రూపసుందర్యువాచ-। మమాపి స్మరణం జాతం ప్రాకృతస్య చ జన్మనః । మూషికా చాహమప్యాసం క్షుద్రా బ్రాహ్మణవేశ్మని
రూపసుందరి ఇలా చెప్పింది — నాకు కూడా నా మునుపటి జన్మ గుర్తొచ్చింది. నేను కూడా బ్రాహ్మణుడి ఇంట్లో చిన్న ఎలుకగా ఉండేవాడిని.
కార్తికే చ ప్రబోధిన్యాం మందీభూతే చ దీపకే । వర్త్యగ్రాహరణార్థాయ నిర్గతాహం తదా బిలాత్
కార్తీక మాసంలోని ప్రబోధినీ రోజున, దీపం మసకబారినప్పుడు, వత్తి కొనను తీసుకెళ్లడానికి నేను బిలం నుండి బయటికి వచ్చాను.
దృష్ట్వా నారాయణం దేవం పూజితం కుసుమైస్తథా । నిద్రాభిభూతం విప్రం చ వర్త్తిః కృష్టా మయా తదా
నారాయణుని పుష్పాలతో పూజిస్తున్నదాన్ని, బ్రాహ్మణుడు నిద్రలో మునిగిపోయినదాన్ని చూసి, నేను ఆ సమయంలో వత్తిని లాగాను.
ఉత్థితస్త్వం యదా తత్ర మాం గృహీతుం కృతక్షణః । దృష్ట్వా త్వం చ ప్రణష్టాహం ప్రవిష్టా బిలమధ్యతః
ఆ సమయంలో నువ్వు నన్ను పట్టుకోవడానికి లేచినప్పుడు, నిన్ను చూసి నేను భయపడి బిలం మధ్యలోకి పారిపోయాను.
విశంత్యా మమ పాదేన దీపవర్త్తిర్విజృంభితా । తైలపాత్రం చ నమితం తేనాహం సుఖభాగినీ
నేను బిలంలోకి వెళ్లేటప్పుడు నా కాలితో వత్తిని లాగాను, ఆయిల్ పాత్ర వంగిపోయింది. దాంతో నాకు మంచి భాగ్యం కలిగింది.
తన్మయా రాజరాజేంద్ర దీపం చైవ ప్రకాశితమ్ । ఇదానీం చ మయా ప్రాప్తం రూపలావణ్యముత్తమమ్
రాజరాజేంద్రా! అలా నేను కూడా దీపాన్ని వెలిగించాను. ఇప్పుడు నాకు అత్యుత్తమమైన అందం, ఆకర్షణ లభించింది.
త్వం చ భర్త్తా తథా రాజ్యం పుత్రాశ్చైవంవిధం సుఖమ్ । దీపప్రబోధనాజ్జాతం జ్ఞానమత్యంత దుర్ల్లభమ్
నీకు, నీ భర్తకు, రాజ్యానికి, పిల్లలకు — ఈ విధమైన సుఖాలు అన్నీ దీపవ్రతాన్ని ఆచరించడం వల్ల కలిగే, చాలా అరుదైన జ్ఞానంతోనే లభిస్తాయి.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన దీపవ్రతమనుత్తమమ్ । ఆవాం హి పరయా భక్త్యా కుర్వశ్చైవ విశేషతః
కాబట్టి, అన్ని విధాలా శ్రమించి, ఈ ఉత్తమమైన దీపవ్రతాన్ని చేయాలి. మేము కూడా ఎంతో భక్తితో, ప్రత్యేకంగా దీన్ని ఆచరించాము.
తదేతత్కర్మణః ప్రాప్తం ఫలం రాజ్యాదిసంపదః । పూర్వజన్మస్మృతం చాపి సర్వపాపక్షయస్తథా
ఈ వ్రతం వల్లే రాజ్యం వంటి ఐశ్వర్యాలు, గత జన్మల జ్ఞాపకం, అన్ని పాపాల నాశనం లాంటి ఫలితాలు లభించాయి.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన విధిమంత్రాదిపూర్వకమ్ । దీపవ్రతం కృతం పుంభిః పుణ్యం చంద్రార్కతారకమ్
అందువల్ల, అన్ని శ్రమతో, విధి, మంత్రాదులతో ముందుగా, దీపవ్రతాన్ని పురుషులు చేయాలి. ఇది చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలంత పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.
ఇతి శ్రుత్వా వచో రాజా చక్రే దీపవ్రతం తదా । ప్రియయా సహ దేవర్షే సమ్యక్శ్రద్ధాసమన్వితః
ఈ మాటలు విని, రాజు తన ప్రియ భార్యతో కలిసి, దేవర్షి సమక్షంలో, సంపూర్ణ విశ్వాసంతో దీపవ్రతాన్ని ఆచరించాడు.
తస్మింస్తు పుష్కరే తీర్థే కృత్వా దీపవ్రతం తు తౌ । అవాపతుః పరాం ముక్తిం దేవదానవదుర్ల్లభామ్
ఆ పుష్కర తీర్థంలో, వారు దీపవ్రతాన్ని చేసి, దేవతలకు, దానవులకు కూడా దుర్లభమైన పరమ మోక్షాన్ని పొందారు.
ఏతద్దీపస్య మాహాత్మ్యం యే శృణ్వంతి నరా భువి । సర్వపాపవినిర్ముక్తాః ప్రయాంతి హరిమందిరమ్
ఈ దీపవ్రత మహిమను భూమిపై ఎవరు వినినా, వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తులై, హరిదేవుని లోకానికి చేరుతారు.
యే చ కుర్వంతి పురుషాః స్త్రియో వా భక్తితత్పరాః । తే సర్వే పాపనిర్ముక్తా యాంతి బ్రహ్మసనాతనమ్
ఎవరైనా పురుషులు లేదా స్త్రీలు భక్తితో దీన్ని ఆచరించినా, వారు పాపాల నుండి విముక్తులై, శాశ్వత బ్రహ్మను చేరుతారు.
నేత్రరోగా వినశ్యంతి యథా పాపప్రభావజాః । ఆధయో వ్యాధయః సర్వే నశ్యంతే హి కృతేక్షణాత్
పాప ప్రభావంతో వచ్చే కంటి వ్యాధులు నశిస్తాయి. దీపవ్రతాన్ని చూసిన వెంటనే అన్ని బాధలు, వ్యాధులు పోతాయి.
న దారిద్ర్యం న శోకం చ న మోహో న చ విభ్రమః । గృహే లక్ష్మీః సమాయాతి జన్మజన్మని వాడవ
ఇక్కడ దారిద్ర్యం లేదు, శోకం లేదు, మాయ లేదు, అయోమయం లేదు. లక్ష్మీదేవి ప్రతి జన్మలో నీ ఇంటికి వస్తుంది, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా!
నారద ఉవాచ- దేవదేవ జగన్నాథ భక్తానామభయప్రద । వ్రతం బ్రూహి మహాదేవ కృపాం కృత్వా మమోపరి
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — దేవదేవా, జగన్నాథా, భక్తులకు అభయం ఇచ్చేవాడా, మహాదేవా! నీ కృపతో నాకు ఆ వ్రతాన్ని వివరించు.
శ్రీమహాదేవ ఉవాచ- సార్వభౌమః పురా హ్యాసీద్ధరిశ్చంద్రో మహీపతిః । తస్యతుష్టోఽదదద్బ్రహ్మా పురీం కామదుఘాం శుభామ్
శ్రీమహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — ఒకప్పుడు హరిశ్చంద్రుడు అనే మహారాజు భూమండలంపై చక్రవర్తిగా ఉండేవాడు. అతని భక్తికి సంతోషించి బ్రహ్మదేవుడు అతనికి కామధేనువులాంటి, మంగళకరమైన నగరాన్ని ఇచ్చాడు.
సర్వరత్నమయీం దివ్యాం బాలార్కసదృశప్రభామ్ । తత్ర స్థితో మహీపాలో సప్తద్వీపాం వసుంధరామ్
ఆ నగరం అన్ని రత్నాలతో నిర్మించబడి, చిన్న సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, దివ్యంగా ఉండేది. అక్కడ ఆ రాజు ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన భూమిని పాలించేవాడు.
పాలయామాస ధర్మేణ పితా పుత్రమివౌరసమ్ । ప్రభూతధనధాన్యస్తు పుత్రదౌహిత్రవాన్నృపః
ఆయన తన స్వంత కుమారుడిని చూసుకునే తండ్రిలా, ధర్మబద్ధంగా పాలించాడు. ఆ రాజుకు అపారమైన ధనం, ధాన్యం, కుమారులు, మనవళ్లు ఉండేవారు.
స పాలయన్శుభం రాజ్యం పరం విస్మయమాగతః । న తాదృశమభూత్పూర్వం రాజ్యం కస్య హి కర్హిచిత్
అలా శుభమైన రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ, అతడు గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు. ఇంతటి రాజ్యం ఎప్పుడూ, ఎవరికీ కలగలేదు.
న చేదృశం నరైరన్యైర్విమానమధిరోహితమ్ । కస్యేహ కర్మణో వ్యష్టిర్యేనాహం సురరాడివ
ఇలాంటి విమానాన్ని ఎవరూ ఎప్పుడూ ఎక్కలేదు. నేను ఇంతటి ఫలితాన్ని పొందడానికి ఏ పుణ్యాన్ని చేశానో అని ఆలోచించాడు.
ఇతి చింతాపరో భూత్వా విమానవరమాస్థితః । దదర్శ పార్థివవరో మేరుం శిఖరిణాం వరమ్
అలా ఆలోచనలో మునిగిపోయి, ఆ అద్భుతమైన విమానంలో కూర్చొని, భూలోకంలో ఉత్తమమైన రాజు, పర్వతాలలో శ్రేష్ఠమైన మెరుపర్వతాన్ని చూశాడు.
తత్రాస్తే చ మహాత్మాసౌ ద్వితీయ ఇవ భాస్కరః । ఆసీనం పర్వతవరే శైలపట్టే హిరణ్మయే
అక్కడ ఆ మహాత్ముడు, రెండవ సూర్యుడిలా, ఆ పర్వతరాజు మీద బంగారు పీఠంపై కూర్చొని వెలిగిపోతూ ఉన్నాడు.
సనత్కుమారం బ్రహ్మర్షిం జ్ఞానయోగపరాయణమ్ । దృష్ట్వా హ్యవాతరద్రాజా ప్రష్టుకామోఽథ విస్మయమ్
జ్ఞానయోగ మార్గంలో నిష్ణాతుడైన బ్రహ్మర్షి అయిన సనత్కుమారునిని చూసి, రాజు ఆశ్చర్యంతో అతని దగ్గరకు వచ్చి, అడగాలనే కోరికతో దిగివచ్చాడు.
వవందే చరణౌ హృష్టస్తేనాపి స చ నందితః । సుఖోపవిష్టస్తు నృపః పప్రచ్ఛ మునిపుంగవమ్
ఆనందంతో రాజు సనత్కుమారుని పాదాలకు నమస్కరించాడు. ఆ ముని కూడా సంతోషించాడు. తరువాత రాజు సౌకర్యంగా కూర్చొని, ఆ మహర్షిని ప్రశ్నించసాగాడు.
భగవన్దుర్ల్లభా లోకే సంపచ్చేయం యథా మమ । కర్మణా కేన లభ్యేత కశ్చాహం పూర్వజన్మని
భగవన్, నాకు లభించిన ఈ సంపద లోకంలో అరుదైనది. ఇది ఏ కార్యం వల్ల లభించిందో చెప్పండి. అలాగే, నేను గత జన్మలో ఎవరో కూడా తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
తత్త్వం కథయ మే సర్వమనుగ్రాహ్యోఽస్మి తే యది । సనత్కుమార ఉవాచ-। శృణు రాజన్ప్రవక్ష్యామి పూర్వవృత్తస్య కారణమ్
భగవన్, మీరు అనుగ్రహిస్తే, నాకు అన్ని విషయాలు నిజంగా చెప్పండి. సనత్కుమారు ఇలా అన్నాడు: రాజా, విను, నీ గతజన్మ కథకు కారణం నేను వివరంగా చెబుతాను.
యేన కృత్వా విశేషేణ తవ చానుగ్రహోఽభవత్ । త్వమాసీః పూర్వజనుషి సువైశ్యః సత్యవాక్శుచిః
ఏ ప్రత్యేకమైన కార్యం వల్ల నీకు ఈ అనుగ్రహం కలిగిందో చెబుతాను. నువ్వు గత జన్మలో సత్యవంతుడైన, పవిత్రమైన వాణిజ్యవేత్తవిగా ఉండేవాడివి.
స్వం కర్మ తే పరిత్యక్తం తతస్త్యక్తస్తు బాంధవైః । సత్వం వృత్తిపరిక్షీణో భార్యయానుగతస్తథా
నువ్వు నీ వృత్తిని వదిలేసి, అందువల్ల బంధువులచే విడిచిపెట్టబడ్డావు. జీవనోపాధి తగ్గిపోయింది. ఆ సమయంలో నీ భార్య మాత్రమే నీ వెంట వచ్చింది.