తత్ర పుత్రో హ్యభూత్తస్య సగరో నామ వై ద్విజ । వవృధే చాశ్రమే పుణ్యే భార్గవేణాభిరక్షితః
అక్కడ అతనికి సాగరుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు, ద్విజుడా. భార్గవుని రక్షణలో ఆ పవిత్ర ఆశ్రమంలో పెరిగాడు.
ఉపవీతాదికం సర్వం క్షత్రియస్య తదా కృతమ్ । శస్త్రాణాం చ తథాభ్యాసో వేదానాం తు తథైవ చ
ఆ సమయంలో ఆ క్షత్రియునికి ఉపనయనాది అన్ని కర్మలు జరిగాయి. ఆయుధ విద్య కూడా అభ్యసించాడు, వేదాలు కూడా నేర్చుకున్నాడు.
ఆగ్నేయాస్త్రం తతో లబ్ధ్వా భార్గవాత్సగరో నృపః । జఘాన పృథివీం గత్వా తాలజంఘాన్సహైహయాన్
తర్వాత భార్గవుని నుండి అగ్నేయాస్త్రాన్ని పొందిన సాగరుడు, రాజు, భూమిపైకి వెళ్లి తాళజంఘులను, హేహయులను సంహరించాడు.
సశకాన్ పారదాంశ్చైవ జఘాన స మహాతపాః । నారద ఉవాచ- మాహాత్మ్యం సగరస్యాథ వద శంకర విస్తరాత్
ఆ మహాత్ముడు శకులను, పారదులను కూడా సంహరించాడు. నారదుడు ఇలా అడిగాడు — శంకరా, సాగరుని మహిమను విస్తృతంగా వివరించండి.
మహాదేవ ఉవాచ- సూర్యవంశీ మహారాజో విఖ్యాతః స మహాబలీ । గరస్య వ్యసనే తాత హృతం రాజ్యమభూత్కిల
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — సూర్యవంశానికి చెందిన గొప్ప రాజు, మహాబలశాలి, ఓ ప్రియమా! గరుని అపాయంలో తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు.
హైహయైస్తాలజంఘాద్యైః శకైః సార్ద్ధం చ నారద । యవనాః పారదాశ్చైవ కాంబోజాః పహ్లవాస్తథా
హేహయులు, తాళజంఘులు, శకులు, యవనులు, పారదులు, కాంబోజులు, పహ్లవులు — నారదా, వీరందరూ కలసి—
ఏతే పంచగణా బ్రహ్మన్హైహయార్థే పరాక్రమాన్ । హృతరాజ్యస్తతో రాజా సగరోఽథ వనం యయౌ
ఈ ఐదు వర్గాలు, బ్రాహ్మణా, హేహయుల కోసం శక్తిప్రదర్శనం చేశాయి. అందువల్ల సాగరుడు రాజ్యాన్ని కోల్పోయి అరణ్యానికి వెళ్లాడు.
పత్న్యాచానుగతో దుఃఖీ స వై ప్రాణానవాసృజత్ । తస్య పత్నీ తు కల్యాణీ సగర్భా చ వ్రతాన్వితా
తన భార్య వెంబడిస్తూ, బాధతో జీవితం విడిచాడు. అతని భార్య, సద్గుణవంతురాలు, గర్భవతిగా, వ్రతాలు ఆచరించేది.
సపత్న్యా భార్గవస్తస్య వృతః పూర్వం సుతేప్సయా । సా తు భర్తృచితాం కృత్వా వనే తం ప్రరురోద హ
భార్గవుడు కుమారుని కోసం కోపత్నిని ముందుగా ఎంపిక చేసుకున్నాడు. ఆమె భర్తకు అంత్యక్రియలు చేసి, అరణ్యంలో అతడిని తలుచుకుని కన్నీళ్లు పెట్టింది.
ఔర్వస్తాం వారయిత్వా చ గరపత్నీం తు నారద । న్యవేదయత తత్పుత్రం ధర్మిష్ఠం సాత్వికం ప్రియమ్
ఆ సమయంలో, ఔర్వుడు ఆమెను ఆపి, నారదా! ఆ కుమారుడు ధర్మబద్ధుడని, సాత్వికుడని, అందరికీ ఇష్టుడని, భర్త మరణించిన ఆ భార్యకు తెలియజేశాడు.
నివేదితే తతో బాలే మరణాత్సా న్యవర్త్తత । తతో మాసద్వయే జాతే వవర్ద్ధౌర్వస్య చాశ్రమే
ఆ బాలుని గురించి తెలియగానే, ఆమె మరణించాలనే ఆలోచన వదిలేసింది. రెండు నెలలు గడిచిన తర్వాత, ఆ బాలుడు ఔర్వుని ఆశ్రమంలో పెరిగాడు.
జాతకర్మాదియోగశ్చ ఔర్వేణ చ తథా కృతః । ఉపవీతాదికం సర్వం జాతం తత్ర మహామునేః
పుట్టిన రోజు నుండి జరిగే అన్ని శుభకార్యాలు, ఔర్వుడు స్వయంగా నిర్వహించాడు. ఉపనయనాది అన్ని సంస్కారాలు ఆ మహర్షికి అక్కడ జరిగాయి.
తత్ర వేదాదికం సర్వం పఠితం చౌర్వయోగతః । అధ్యాప్య వేదశాస్త్రాణి తతోఽస్త్రం ప్రత్యపాదయత్
అక్కడ ఔర్వుని ఉపదేశంతో వేదాలు, ఇతర గ్రంథాలన్నీ చదివాడు. వేదశాస్త్రాలు నేర్పిన తర్వాత, ఆయుధ విద్య కూడా బోధించాడు.
ఆగ్నేయం తం మహాభాగ అమరైరపి దుఃసహమ్ । స తేనాసుబలేనాజౌ బలేన చ సమన్వితః
అతడు అగ్నేయాస్త్రాన్ని పొందాడు, అది దేవతలకైనా తట్టుకోలేనిది. దాంతో పాటు అతనికి ప్రాణబలం, యుద్ధబలం రెండూ కలిశాయి.
హైహయాన్వై జఘానాశు సంక్రుద్ధః స్వబలేన చ । ఆజహార చ లోకేషు స చ కీర్తిమవాప సః
ఆయన కోపంతో, తన బలంతో హేహయులను, ఇతరులను త్వరగా సంహరించాడు. అలా లోకంలో గొప్ప పేరు సంపాదించాడు.
తతః శకాః సయవనాః కాంబోజాః పల్లవాస్తథా । హన్యమానాస్తదా తే తు వసిష్ఠం శరణం యయుః
ఆ సమయంలో శకులు, యవనులు, కాంబోజులు, పల్లవులు – వీరంతా నాశనం అవుతుండగా, వసిష్ఠుని ఆశ్రయానికి వెళ్లారు.
వసిష్ఠోఽపి చ తాన్కృత్వా సమయేన మహాద్యుతిః । సగరం వారయామాస తేషాం దత్త్వాఽభయం నృపః
వసిష్ఠుడు మహాతేజస్విగా, వారితో ఒప్పందం చేయించాడు. రాజు సాగరుడు వారికి అభయం ఇచ్చి, వారిని ఆపాడు.
సగరః స్వాం ప్రతిజ్ఞాంతు గురోర్వాక్యం నిశమ్య చ । ధర్మైర్జఘాన తాంశ్చైషాం వికృతత్వం చకార హ
సాగరుడు తన గురువు మాట విని, తన ప్రతిజ్ఞను గుర్తు చేసుకుని, ధర్మబద్ధంగా వారిని సంహరించాడు. వారిలో మార్పు తీసుకొచ్చాడు.
అర్ద్ధంశకనాంశిరసో ముండం కృత్వా విసర్జయత్ । యవనానాం శిరః సర్వం కాంబోజానాం తథైవ చ
శకులకు అర్ధముండలు చేసి విడిచిపెట్టాడు. యవనులు, కాంబోజులు – వీరికి తల మొత్తం ముండలు చేయించాడు.
పారదా ముండకేశాశ్చ పల్ల్వాః శ్మశ్రురక్షకాః । ఏవం విజిత్య సర్వాన్వై కృతవాన్ధర్మసంగ్రహమ్
పారదులు ముండలు, పల్లవులు గడ్డం పెంచుకునేలా చేసాడు. ఇలా అందరిని జయించి, ధర్మాన్ని స్థాపించాడు.
సర్వధర్మజయీ రాజా విజిత్యేమాం వసుంధరామ్ । ఆశు సంస్కారయామాస వాజిమేధాయ పార్థివః
అన్ని ధర్మాలను జయించిన రాజు, భూమిని గెలుచుకుని, వెంటనే అశ్వమేధయాగానికి ఏర్పాట్లు చేశాడు.
తస్య చారయతఃసోఽశ్వః సముద్రే పూర్వదక్షిణే । వేలా సమీపేఽపహృతో భూమిం చైవ ప్రవేశితః
ఆయన యాగం చేస్తుండగా, అతని గుర్రం తూర్పు–దక్షిణ సముద్ర తీరంలో దొంగిలించబడి, భూమిలోకి ప్రవేశించింది.
స తం దేశం తదా పుత్రైః ఖానయామాస సర్వతః । నాశ్వం ప్రాపుస్తదాతేవై ఖన్యమానే మహార్ణవే
ఆ సమయంలో తన కుమారులతో కలిసి ఆ ప్రాంతాన్ని అంతటా తవ్వించాడు. అయినా, ఆ మహాసముద్రాన్ని తవ్వినా, గుర్రాన్ని కనుగొనలేకపోయారు.
తత్రైకమాదిపురుషం దదృశుస్తే త్వరాన్వితాః । తమాదిపురుషం దేవం కపిలం జగతాం ప్రభుమ్
అక్కడ, వారు ఉత్సాహంగా తవ్వుతుండగా, ఒక ఆదిపురుషుడిని చూశారు. ఆ ఆదిపురుషుడు దేవుడు కపిలుడు, జగతికి అధిపతి.
తస్య చక్షుః సముత్పన్న వహ్నినా ప్రతిబుధ్యతః । దగ్ధాః షష్టి సహస్రాణి చత్వారస్తేఽవశేషితాః
ఆయన చూపు అగ్నిలా ప్రబలగా వెలువడింది. అరువెయ్యి మంది దగ్ధమయ్యారు, నలుగురు మాత్రమే మిగిలారు.
హృషీకేతుః సుకేతుశ్చ తథా ధర్మరథోపరః । శూరః పంచజనశ్చైవ తస్య వంశకరా ద్విజ
హృషీకేతు, సుకేతు, ధర్మరథుడు, శూరుడు, పంచజనుడు – వీరే ఆయన వంశాన్ని కొనసాగించినవారు, ద్విజుడా!
ప్రాదాచ్చ తస్మై భగవాన్హరిః పంచవరాన్స్వయమ్ । వంశం మోక్షం సుకీర్తిఞ్చ సముద్రం తనయం విభుః
అప్పుడు భగవంతుడు హరి స్వయంగా అతనికి ఐదు వరాలు ఇచ్చాడు — అతని వంశానికి విమోచనం, మోక్షం, మంచి పేరు, సముద్రాన్ని, ఒక కుమారుణ్ని కూడా ప్రసాదించాడు.
సాగరత్వం చ లేభేథ కర్మణా తేన తస్య వై । తమాశ్వమేధికం సోఽశ్వం సముద్రాదుపలబ్ధవాన్ । ఆజహారాశ్వమేధానాం శతం స చ మహాయశాః
ఆ కార్యం వల్ల అతడు సముద్రంగా మారాడు. ఆ సముద్రం నుంచే అతడు అశ్వమేధయాగానికి కావలసిన గుర్రాన్ని పొందాడు. ఆ మహాత్ముడు వంద అశ్వమేధయాగాలు నిర్వహించాడు.
నారద ఉవాచ- సగరస్యాత్మజా వీరాః కథం జాతా మహాబలాః । విక్రాంతాః షష్టిసాహస్రా విజ్ఞానేశ్వర తద్వద
నారదుడు ఇలా అడిగాడు — ఓ జ్ఞానేశ్వరా! సగరుని కుమారులు, ఆ మహా బలవంతులు, ఎలా జన్మించారు? ఆ అరవై వేల మంది వీరులు ఎలా పుట్టారు? దయచేసి చెప్పండి.
శ్రీపార్వతీపతిరువాచ- ద్వే పత్న్యౌ సగరస్యాస్తాం తపసా దగ్ధకిల్బిషే । ఔర్వస్తాభ్యాం వరం ప్రాదాత్తోషితో మునిసత్తమః
శ్రీపార్వతీపతి ఇలా చెప్పాడు — సగరునికి ఇద్దరు భార్యలు ఉండేవారు. వారు తపస్సు చేసి పాపాలను పోగొట్టుకున్నారు. ఆ ఇద్దరికి మునిశ్రేష్ఠుడు ఔర్వుడు సంతోషించి వరమిచ్చాడు.