భగీరథేన భో విద్వన్నానీతా తత్ర మార్గతః । ఉద్ధారః పూర్వజానాం తు కృతస్తేన మహాత్మనా
ఓ జ్ఞానవంతుడా, భగీరథుడు మార్గాన్ని సాఫీచేసి ఆమెను అక్కడికి తీసుకెళ్లాడు. ఆ మహాత్ముడి వల్ల తన పూర్వీకులు విమోచించబడ్డారు.
నారదఉవాచ- కోఽయం దేవ సమాఖ్యాతో భగీరథ మహాతపాః । యేన తీర్థం సమానీతం లోకానాం హితకారణాత్
నారదుడు ఇలా అడిగాడు — ప్రభూ, ఈ భగీరథుడు ఎవరు? గొప్ప తపస్సుతో ప్రసిద్ధి గాంచినవారు. ఆయన ఎవరు? ఎవరి కోసం ఈ పవిత్రతీర్థాన్ని ఇక్కడికి తీసుకొచ్చారు?
గంగాతీర్థం మహత్పుణ్యం సర్వపాపప్రణాశనమ్ । లోకాః సర్వే వదంత్యేవమేతత్తీర్థోత్తమోత్తమమ్
గంగాతీరం అత్యంత పవిత్రమైనది, అన్ని పాపాలను హరించేది. అందరూ ఈ తీర్థాన్ని అత్యుత్తమమైనదిగా కొనియాడుతారు.
గంగాగంగేతి యో బ్రూయాద్యోజనానాం శతైరపి । ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి
ఎవరైనా 'గంగ, గంగ' అని వందల యోజనల దూరంలోనుండి కూడా పలికినా, వారు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతారు, విష్ణులోకానికి చేరుకుంటారు.
కథం తేన సమానీతా కిం కార్యం వద సువ్రత । మహాదేవ ఉవాచ- యేన గంగా యథానీతా గంగాద్వారేఽతిశోభనే
ఆయన ఎలా ఆమెను తీసుకొచ్చాడు? ఏమి చేసాడు? దయచేసి చెప్పండి స్వామీ. మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — ఎవరు, ఎలా గంగను ఆ అద్భుతమైన గంగాద్వారానికి తీసుకొచ్చారో చెప్పుతాను.
తత్సర్వం సంప్రవక్ష్యామి క్రమానుక్రమయోగతః । పూర్వమాసీద్ధరిశ్చంద్రస్త్రైలోక్యే సత్యపాలకః
ఇది అన్నీ క్రమంగా వివరంగా చెబుతాను. ముందుగా హరిశ్చంద్రుడు ఉన్నాడు, ఆయన మూడువెళ్లలోనూ సత్యాన్ని కాపాడేవాడు.
రోహితస్తస్యపుత్రోఽభూదేకో విష్ణుపరాయణః । తస్యాపి చ వృకః పుత్రో ధర్మిష్ఠః సత్పథిస్థితః
ఆయనకు రోహితుడు అనే కుమారుడు, విష్ణుభక్తుడు. రోహితునికి వృకుడు కుమారుడు, ధర్మబద్ధుడూ, సత్పథంలో నిలిచినవాడు.
తస్య పుత్రః సుబాహుశ్చ జాతోస్మిన్వై కులే తదా । తస్య పుత్రో గరో నామ నాత్యంతం ధార్మికోఽభవత్
ఆ వంశంలో అప్పట్లో సుబాహు అనే కుమారుడు జన్మించాడు. సుబాహు కుమారుడు గరుడు, అతను అంతగా ధార్మికుడు కాలేదు.
కదాచిత్కాలయోగేన దుఃఖీ జాతోఽత్ర కారణాత్ । రాజా తు తత్ర దేశేన తర్జితో ధర్మకారణాత్
ఒకసారి కాలచక్రం వల్ల అతడు బాధతో ఉన్నాడు. ఆ దేశంలో రాజు ధర్మాన్ని పాటించాల్సిన అవసరం వల్ల బెదిరింపులకు గురయ్యాడు.
స్వకుటుంబం గృహీత్వా తు గతోఽసౌ భార్గవాశ్రమే । రక్షితో భార్గవేణాథ కృపయా తత్ర వై తదా
తన కుటుంబాన్ని తీసుకుని భార్గవుని ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. అక్కడ భార్గవుడు దయతో అతడిని రక్షించాడు.
తత్ర పుత్రో హ్యభూత్తస్య సగరో నామ వై ద్విజ । వవృధే చాశ్రమే పుణ్యే భార్గవేణాభిరక్షితః
అక్కడ అతనికి సాగరుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు, ద్విజుడా. భార్గవుని రక్షణలో ఆ పవిత్ర ఆశ్రమంలో పెరిగాడు.
ఉపవీతాదికం సర్వం క్షత్రియస్య తదా కృతమ్ । శస్త్రాణాం చ తథాభ్యాసో వేదానాం తు తథైవ చ
ఆ సమయంలో ఆ క్షత్రియునికి ఉపనయనాది అన్ని కర్మలు జరిగాయి. ఆయుధ విద్య కూడా అభ్యసించాడు, వేదాలు కూడా నేర్చుకున్నాడు.
ఆగ్నేయాస్త్రం తతో లబ్ధ్వా భార్గవాత్సగరో నృపః । జఘాన పృథివీం గత్వా తాలజంఘాన్సహైహయాన్
తర్వాత భార్గవుని నుండి అగ్నేయాస్త్రాన్ని పొందిన సాగరుడు, రాజు, భూమిపైకి వెళ్లి తాళజంఘులను, హేహయులను సంహరించాడు.
సశకాన్ పారదాంశ్చైవ జఘాన స మహాతపాః । నారద ఉవాచ- మాహాత్మ్యం సగరస్యాథ వద శంకర విస్తరాత్
ఆ మహాత్ముడు శకులను, పారదులను కూడా సంహరించాడు. నారదుడు ఇలా అడిగాడు — శంకరా, సాగరుని మహిమను విస్తృతంగా వివరించండి.
మహాదేవ ఉవాచ- సూర్యవంశీ మహారాజో విఖ్యాతః స మహాబలీ । గరస్య వ్యసనే తాత హృతం రాజ్యమభూత్కిల
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — సూర్యవంశానికి చెందిన గొప్ప రాజు, మహాబలశాలి, ఓ ప్రియమా! గరుని అపాయంలో తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు.
హైహయైస్తాలజంఘాద్యైః శకైః సార్ద్ధం చ నారద । యవనాః పారదాశ్చైవ కాంబోజాః పహ్లవాస్తథా
హేహయులు, తాళజంఘులు, శకులు, యవనులు, పారదులు, కాంబోజులు, పహ్లవులు — నారదా, వీరందరూ కలసి—
ఏతే పంచగణా బ్రహ్మన్హైహయార్థే పరాక్రమాన్ । హృతరాజ్యస్తతో రాజా సగరోఽథ వనం యయౌ
ఈ ఐదు వర్గాలు, బ్రాహ్మణా, హేహయుల కోసం శక్తిప్రదర్శనం చేశాయి. అందువల్ల సాగరుడు రాజ్యాన్ని కోల్పోయి అరణ్యానికి వెళ్లాడు.
పత్న్యాచానుగతో దుఃఖీ స వై ప్రాణానవాసృజత్ । తస్య పత్నీ తు కల్యాణీ సగర్భా చ వ్రతాన్వితా
తన భార్య వెంబడిస్తూ, బాధతో జీవితం విడిచాడు. అతని భార్య, సద్గుణవంతురాలు, గర్భవతిగా, వ్రతాలు ఆచరించేది.
సపత్న్యా భార్గవస్తస్య వృతః పూర్వం సుతేప్సయా । సా తు భర్తృచితాం కృత్వా వనే తం ప్రరురోద హ
భార్గవుడు కుమారుని కోసం కోపత్నిని ముందుగా ఎంపిక చేసుకున్నాడు. ఆమె భర్తకు అంత్యక్రియలు చేసి, అరణ్యంలో అతడిని తలుచుకుని కన్నీళ్లు పెట్టింది.
ఔర్వస్తాం వారయిత్వా చ గరపత్నీం తు నారద । న్యవేదయత తత్పుత్రం ధర్మిష్ఠం సాత్వికం ప్రియమ్
ఆ సమయంలో, ఔర్వుడు ఆమెను ఆపి, నారదా! ఆ కుమారుడు ధర్మబద్ధుడని, సాత్వికుడని, అందరికీ ఇష్టుడని, భర్త మరణించిన ఆ భార్యకు తెలియజేశాడు.
నివేదితే తతో బాలే మరణాత్సా న్యవర్త్తత । తతో మాసద్వయే జాతే వవర్ద్ధౌర్వస్య చాశ్రమే
ఆ బాలుని గురించి తెలియగానే, ఆమె మరణించాలనే ఆలోచన వదిలేసింది. రెండు నెలలు గడిచిన తర్వాత, ఆ బాలుడు ఔర్వుని ఆశ్రమంలో పెరిగాడు.
జాతకర్మాదియోగశ్చ ఔర్వేణ చ తథా కృతః । ఉపవీతాదికం సర్వం జాతం తత్ర మహామునేః
పుట్టిన రోజు నుండి జరిగే అన్ని శుభకార్యాలు, ఔర్వుడు స్వయంగా నిర్వహించాడు. ఉపనయనాది అన్ని సంస్కారాలు ఆ మహర్షికి అక్కడ జరిగాయి.
తత్ర వేదాదికం సర్వం పఠితం చౌర్వయోగతః । అధ్యాప్య వేదశాస్త్రాణి తతోఽస్త్రం ప్రత్యపాదయత్
అక్కడ ఔర్వుని ఉపదేశంతో వేదాలు, ఇతర గ్రంథాలన్నీ చదివాడు. వేదశాస్త్రాలు నేర్పిన తర్వాత, ఆయుధ విద్య కూడా బోధించాడు.
ఆగ్నేయం తం మహాభాగ అమరైరపి దుఃసహమ్ । స తేనాసుబలేనాజౌ బలేన చ సమన్వితః
అతడు అగ్నేయాస్త్రాన్ని పొందాడు, అది దేవతలకైనా తట్టుకోలేనిది. దాంతో పాటు అతనికి ప్రాణబలం, యుద్ధబలం రెండూ కలిశాయి.
హైహయాన్వై జఘానాశు సంక్రుద్ధః స్వబలేన చ । ఆజహార చ లోకేషు స చ కీర్తిమవాప సః
ఆయన కోపంతో, తన బలంతో హేహయులను, ఇతరులను త్వరగా సంహరించాడు. అలా లోకంలో గొప్ప పేరు సంపాదించాడు.
తతః శకాః సయవనాః కాంబోజాః పల్లవాస్తథా । హన్యమానాస్తదా తే తు వసిష్ఠం శరణం యయుః
ఆ సమయంలో శకులు, యవనులు, కాంబోజులు, పల్లవులు – వీరంతా నాశనం అవుతుండగా, వసిష్ఠుని ఆశ్రయానికి వెళ్లారు.
వసిష్ఠోఽపి చ తాన్కృత్వా సమయేన మహాద్యుతిః । సగరం వారయామాస తేషాం దత్త్వాఽభయం నృపః
వసిష్ఠుడు మహాతేజస్విగా, వారితో ఒప్పందం చేయించాడు. రాజు సాగరుడు వారికి అభయం ఇచ్చి, వారిని ఆపాడు.
సగరః స్వాం ప్రతిజ్ఞాంతు గురోర్వాక్యం నిశమ్య చ । ధర్మైర్జఘాన తాంశ్చైషాం వికృతత్వం చకార హ
సాగరుడు తన గురువు మాట విని, తన ప్రతిజ్ఞను గుర్తు చేసుకుని, ధర్మబద్ధంగా వారిని సంహరించాడు. వారిలో మార్పు తీసుకొచ్చాడు.
అర్ద్ధంశకనాంశిరసో ముండం కృత్వా విసర్జయత్ । యవనానాం శిరః సర్వం కాంబోజానాం తథైవ చ
శకులకు అర్ధముండలు చేసి విడిచిపెట్టాడు. యవనులు, కాంబోజులు – వీరికి తల మొత్తం ముండలు చేయించాడు.
పారదా ముండకేశాశ్చ పల్ల్వాః శ్మశ్రురక్షకాః । ఏవం విజిత్య సర్వాన్వై కృతవాన్ధర్మసంగ్రహమ్
పారదులు ముండలు, పల్లవులు గడ్డం పెంచుకునేలా చేసాడు. ఇలా అందరిని జయించి, ధర్మాన్ని స్థాపించాడు.