ఆకులం చ జగద్దృష్ట్వా పౌరజానపదాదికమ్ । బ్రువంతి సర్వతో లోకాః క్షయ ఏష సమాగతః
పట్టణాలు, గ్రామాలు కలిగిన లోకం అంతా కలవరంగా ఉంది. ప్రజలు ఎక్కడ చూసినా, 'ఇది అంతమయ్యే సమయం వచ్చింది' అని అంటున్నారు.
దేశాః సనగరా గ్రామా భయభీతాః సమంతతః । పప్రచ్ఛ ప్రయతో రాజా వసిష్ఠప్రముఖాన్ద్విజాన్
దేశాలు, నగరాలు, గ్రామాలు అన్నీ భయంతో వణికిపోతున్నాయి. రాజు భక్తితో వసిష్ఠుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులను అడిగాడు.
సంవిధానం కిమత్రాస్తి బ్రూత మాం హి ద్విజోత్తమాః
ఈ పరిస్థితిలో ఏదైనా పరిష్కారం ఉందా? దయచేసి చెప్పండి, బ్రాహ్మణులారా.
వసిష్ఠ ఉవాచ- ప్రాజాపత్యమృక్షమిదం తస్మిన్భిన్నే కుతః ప్రజాః । అయం యోగోహ్యసాధ్యస్తు బ్రహ్మశక్రాదిభిస్తథా
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — ఇది ప్రజాపతి నక్షత్రం; అది చీలిపోతే ప్రాణులు ఎలా ఉంటారు? ఈ యోగాన్ని బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు వంటి వారు కూడా జయించలేరు.
ఇతి సంచింత్య మనసా సాహసం పరమం మహత్ । సమాదాయ ధనుర్దివ్యం దివ్యాయుధసమన్వితమ్
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, దశరథుడు గొప్ప సాహసం చేయాలని నిశ్చయించాడు. దివ్యాయుధాలతో కూడిన దివ్య ధనుస్సును తీసుకున్నాడు.
రథమారుహ్య వేగేన గతో నక్షత్రమండలమ్ । సపాదం యోజనం లక్షం సూర్యస్యోపరి సంస్థితమ్
తన రథంపై ఎక్కి వేగంగా నక్షత్ర మండలానికి వెళ్లాడు. అది సూర్యుని పైన లక్ష యోజనలూ, ఇంకా పావు దూరంలో ఉంది.
రోహిణీపృష్ఠమాస్థాయ రాజా దశరథః పురా । రథే తు కాంచనే దివ్యే మణిరత్నవిభూషితే
పూర్వం రాజు దశరథుడు రోహిణి వెనక భాగంలో, మణులు, రత్నాలతో అలంకరించబడిన బంగారు రథంలో నిలిచాడు.
హంసవర్ణహయైర్యుక్తే మహాకేతుసముచ్ఛ్రయే । దీప్యమానో మహారత్నైః కిరీటముకుటోజ్జ్వలః
హంసవర్ణం గల గుర్రాలు జోడించిన, గొప్ప జెండా ఎగురుతున్న ఆ రథం మణిరత్నాలతో ప్రకాశిస్తోంది. ఆయన కిరీటం, ముకుటం మెరిసిపోతున్నాయి.
బభ్రాజ స తదాకాశే ద్వితీయ ఇవ భాస్కరః । ఆకర్ణపూర్ణా చాపే తు సంహారాస్త్రం న్యయోజయత్
ఆకాశంలో ఆయన రెండవ సూర్యుడిలా ప్రకాశించాడు. తన ధనుస్సును పూర్తిగా లాగి, సంహారాస్త్రాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
సంహారాస్త్రం శనిర్దృష్ట్వా సురాసురభయంకరమ్ । హసిత్వా తద్భయాత్సౌరిరిదం వచనమబ్రవీత్
దేవతలు, అసురులకు భయంకరమైన సంహారాస్త్రాన్ని చూసి, శని నవ్వుతూ భయంతో ఇలా అన్నాడు.
శనిరువాచ - పౌరుషం తవ రాజేంద్ర పరం రిపుభయంకరమ్ । దేవాసురమనుష్యాశ్చ సిద్ధవిద్యాధరోరగాః
శని ఇలా అన్నాడు – రాజేంద్రా! నీ పరాక్రమం అపూర్వమైనది, శత్రువులకు భయంకరమైనది. దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, సిద్ధులు, విద్యాధరులు, పాములు – వీరందరినీ
మయా విలోకితా రాజన్భస్మసాచ్చ భవంతితే । తుష్టోఽహం తవ రాజేంద్ర తపసా పౌరుషేణ చ । వరం బ్రూహి ప్రదాస్యామి మనసా యత్కిమిచ్ఛసి
నేను చూశాను రాజా, వారందరినీ బూడిద చేసాను. నీ తపస్సు, నీ ధైర్యం నన్ను సంతోషపరిచాయి. నీవు మనసులో కోరుకున్న దేనిని కావాలంటే అడుగు, నేను వరంగా ఇస్తాను.
దశరథ ఉవాచ- రోహిణీం భేదయిత్వా తు న గంతవ్యం కదాచన । సరితః సాగరా యావత్యావచ్చంద్రార్కమేదినీ
దశరథుడు ఇలా అన్నాడు – రోహిణి నక్షత్రాన్ని దాటి ఎప్పుడూ పోకూడదు. నదులు, సముద్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, భూమి ఉన్నంతవరకు –
యాచితం తు మయా సౌరే నాన్యమిచ్ఛామి తే వరమ్ । ఏవమస్తు శనిః ప్రాహ వరం దత్త్వా తు శాశ్వతమ్
శౌరి! నేను నిన్ను అడిగే వరం ఇదే. నీ వద్ద నాకు ఇంకేమీ అవసరం లేదు. శని ఇలా అన్నాడు – 'అలా జరుగుగాక' అని శాశ్వతమైన వరాన్ని ఇచ్చాడు.
పునరేవాబ్రవీత్తుష్టో వరం వరయ సువ్రత । ప్రార్థయామాస హృష్టాత్మా వరమన్యం శనేస్తదా
మళ్ళీ సంతోషంతో శని ఇలా అన్నాడు – 'మరొక వరం కోరుకో, ఓ వ్రతధరా!' అప్పుడు హర్షంతో దశరథుడు శనిదేవుని వద్ద ఇంకొక వరం కోరాడు.
న భేత్తవ్యం హి శకటం త్వయా భాస్కరనందన । ద్వాదశాబ్దం తు దుర్భిక్షం న కర్తవ్యం కదాచన
'భాస్కరుని కుమారా! నీవు శకట నక్షత్రాన్ని ఎప్పుడూ ధ్వంసం చేయకూడదు. పన్నెండు సంవత్సరాల కరువు ఎప్పుడూ రాకూడదు.'
శనిరువాచ- ద్వాదశాబ్దం తు దుర్భిక్షం న కదాచిద్భవిష్యతి । కీర్తిరేషా త్వదీయా చ త్రైలోక్యే విచరిష్యతి
శని ఇలా అన్నాడు – 'పన్నెండు సంవత్సరాల కరువు ఎప్పుడూ ఉండదు. నీ కీర్తి మూడుభువనాల్లో వ్యాపిస్తుంది.'
వరద్వయం తు సంప్రాప్య హృష్టరోమా చ పార్థివః । రథోపరి ధనుర్ముక్త్వా భూత్వా చైవ కృతాఞ్జలి
రెండు వరాలు పొంది, ఆనందంతో ఒంటి మీద రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్న రాజు, రథంపై తన విల్లు వదిలి, చేతులు జోడించి –
ధ్యాత్వా సరస్వతీం దేవీం గణనాథం వినాయకమ్ । రాజా దశరథః స్తోత్రం సౌరేరిదమథాబ్రవీత్
సరస్వతీ దేవిని, గణనాథుడు వినాయకుడిని ధ్యానించి, రాజు దశరథుడు శనిదేవుని గురించి ఈ స్తోత్రాన్ని చెప్పాడు.
దశరథ ఉవాచ- నమః కృష్ణాయ నీలాయ శితికంఠనిభాయ చ । నమః కాలాగ్నిరూపాయ కృతాంతాయ చ వై నమః
దశరథుడు ఇలా అన్నాడు – నీలవర్ణుడైన శనిదేవా! నీలకంఠుని వర్ణంతో ఉన్నవాడా! కాలాగ్ని స్వరూపుడా! యమధర్మరాజు స్వరూపుడా! నీకు నమస్సులు.
నమో నిర్మాంసదేహాయ దీర్ఘశ్మశ్రుజటాయ చ । నమో విశాలనేత్రాయ శుష్కోదరభయాకృతే
మాంసం లేని దేహమున్నవాడా! పొడవాటి గడ్డం, జటలు కలిగినవాడా! విశాలమైన కళ్లున్నవాడా! ఎముకలు మిగిలిన పొట్టతో భయపెట్టే వాడా! నీకు నమస్సులు.
నమః పుష్కలగాత్రాయ స్థూలరోమ్ణేఽథ వై నమః । నమో దీర్ఘాయ శుష్కాయ కాలదంష్ట్ర నమోస్తు తే
బలమైన అవయవాలున్నవాడా! దట్టమైన రోమాలు కలిగినవాడా! పొడవైనవాడా! పొడిబారినవాడా! కాలదంతాలున్నవాడా! నీకు నమస్సులు.
నమస్తే కోటరాక్షాయ దుర్నిరీక్ష్యాయ వై నమః । నమో ఘోరాయ రౌద్రాయ భీషణాయ కపాలినే
కళ్లలో గుహలు ఉన్నవాడా! చూడడానికి కష్టమైనవాడా! ఘోరమైనవాడా! ఉగ్రుడా! భయంకరుడా! ఖపాలధారి! నీకు నమస్సులు.
నమస్తే సర్వభక్షాయ వలీముఖ నమోస్తు తే । సూర్యపుత్ర నమస్తేస్తు భాస్కరే భయదాయ చ
ప్రపంచాన్ని మింగే వాడా! మడతలు పడ్డ ముఖమున్నవాడా! సూర్యుని కుమారా! భయాన్ని కలిగించేవాడా! నీకు నమస్సులు.
అధోదృష్టే నమస్తేస్తు సంవర్తక నమోస్తు తే । నమో మందగతే తుభ్యం నిస్త్రింశాయ నమోస్తు తే
కిందికి చూపు వేసే వాడా! సంహారకుడా! మెల్లగా నడిచేవాడా! ఖడ్గాన్ని ధరించినవాడా! నీకు నమస్సులు.
తపసా దగ్ధదేహాయ నిత్యం యోగరతాయ చ । నమో నిత్యం క్షుధార్తాయ అతృప్తాయ చ వై నమః
తపస్సుతో శరీరం కాలిపోయినవాడా! ఎప్పుడూ యోగంలో లీనుడవైనవాడా! ఎప్పుడూ ఆకలితో ఉండేవాడా! ఎప్పుడూ తృప్తి లేకపోయినవాడా! నీకు ఎల్లప్పుడూ నమస్సులు.
జ్ఞానచక్షుర్నమస్తేస్తు కశ్యపాత్మజసూనవే । తుష్టో దదాసి వై రాజ్యం రుష్టో హరసి తత్క్షణాత్
జ్ఞానమే కళ్ళుగా ఉన్నవాడా! కశ్యపుని వంశజుడా! సంతోషపడ్డపుడు రాజ్యాలను ఇస్తావు, కోపపడితే వెంటనే వాటిని తీసుకుంటావు. నీకు నమస్సులు.
దేవాసురమనుష్యాశ్చ సిద్ధవిద్యాధరోరగాః । త్వయా విలోకితాః సర్వే నాశం యాంతి సమూలతః
దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, సిద్ధులు, విద్యాధరులు, పాములు – నీవు ఎవరిని చూశావో వారందరూ మూలంతో సహా నశించిపోతారు.
ప్రసాదం కురు మే దేవ వరార్హోఽహముపాగతః । ఏవం స్తుతస్తదా సౌరిర్గ్రహరాజో మహాబలః
దేవా, నేను నీ దయకు అర్హుడిని, నీ వద్దకు వచ్చాను. అప్పుడు, ఇలా స్తుతించబడిన శక్తివంతుడైన గ్రహాధిపతి సౌరుడు,
అబ్రవీచ్చ పునర్వాక్యం హృష్టరోమా తు భాస్కరిః । తుష్టోఽహం తవ రాజేంద్ర స్తవేనానేన సువ్రత । వరం బ్రూహి ప్రదాస్యామి స్వేచ్ఛయా రఘునందన
ఆనందంతో ఒళ్ళు రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్న భాస్కరుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'రాజేంద్రా, నీ ఈ స్తోత్రంతో నేను సంతోషించాను. నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు, రఘునందన, నేను నీకు ఇష్టమైన వరం ఇస్తాను.'