సాధవే భక్తిపూర్వకమ్
కాంస్యపు పాలు పిండే పాత్రను, రత్నాలతో అలంకరించిన తోక ఉన్న ఆవును గురువుకి ఇవ్వాలి. మంచాన్ని దాని ఉపకరణాలతో భక్తితో సద్భక్తునికి ఇవ్వాలి.
ధూపం దీపం తు నైవేద్యం ఫలపత్రం నివేదయేత్ । పూజనీయో మహాభక్తైర్మంత్రైరేభిస్తు కేశవః 6.35.
ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, పండ్ల ఆకులు సమర్పించాలి. ఈ మంత్రాలతో మహాభక్తులు కేశవుని పూజించాలి.
తులసీపత్రసంయుక్తైః పుష్పైః కాలోద్భవైస్తథా । మాసనామ్నైవ చరణౌ జానునీ విష్ణురూపిణే
తులసి ఆకులు, కాలానుగుణంగా పువ్వులు, ఆ నెల పేరుతో విష్ణు స్వరూపుడైన ఆయన పాదాలు, మోకాళ్ళను పూజించాలి.
గుహ్యే తు గుహ్యపతయే కటే వై పీతవాససే । బ్రహ్మమూర్తిభృతే నాభావుదరే విశ్వయోనయే
రహస్య స్థలంలో రహస్యాధిపతికి, నడుము వద్ద పీతాంబరధారికి, నాభి వద్ద బ్రహ్మమూర్తిని ధరించిన, జగత్కారణుడైన ఆయనకు పూజ చేయాలి.