శరైః కిరంతం దహనమసినా బర్బరోఽవధీత్ । కూష్మాండో నిహతో మూర్ధ్ని సర్పరోమ్ణాథ ముష్టినా
బర్బరుడు బాణాలు వర్షించుచున్న అగ్నిని ఖడ్గంతో చంపాడు. కూష్మాండుడు పాము జుట్టుతో ఉన్న ముష్టితో తలపై బలంగా కొట్టబడ్డాడు.
పాతాలకేతునా హాసో ముద్గరేణ సమాహతః । తస్య దేహాద్వినిష్క్రమ్య హస్తీ ముద్గరమాభునక్
పాతాళకేతువు ముద్గరంతో హాసోను కొట్టాడు. అతని శరీరంలోంచి ఒక ఏనుగు బయటకు వచ్చి ఆ ముద్గరాన్ని పట్టుకుంది.
శుండాయాం ముష్టిఘాతేన హతః పాతాలకేతునా । ఆయుధైర్జర్జరం చక్రే భృంగీశం రోమకంటకః
పాతాళకేతువు ముష్టితో ఏనుగు సొండపై బలంగా కొట్టాడు. రోమకంటకుడు ఆయుధాలతో భృంగీశుడిని తీవ్రంగా గాయపరిచాడు.
భృంగీశోఽపి రణాద్భీతస్త్వరన్నేవ గిరిం యయౌ । సహసా ధూమ్రవర్ణశ్చ శుభ్రః కేతుముఖేఽపతత్
భృంగీశుడు యుద్ధంలో భయపడి త్వరగా కొండవైపు పరుగెత్తాడు. అకస్మాత్తుగా ధూమ్రవర్ణుడు, శుభ్రుడు ఇద్దరూ కేతుముఖుని ఎదుట పడిపోయారు.
గణం గిలితవాన్దైత్యో మహాకాయో మహాననః । హాహాకారో మహానాసీద్గిలితే కేతునా రణే
ఒక మహాకాయుడు, మహానోరు కలిగిన దైత్యుడు ఒక గణాన్ని మింగేశాడు. యుద్ధంలో కేతుముఖుడు మింగబడ్డప్పుడు పెద్ద అరుపు వినిపించింది.
జృంభస్య నిశితైర్బాణైశ్ఛిన్నాంగోఽథ వినాయకః । శుండాదండం పరశునా తస్య చిచ్ఛేద దంతినః
జృంభుడు పదునైన బాణాలతో వినాయకుని అవయవాలను కోసేశాడు. ఆ ఏనుగుకు సొండను పరశువుతో నరికేశాడు.
జృంభాసురో జఘానాథ శక్త్యా లంబోదరోదరమ్ । మూషకోఽపి శరైర్భిన్నః ప్రవివేశ గుహాముఖమ్
జృంభాసురుడు శక్తితో లంబోదరుడిని కొట్టాడు. ముషికుడు బాణాలతో గాయపడి గుహ ద్వారం లోపలికి ప్రవేశించాడు.
వినాయకః ప్రహారార్త్తో విలలాపాకులో రణే । హా మాతస్తాత హా భ్రాతర్హా మూషక మమ ప్రియ
వినాయకుడు దెబ్బలతో బాధపడి యుద్ధంలో కలవరంగా విలపించాడు: 'అమ్మా! నాన్నా! అన్నా! నా ప్రియమైన ముషికా!'
గణేశక్రందితం శ్రుత్వా భగవత్యా తయా తదా । సమేత్య కూటాదన్యస్మాత్పార్వత్యోక్తః శివస్తదా
గణేశుడు అరవడం విని, ఆ సమయంలో ఆ భగవతి అక్కడికి వచ్చి, మరో కొండపై నుండి వచ్చిన పార్వతీ దేవి, శివునితో మాట్లాడింది.
హేరంబో వధ్యతే దైత్యైః స్కందోఽపి వినిపాతితః । శివ కిం క్రీడసే శైలే రక్ష పుత్రౌ గణానపి
హేరంబుడు రాక్షసుల చేతిలో హతమయ్యాడు, స్కందుడు కూడా పడిపోయాడు; శివా, నీవు ఈ కొండపై ఎందుకు ఆటలాడుతున్నావు? నీ కుమారులను, గణదేవతలను రక్షించు.
సదా శూలాదిశస్త్రాణాం ధృతానామద్య వై క్షణః । అథ గౌర్యా వచః శ్రుత్వా వీరభద్రం శివోఽబ్రవీత్
శివుని చేత ఎప్పుడూ శూలాది ఆయుధాలు ధరించబడ్డాయి, ఇప్పుడు సమయం వచ్చింది. ఆ సమయంలో గౌరీ మాటలు విని, శివుడు వీరభద్రునితో ఇలా అన్నాడు.
వృషః సజ్జీయతాం శీఘ్రమిత్యుక్తే స తదాకరోత్ । బబంధ ముకుటం తస్య శృంగయోర్భాస్కరప్రభమ్
బైలు త్వరగా సిద్ధం చేయమని శివుడు చెప్పాడు; వెంటనే అలా చేశారు. ఆ ఎద్దు కొమ్ములకు సూర్యుడి కాంతిలా ప్రకాశించే మకుటం కట్టారు.
కంఠే ఘంటాశతం బద్ధ్వా కర్ణయోర్దర్పణౌ ధృతౌ । స్కంధే చ కింకిణీజాలం చరణే నూపురం మహత్
దాని మెడకు వంద గంటలు కట్టారు, చెవులకు అద్దాలు పెట్టారు, భుజాలపై కింకిణి గొలుసు, కాళ్లకు పెద్ద నూపురం ధరించారు.
పుచ్ఛే చామరసాహస్రం తస్య పాశాష్టకం ముఖే । కల్యాణీ చ తదా దేవీ శర్వపార్శ్వే వ్యస్థితా
దాని తోకపై వెయ్యి చామరాలు, నోటిలో ఎనిమిది పాశాలు ఉన్నాయి. ఆ సమయంలో కల్యాణి అయిన దేవి శివుని పక్కన నిలిచింది.
పాశాష్టకేన సంయుక్తా తత్ర ఖడ్గధరాంబికా । న్యస్తాని సర్వశస్త్రాణి స వృషః సజ్జితో బభౌ
ఎనిమిది పాశాలతో కూడిన అంబికా అక్కడ ఖడ్గం పట్టుకొని నిలిచింది; అన్ని ఆయుధాలు అక్కడ పెట్టారు. సిద్ధంగా ఉన్న ఆ ఎద్దు ప్రకాశించింది.
పార్వత్యా భూషితః సోఽథ నిజయా ఘంటమాలయా । కృతం చ తిలకం దేవ్యా ప్రోక్తః సత్కృతిపూర్వకమ్ 6.12.
తర్వాత పార్వతీ తన గంటల హారంతో ఆ ఎద్దును అలంకరించింది, తిలకం పెట్టింది, గౌరవంగా పలికింది.
హరస్త్వయా న మోక్తవ్యో వృషేన్ద్ర రణసంకటే । ఆగంతవ్యమరీన్జిత్వా శంభునా సహ సంగరే
ఎద్దులలో ప్రభువా, యుద్ధంలో హరుడిని వదిలిపెట్టకూడదు. శత్రువులను జయించి, శంభుతో కలిసి తిరిగి రావాలి.
ఇతి శ్రుత్వా వచో దేవ్యా హరో వృషమథారుహత్ । ధృత్వాయుధసహస్రం తు నిజాలంకారభూషితః । రణం గచ్ఛామి తాం ప్రాహ పార్వతీం ప్రతి సాదరమ్
దేవి మాటలు విని, హరుడు ఆయుధాల సహస్రాన్ని ధరించి, తన అలంకారాలతో అలంకరించబడి ఎద్దుపై ఎక్కాడు. పార్వతీదేవిని గౌరవంగా చూచి, 'నేను యుద్ధానికి వెళ్తున్నాను' అన్నాడు.
ఈశ్వర ఉవాచ- త్వం తిష్ఠసి స్వరూపాణి ఏకాకిన్యపి సస్పృహా । భామినీ దురభిప్రాయా దానవా హి సమాగతాః
ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు — నీవు నీ స్వరూపంలో, ఒంటరిగా ఉన్నా, ఆశతో నిలిచివుంటావు. భామినీ, దురుద్దేశ్యాలున్న రాక్షసులు కూడిపోయారు.
తస్మాత్త్వయాత్మనైవాత్మా రక్షణీయో వరాననే । ఇత్యుక్త్వా వృషభారూఢో యయౌ రుద్రో రణాంగణమ్
కాబట్టి, సుందరి, నువ్వు నీ శక్తితో నిన్ను నువ్వే రక్షించుకోవాలి. ఇలా చెప్పి, రుద్రుడు ఎద్దుపై ఎక్కి యుద్ధరంగానికి వెళ్లాడు.
త్రింశన్మహాబ్జసాహస్రైః ప్రమథానాం వృతః శివః । వీరభద్రో రథేనాశు సింహయుక్తేన సత్వరః
ముప్పది వేల మహాబలమైన ప్రమథగణాలతో శివుడు చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు. వీరభద్రుడు సింహాలయుత రథంపై వేగంగా బయలుదేరాడు.
వామపార్శ్వం మహేశస్య శూరో రక్షతి పార్థివ । మణిభద్రో ఽశ్వయుక్తేన రథేన పరవీరహా
మహేశుని ఎడమవైపు, శత్రువులను సంహరించేవాడు అయిన మణిభద్రుడు, గుర్రాలు లాగుతున్న రథంపై కాపాడుతున్నాడు.
దక్షిణం ధూర్జటేః పార్శ్వం సంరక్షతి ధనుర్ద్ధరః । తుంగాదుత్తీర్య శైలేంద్రాద్రణం ప్రాప్తో గణైః సహ
ధూర్జటి కుడివైపు ధనుస్సు పట్టుకున్నవాడు కాపాడుతున్నాడు. ఎత్తయిన కొండను దాటి, గణసమేతంగా యుద్ధరంగానికి చేరాడు.
దృష్ట్వా జగర్జుస్తే దైత్యా మహేశానం వృషస్థితమ్ । తతో మహాన్నినాదోఽభూద్దైత్యప్రమథసేనయోః
మహేశానుడు ఎద్దుపై కూర్చున్నాడని చూసి రాక్షసులు గర్జించారు. అప్పుడు రాక్షస సైన్యం, ప్రమథగణాల సైన్యం మధ్య గొప్ప శబ్దం మోగింది.
తయోరభూన్మిథో రాజన్సంప్రమర్దోఽథ దారుణః । తతో నందీ మహాకాలః కాలస్కందౌ మహాబలః
రాజా! ఆ ఇద్దరి మధ్య భయంకరమైన ఘర్షణ జరిగింది. వెంటనే నంది, మహాకాలుడు, మహాబలశాలి అయిన కాలస్కందుడు చేరారు.
మాల్యవాన్పుష్పదంతశ్చ వృషలీ స్వర్ణదంతికః । చండీశో మదనశ్చండః కూష్మాండో గుప్తలోమకః
మాల్యవాన్, పుష్పదంతుడు, వృషళి, స్వర్ణదంతికుడు, చండీశుడు, మదనుడు, చండుడు, కుష్మాండుడు, గుప్తలోమకుడు కూడా ఉన్నారు.
యే యే పూర్వం రణే భగ్నాః ప్రాప్తాస్తే రణసంకటమ్ । శివస్య పురతో దైత్యా యుయుధుస్తే మహాబలాః
పూర్వం యుద్ధంలో ఓడిపోయిన వారు మళ్లీ యుద్ధరంగంలోకి వచ్చి, పరమశివుని ఎదుట మహాశక్తితో పోరాడారు.
గణదానవయోధానాం సంగ్రామోఽభూద్భయావహః । తతో గణానాం విద్రావ్య సైన్యం తే చ మహాబలాః
శివుని గణాలు, దానవ సైనికుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆ మహాబలశాలి దానవులు గణాల సైన్యాన్ని తరిమికొట్టారు.
రణే సంవేష్టయామాసుః శరౌఘైః సర్వతః శివమ్ । శూలైః కుంతైర్గదాభిశ్చ ముద్గరైః పరిఘైరపి
యుద్ధంలో వారు అన్ని వైపులా శివుణ్ణి బాణవర్షాలతో చుట్టుముట్టి, కటారాలు, కుంతాలు, గదలు, ముద్గరాలు, పరఘాలతో దాడి చేశారు.
ఇంద్రియాణి యథాత్మానం విషయైః పంచపంచభిః । జఘానాథ రణే దైత్యాఞ్ఛంభుర్బాణైః సుదారుణైః । యథాశు మాఘః పాపాని హంతి స్నానేన తత్క్షణాత్
ఇంద్రియాలు మనసును ఎలా ఐదు విషయాలతో చుట్టుముట్టుతాయో, అలాగే శంభువు భయంకరమైన బాణాలతో దానవులను యుద్ధంలో వెంటనే సంహరించాడు. మాఘ మాసంలో స్నానం చేసినప్పుడు పాపాలు ఎలా తొలగిపోతాయో అలా.