పురా త్వం బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ పక్షివంశసముద్భవః । భూతోఽసి భూమిభాగేషు నిజకర్మవిపాకతః
ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! పూర్వంలో మీరు పక్షుల వంశంలో జన్మించారు. భూమిపై మీ స్వంత కర్మఫలితంగా పుట్టారు.
క్షుధయా తృషయా వాపి సతతం వ్యాకులో భవాన్ । బభ్రామ భక్షయన్కీటాన్నిర్ఝరోష్ణోదకం తథా
మీరు ఎప్పుడూ ఆకలితో, దాహంతో బాధపడుతూ, పురుగులను తింటూ, వేడినీటిని కూడా తాగుతూ తిరిగారు.
నానాదుఃఖం సదా భుంజన్పక్షియోనౌ సముద్భవః । చతుర్వర్షసహస్రాణి స్థితోఽసి త్వం పురా క్షితౌ
వివిధ రకాల బాధలు అనుభవిస్తూ, పక్షిగా పుట్టి, నాలుగు వేల సంవత్సరాలు భూమిపై ఉన్నారు.
ఏకదా కులభద్రాఖ్యో బ్రాహ్మణః సర్వతత్వవిత్ । పూజయామాస మాం భక్త్యా నైవేద్యాద్యైర్నదీతటే
ఒకసారి, కులభద్రుడు అనే సర్వతత్త్వాలను తెలిసిన బ్రాహ్మణుడు నదీ తీరంలో నన్ను భక్తితో, నైవేద్యాది సమర్పణలతో పూజించాడు.
సమభ్యర్చ్య స విప్రేంద్రో మమ నైవేద్యతందులమ్ । యయౌ తత్రైవ నిక్షిప్య భూయ ఏవ నిజం గృహమ్
ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు నన్ను పూజించి, నైవేద్యంగా పెట్టిన అన్నాన్ని అక్కడే వదిలి, తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
తతో వృక్షాత్సమాగత్య క్షుధినా పక్షిణా త్వయా । మమ నైవేద్యసంబంధి భక్షితం సర్వతందులమ్
తర్వాత, మీరు ఆకలితో వృక్షం నుంచి వచ్చి, నా నైవేద్యానికి సంబంధించిన అన్నాన్ని మొత్తం తిన్నారు.
భుక్త్వైవ సద్యో ముక్తోఽసి పాతకైరతిదారుణైః । కదాచిత్ప్రాప్తకాలస్త్వం కాలధర్మగతో ద్విజ
ఆ అన్నాన్ని తిన్న వెంటనే మీరు భయంకరమైన పాపాల నుంచి విముక్తి పొందారు. కాలం వచ్చినప్పుడు, ఓ బ్రాహ్మణా, మరణధర్మానికి లోనయ్యారు.
త్వామానేతుం మయా దూతాః ప్రేషితాః సర్వథా నిజాః । తతో రథే సమారోప్య భవంతం నష్టకల్మషమ్
మీరు వద్దకు తీసుకురావడానికి నేను నా దూతలను పంపించాను. వారు పాపరహితుడైన మిమ్మల్ని రథంలో కూర్చోబెట్టారు.
సద్యో దూతగణాః సర్వే సమాయాతాః పరం పదమ్ । యుగకోటిసహస్రాణి స్థితోఽసి మమ సన్నిధౌ
అందరు దూతలు వెంటనే మిమ్మల్ని పరమస్థానానికి తీసుకువచ్చారు. అక్కడ మీరు నా సమీపంలో యుగకోటిసహస్రాల పాటు ఉన్నారు.
భుంజన్సుఖాని సర్వాణి దుర్ల్లభాని సురైరపి । తతో యాతోఽసి విప్రేన్ద్ర విశుద్ధే బ్రాహ్మణాన్వయే
దేవతలకు కూడా దుర్లభమైన అన్ని సుఖాలను అనుభవించి, ఆ తరువాత మీరు పవిత్రమైన బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా!
తత్రాపి మయి భక్తిస్తే జాతాతిసుదృఢా పునః । క్రియాయోగేన మాం నిత్యం సమారాధ్య ద్విజోత్తమ
అక్కడ కూడా మీకు నాపై భక్తి మరింత బలంగా పెరిగింది. క్రమంగా క్రియాయోగంతో నన్ను ఎప్పుడూ ఆరాధించేవారు, ఓ ఉత్తమ ద్విజా!
ఆయుషోంతే మత్ప్రసాదాన్మామకం పదమాప్స్యసి । యదా తుష్టోఽస్మ్యహం విప్ర సపాపాత్మాపి ముక్తిభాక్
మీ ఆయుష్కాలం చివర, నా కృపతో మీరు నా స్థానాన్ని పొందుతారు. నేను సంతోషిస్తే, ఓ బ్రాహ్మణా, పాపాత్ముడైనా ముక్తిని పొందుతాడు.
కదాచిద్యస్య రుష్టోస్మి పుణ్యాత్మాపి చ పాపభాక్ । తస్మాద్బ్రాహ్మణ భద్రం తే భక్తోఽసి మమ సువ్రత
ఎప్పుడైనా నేను ఎవరిదైనా మీద కోపపడితే, పుణ్యాత్ముడైనా పాపానికి లోనవుతాడు. అందువల్ల, ఓ బ్రాహ్మణా, మీరు నా భక్తుడిగా, వ్రతపరుడిగా ఉండటం వల్ల మీకు మంగళం కలుగుగాక.
దాస్యామి తే పరం స్థానం యదలభ్యం సురైరపి । బ్రాహ్మణ ఉవాచ- త్వత్ప్రసాదాచ్ఛ్రుతం నాథ పూర్వవృత్తాంతమాత్మనః
దేవతలకు కూడా అందని పరమస్థానాన్ని నేను మీకు ఇస్తాను. బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు — ప్రభూ! మీ కృపతో నా పూర్వజన్మ కథను వినగలిగాను.
ఇదానీం శ్రోతుమిచ్ఛామి యత్కిఞ్చిద్బ్రూహి తత్ప్రభో । కస్య తుష్టోఽసి దేవేన్ద్ర కస్య రుష్టోఽసి వా ప్రభో
ఇప్పుడు ఇంకొంత వినాలని ఉంది, దయచేసి అది కూడా చెప్పండి ప్రభూ. దేవేంద్రా! మీరు ఎవరి మీద సంతోషిస్తారు? ఎవరి మీద కోపపడతారు?
మహత్యా కృపయా సర్వమేతన్మే వక్తుమర్హసి । శ్రీభగవానువాచ- కర్మణా యేనవిప్రేన్ద్ర తుష్టిర్మే హృది జాయతే
మీ గొప్ప దయతో ఈ సంగతులన్నీ నాకు చెప్పాలి. శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! ఏ కార్యంతో నా హృదయంలో సంతోషం కలుగుతుందో,
క్రోధశ్చ తత్సమస్తం చ కథయామి సమాసతః । యో దయావాన్ద్విజశ్రేష్ఠ సర్వభూతేషు సర్వదా
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, కోపం గురించి, దానికి సంబంధించిన విషయాలన్నింటినీ సంక్షిప్తంగా చెబుతాను. ఎవరైతే అన్ని జీవుల పట్ల ఎప్పుడూ దయతో ఉంటారో,
అహంకారవిహీనశ్చ తస్య తుష్టోఽస్మ్యహం సదా । కర్మ కుర్యాన్మదర్థం యో ధర్మభక్తిసమన్వితః
అహంకారం లేకుండా ఉండేవారికి నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను. ధర్మభక్తితో, నా కోసం పనులు చేసే వారు కూడా నా ప్రీతిని పొందుతారు.
బ్రూతే మదర్థం యః శాంతం తస్య తుష్టోఽస్మ్యహం సదా । మిష్టం వస్తు సమాసాద్య దత్వా మే యశ్చ మానవః
నా కోసం శాంతంగా మాట్లాడేవారికి నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను. ఎవరు ఇష్టమైన వస్తువును పొందిన తర్వాత దానిని నాకు సమర్పిస్తారో,
మానాపమానే సదృశస్తస్య తుష్టోఽస్మ్యహం సదా । సర్వభూతశరీరస్థం యో మాం జానాతి మానవః
గౌరవం, అవమానంలో సమంగా ఉండేవారికి నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను. ఎవరు అన్ని జీవుల శరీరాల్లో నన్ను ఉన్నట్లు తెలుసుకుంటారో,
పరహింసావిహీనో యస్తస్య తుష్టోఽస్మ్యహం సదా । కర్మాణి కురుతే యస్తు సువిచార్య పునః పునః
ఇతరులకు హాని చేయకుండా ఉండేవారికి నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను. పనులు చేయడానికి మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి, జాగ్రత్తగా వ్యవహరించేవారు కూడా నా ప్రీతిని పొందుతారు.
గోబ్రాహ్మణహితైషీ యస్తస్య తుష్టోఽస్మ్యహం సదా । స్వయం నిరుక్తం వచనం యత్నాద్యః పరిపాలయేత్
పశువులకూ, బ్రాహ్మణులకూ మేలు కోరేవారికి నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను. తానే చెప్పిన మాటను శ్రద్ధగా పాటించేవారు కూడా నా ప్రీతిని పొందుతారు.
ప్రపన్నం యాతి యత్నాద్యస్తస్య తుష్టోఽస్మ్యహం సదా । దదాత్యనుపకారిభ్యో దానాని ద్విజసత్తమ
శరణు కోరినవారిని మనస్ఫూర్తిగా దగ్గరకు తీసుకునేవారికి నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను. తిరిగి ప్రతిఫలం ఆశించకుండా దానం చేసే వారు కూడా నా ప్రీతిని పొందుతారు.
మయి చిత్తం సదా యస్య తస్య తుష్టోఽస్మ్యహం సదా । కర్మణా యేనతుష్టోఽస్మి నిరుక్తం తత్సమాసతః
ఎవరికి ఎప్పుడూ నా మీద మనసు ఉంటుందో వారికి నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను. ఇలా, ఏ పనివల్ల నేను సంతోషపడతానో, అది సంక్షిప్తంగా చెప్పాను.
రుష్టోఽస్మి కర్మణా యేన విప్ర వచ్మి శృణుష్వతమ్ । పరహింసారతో యస్తు నిర్ద్దయః సర్వజంతుషు
ఇప్పుడు, ఓ బ్రాహ్మణా, నేను కోపపడే పనిని విను. ఎవరు ఇతరులకు హాని చేయడంలో ఆనందపడతారో, అన్ని జీవుల పట్ల దయ లేకుండా ఉంటారో,
అహంయుః సర్వదా క్రుద్ధః సమాం నయతి శత్రుతామ్ । అసత్యభాషీక్రూరశ్చ పరనిందాపరస్తు యః
అలాంటి వారిపై నేను ఎప్పుడూ కోపంగా ఉంటాను, వారిని శత్రువులుగా చూస్తాను. అసత్యంగా మాట్లాడేవారు, క్రూరంగా ప్రవర్తించేవారు, ఇతరులను నిందించేవారు కూడా,
కవివర్తనవిధ్వంసీ సమాం నయతి శత్రుతామ్ । అదృష్టదోషౌ పితరౌ స్త్రీభ్రాతృభగినీ తథా
కవుల రచనలను నాశనం చేసేవారిని నేను శత్రువులుగా చూస్తాను. తల్లిదండ్రులను, భార్యను, అన్నదమ్ములను, అక్కచెల్లెళ్లను కారణం లేకుండా వదిలిపెట్టేవారు కూడా,
మోహాత్త్యజతి యో మూఢః సమాం నయతి శత్రుతామ్ । పితృభిర్భర్త్సనం యస్తు కురుతే మూఢధీర్నరః
మూఢత్వంతో వారిని వదిలిపెట్టే అవివేకులు నా శత్రువులే. తల్లిదండ్రులను దుర్భాషలాడే మూర్ఖుడిని కూడా నేను శత్రువుగా చూస్తాను.
గుర్వవజ్ఞాకరో విప్ర సమాం నయతి శత్రుతామ్ । ఆరామచ్ఛేదినో యే చ జలాశయవిలాయినః
గురువును అవమానించే వారిని, ఓ బ్రాహ్మణా, నేను శత్రువులుగా చూస్తాను. ఉద్యానవనాలను నరికివేసేవారు, చెరువులను పాడుచేసేవారు కూడా నా శత్రువులే.
గ్రామనాశకరాయేచతేమాంనయంతిశత్రుతామ్ । పరస్త్రియం సమాలోక్య విషాదం యాన్తి యే జనాః ౧౦౦ 7.19.
గ్రామాలను నాశనం చేసే వారిని కూడా నేను శత్రువులుగా చూస్తాను. ఇతరుల భార్యను చూసి మనసు విపరిణమించే వారు కూడా నా శత్రువులే.