స్తూయమానో మహాతేజా జయశబ్దాది మంగలైః । స్తూయమానః స వై నాగైర్విష్ణులోకం జగామ సః
విజయధ్వని, మంగళగీతాలతో మహాత్ముడిని స్తుతిస్తూ, నాగులు కూడా మహిమను వర్ణించగా, అతడు విష్ణు లోకానికి చేరాడు.
కల్పకోటిసహస్రాణి కల్పకోటిశతాని చ । భుక్త్వా చ విపులాన్భోగాన్తతో రాజాభవద్భువి
అనేక కోటి కల్పాలు, లక్షలాది కల్పాలు విస్తారమైన సుఖాలు అనుభవించి, చివరికి భూమిపై రాజుగా జన్మించాడు.
సుధర్మా నామ ధర్మాత్మా దేవబ్రాహ్మణపూజకః । రూపవాన్సుభగశ్చైవ మహాబలపరాక్రమః
అతని పేరు సుధర్మా. ధర్మబద్ధుడు, దేవతలు బ్రాహ్మణులను పూజించే వాడు, అందగాడు, అదృష్టవంతుడు, గొప్ప బలపరాక్రమాలు కలవాడు.
తస్య ప్రియతమా భార్యా సర్వలక్షణసంయుతా । భర్తృభక్తా తథా శీలా నామ్నా సా రూపసుందరీ
అతనికి అత్యంత ప్రియమైన భార్య, అన్ని శుభలక్షణాలతో, భర్తకు అంకితభావంతో, మంచి స్వభావంతో, రూపసుందరి అనే పేరుగలది.
సర్వాసాం చైవ నారీణాం మధ్యే సా సుభగాభవత్ । పుత్రాశ్చ బహవో జాతాస్తథా దుహితరో ఘనాః
అన్ని స్త్రీలలో ఆమె అత్యంత అదృష్టవంతురాలు. వారికి అనేక మంది కుమారులు, గొప్ప గుణాలున్న కుమార్తెలు పుట్టారు.
ఏవం విహరతోస్తద్వద్దంపత్యోః ప్రీతిపూర్వకమ్ । ఆగతః కార్త్తికో మాసో హరినేత్రావబోధకృత్
అలా ఆ దంపతులు ఆనందంగా జీవిస్తూ ఉండగా, హరిదృష్టిని మేల్కొలిపే కార్తీక మాసం వచ్చింది.
తస్మిన్దీపాః ప్రబోధ్యంతే నారాయణపరాయణైః । కృచ్ఛ్రచాంద్రాయణాదీని వ్రతాని నియమాస్తథా
ఆ మాసంలో నారాయణ భక్తులు దీపాలను మేల్కొల్పుతారు. కృచ్చ్ర, చాంద్రాయణ వ్రతాలు, నియమాలు ఆచరిస్తారు.
క్రియంతే విష్ణుభక్తైశ్చ సంసారభయభీరుభిః । అథ ప్రబోధినీం ప్రాప్య రాజా రాజ్ఞీమథాబ్రవీత్
విష్ణుభక్తులు, సంసార భయంతో భయపడే వారు, ఈ వ్రతాలు ఆచరిస్తారు. ఆ తరువాత, ప్రబోధినిని చేరుకున్న రాజు, రాణిని ఇలా అడిగాడు.
భద్రే ప్రబోధినీ పుణ్యా విష్ణోర్నాభిసరోరుహే । కరిష్యామ్యద్య పూజాం చ సోపవాసో జితేంద్రియః
శుభలక్షణమయినదీ, ఈ పవిత్రమైన ప్రబోధినీ పర్వదినాన నేను విష్ణువు నాభిలో పుట్టిన పద్మాన్ని పూజిస్తూ, ఉపవాసంతో, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకొని పూజ చేయబోతున్నాను.
స్నాత్వా చ పుష్కరే తీర్థే పుండరీకాక్షమచ్యుతమ్ । పూజయిష్యామి దేవేశం లక్ష్మ్యా సహ జనార్దనమ్
పుష్కర తీర్థంలో స్నానం చేసి, పద్మనేత్రుడైన, లక్ష్మీతో కూడిన జనార్దనుడైన దేవేంద్రుని నేను పూజించబోతున్నాను.
ఇతి సా వాంఛితం శ్రుత్వా భర్తుః ప్రియహితే రతా । ఉవాచ వచనం గుహ్యం భర్త్తారం చారుహాసినీ
భర్త మనసులో ఉన్న కోరికను విని, అతని మేలు కోరుతూ, అందమైన నవ్వుతో ఆ భార్య తన భర్తతో రహస్యంగా ఇలా చెప్పింది.
రూపసుందర్యువాచ- మమాపి హృదయే కామః సముత్పన్నో నరాధిప । రూపసౌందర్యవాంఛా చ హృదయే మమ వర్త్తతే
రూపసుందరి ఇలా చెప్పింది — నరాధిపా! నా హృదయంలో కూడా ఒక కోరిక ఉత్పన్నమైంది. అందం, ఆకర్షణ పొందాలనే ఆశ నా మనసులో ఉంది.
పుష్కరం ప్రథమం తీర్థం గంతుమిచ్ఛే త్వయా సహ । తతో రాజా తయా సార్ద్ధమాగతః పుష్కరం తదా
నేను కూడా ముందుగా నీతో కలిసి పుష్కర తీర్థానికి వెళ్లాలని కోరుకుంటున్నాను. అప్పుడు రాజు ఆమెతో కలిసి అక్కడికి వెళ్లాడు.
హస్త్యశ్వరథవృందైశ్చ సమాగత్య పురోహితైః । తతః స్నాత్వా తథా ధ్యాయన్తర్పయన్పితృదేవతాః
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, పురోహితులతో కూడిన వాహనాల సమూహంతో అక్కడికి చేరి, స్నానం చేసి, ధ్యానం చేస్తూ పితృదేవతలకు తర్పణం చేశాడు.
పూజయామాస దేవేశం పుండరీకాక్షమచ్యుతమ్ । దీపమాలాకులే తత్ర సర్వతః సుమనోహరే
అక్కడ చుట్టూ అందంగా వెలిగిన దీపమాలల మధ్య, పద్మనేత్రుడైన, నశించని దేవేంద్రుని పూజించాడు.
దదర్శ లిఖితం తత్ర మార్జారం దేవతాలయే । తం దృష్ట్వా ప్రాకృతం కర్మ జన్మ స్మృత్వా నృపస్తదా
అక్కడ దేవతాలయంలో ఒక పిల్లిని చిత్రంగా వ్రాయబడినదిగా చూశాడు. దాన్ని చూసి రాజు తన మునుపటి జన్మను గుర్తు చేసుకున్నాడు.
ముఖపంకజమాలోక్య ప్రియాయాః ప్రజహాస చ । రూపసుందర్యువాచ- మమ సన్ముఖమాలోక్య భర్తః కిం స్మితకారణమ్ 6.30.
తన ప్రియమైన భార్య ముఖాన్ని తిలకించి నవ్వాడు. రూపసుందరి అడిగింది — నా ముఖాన్ని చూసి భర్తా! మీరు నవ్వడానికి కారణం ఏమిటి?
కథయామాస హృష్టాత్మా ప్రాక్తనం కర్మణః ఫలమ్ । రాజోవాచ- అహమాసం పురా దేవి మార్జారో బ్రాహ్మణాలయే
ఆనందంతో తన మునుపటి పుణ్యఫలాన్ని ఆమెకు వివరించాడు. రాజు ఇలా అన్నాడు — దేవీ! నేను ఒకప్పుడు బ్రాహ్మణుడి ఇంట్లో పిల్లిగా ఉండేవాడిని.
భక్షితా మూషకాస్తత్ర మయా శతసహస్రశః । తతో నారాయణస్యాగ్రే దీపః సంరక్షితో యతః
అక్కడ నేను లక్షలాది ఎలుకలను తిన్నాను. అయినా, నారాయణుని ముందు దీపాన్ని కాపాడినందుకు
వ్యాజేనాపి మయా దేవిప్రాప్తం తత్కర్మణః ఫలమ్ । విష్ణులోకమనుప్రాప్య రాజ్యం ప్రాప్తం మయాధునా
దేవీ! ఆ పని వల్ల నాకు ఆ ఫలం లభించింది. విష్ణు లోకాన్ని చేరి, ఇప్పుడు ఈ రాజ్యాన్ని పొందాను.
రూపసుందర్యువాచ-। మమాపి స్మరణం జాతం ప్రాకృతస్య చ జన్మనః । మూషికా చాహమప్యాసం క్షుద్రా బ్రాహ్మణవేశ్మని
రూపసుందరి ఇలా చెప్పింది — నాకు కూడా నా మునుపటి జన్మ గుర్తొచ్చింది. నేను కూడా బ్రాహ్మణుడి ఇంట్లో చిన్న ఎలుకగా ఉండేవాడిని.
కార్తికే చ ప్రబోధిన్యాం మందీభూతే చ దీపకే । వర్త్యగ్రాహరణార్థాయ నిర్గతాహం తదా బిలాత్
కార్తీక మాసంలోని ప్రబోధినీ రోజున, దీపం మసకబారినప్పుడు, వత్తి కొనను తీసుకెళ్లడానికి నేను బిలం నుండి బయటికి వచ్చాను.
దృష్ట్వా నారాయణం దేవం పూజితం కుసుమైస్తథా । నిద్రాభిభూతం విప్రం చ వర్త్తిః కృష్టా మయా తదా
నారాయణుని పుష్పాలతో పూజిస్తున్నదాన్ని, బ్రాహ్మణుడు నిద్రలో మునిగిపోయినదాన్ని చూసి, నేను ఆ సమయంలో వత్తిని లాగాను.
ఉత్థితస్త్వం యదా తత్ర మాం గృహీతుం కృతక్షణః । దృష్ట్వా త్వం చ ప్రణష్టాహం ప్రవిష్టా బిలమధ్యతః
ఆ సమయంలో నువ్వు నన్ను పట్టుకోవడానికి లేచినప్పుడు, నిన్ను చూసి నేను భయపడి బిలం మధ్యలోకి పారిపోయాను.
విశంత్యా మమ పాదేన దీపవర్త్తిర్విజృంభితా । తైలపాత్రం చ నమితం తేనాహం సుఖభాగినీ
నేను బిలంలోకి వెళ్లేటప్పుడు నా కాలితో వత్తిని లాగాను, ఆయిల్ పాత్ర వంగిపోయింది. దాంతో నాకు మంచి భాగ్యం కలిగింది.
తన్మయా రాజరాజేంద్ర దీపం చైవ ప్రకాశితమ్ । ఇదానీం చ మయా ప్రాప్తం రూపలావణ్యముత్తమమ్
రాజరాజేంద్రా! అలా నేను కూడా దీపాన్ని వెలిగించాను. ఇప్పుడు నాకు అత్యుత్తమమైన అందం, ఆకర్షణ లభించింది.
త్వం చ భర్త్తా తథా రాజ్యం పుత్రాశ్చైవంవిధం సుఖమ్ । దీపప్రబోధనాజ్జాతం జ్ఞానమత్యంత దుర్ల్లభమ్
నీకు, నీ భర్తకు, రాజ్యానికి, పిల్లలకు — ఈ విధమైన సుఖాలు అన్నీ దీపవ్రతాన్ని ఆచరించడం వల్ల కలిగే, చాలా అరుదైన జ్ఞానంతోనే లభిస్తాయి.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన దీపవ్రతమనుత్తమమ్ । ఆవాం హి పరయా భక్త్యా కుర్వశ్చైవ విశేషతః
కాబట్టి, అన్ని విధాలా శ్రమించి, ఈ ఉత్తమమైన దీపవ్రతాన్ని చేయాలి. మేము కూడా ఎంతో భక్తితో, ప్రత్యేకంగా దీన్ని ఆచరించాము.
తదేతత్కర్మణః ప్రాప్తం ఫలం రాజ్యాదిసంపదః । పూర్వజన్మస్మృతం చాపి సర్వపాపక్షయస్తథా
ఈ వ్రతం వల్లే రాజ్యం వంటి ఐశ్వర్యాలు, గత జన్మల జ్ఞాపకం, అన్ని పాపాల నాశనం లాంటి ఫలితాలు లభించాయి.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన విధిమంత్రాదిపూర్వకమ్ । దీపవ్రతం కృతం పుంభిః పుణ్యం చంద్రార్కతారకమ్
అందువల్ల, అన్ని శ్రమతో, విధి, మంత్రాదులతో ముందుగా, దీపవ్రతాన్ని పురుషులు చేయాలి. ఇది చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలంత పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.