శ్వసనః స్పర్శనో వాయురనిలో మారుతస్తథా । ప్రాణాపానౌ సజీవౌ చ మరుతోఽష్టౌ తదగ్రతః
శ్వసనుడు, స్పర్శనుడు, వాయువు, అనిలుడు, మారుతుడు, ప్రాణుడు, అపానుడు, జీవుడు—ఈ ఎనిమిది మంది మారుతులు ముందుగా నిలిచారు.
వివస్వానపి తన్మధ్యే యయౌ ద్వాదశమూర్తిభిః । ధనదః శిబికారూఢః కింనరేశో యయౌ తదా
వివస్వంతుడు కూడా తన పన్నెండు రూపాలతో వారి మధ్యన వెళ్లాడు. ధనదుడు పల్లకిలో కూర్చొని, కిన్నరుల రాజు కూడా అక్కడికి వెళ్లాడు.
రుద్రాశ్చ వృషభారూఢా మారుతో మృగవాహనః । యయుః సైన్యస్య పురతః త్రిశూలపరిఘాయుధాః
రుద్రులు ఎద్దులపై, మారుతుడు మృగంపై కూర్చొని, త్రిశూలాలు, గొడ్డళ్లతో ఆయుధాలు ధరించి, సైన్యానికి ముందుగా వెళ్లారు.
గంధర్వాశ్చారణా యక్షాః పిశాచోరగ గుహ్యకాః । సర్వసైన్యస్య పురతః సర్వశస్త్రభృతో యయుః
గంధర్వులు, చారణులు, యక్షులు, పిశాచులు, నాగులు, గుహ్యకులు—అందరూ ఆయుధాలు ధరించి, మొత్తం సైన్యానికి ముందుగా వెళ్లారు.
పూర్వాపరౌ తోయరాశీ సమాక్రాంతౌ చ సైనికైః । తస్మిన్ససార భూమిరాట్వరాహవపుషా హరిః
పూర్వ, పశ్చిమ సముద్రాలు యోధులచేత దాటి పోయబడ్డాయి. అక్కడ భూమిని పాలించే హరి యుద్ధరూపంలో సంచరించాడు.
స్వర్గాదాగత్య వేగేన దైత్యసైన్యజిఘాంసయా । సుమేరోరుత్తరో భాగః సురసైన్యేన సంవృతః
దేవతల సైన్యం, దైత్యుల సైన్యాన్ని నాశనం చేయాలని ఆశించి, స్వర్గం నుంచి వేగంగా వచ్చి, సుమేరు పర్వతం ఉత్తర భాగాన్ని పూర్తిగా కప్పేసింది.
సేనాభారోద్భుతకరస్తస్థౌ జాలంధరస్య చ । ఆశ్రిత్య దక్షిణం భాగం తూర్ణం కనకశృంగతః
జాలంధరుని బలమైన సైన్యం, అద్భుతమైన చేతులతో, దక్షిణ భాగాన్ని ఆక్రమించి, బంగారు శిఖరమున్న పర్వతాన్ని త్వరగా చేరుకుంది.
అహోరాత్రేణ విహితా వర్షే తస్మిన్నిలావృతే । మేరుమందరయోర్మధ్యే యుద్ధభూమిః ప్రతిష్ఠితా
ఆ నీలవలయంతో చుట్టబడిన ప్రాంతంలో, ఒక సంవత్సరం పాటు రాత్రి, పగలు ఉన్నప్పుడు, మేరు, మందర పర్వతాల మధ్య యుద్ధభూమి ఏర్పడింది.
తత్రాత్మజయదాం భూమిం కవిప్రోక్తాం ముదాయుతాః । జగ్ముస్తే దానవాస్తూర్ణం గురుప్రోక్తాం యయుః సురాః
అక్కడ, కవులు చెప్పిన, కుమారులకు విజయాన్ని ఇచ్చే భూమికి దానవులు ఆనందంగా వెళ్లారు. గురువు సూచించిన ప్రదేశానికి దేవతలు త్వరగా వెళ్లారు.
రథప్రవీరైః పరితశ్చ సంప్లవైర్గజైర్ఘనాకారమదప్రవాహిభిః । అశ్వైరనంతైర్గరుడాగ్రగామిభిః పదాతిభిః సారణభూర్భృతా బభౌ
చుట్టూ నిపుణులైన రథసారథులు, మేఘాల్లాంటి, మద ప్రవాహంతో ఉన్న ఏనుగులు, అనంతమైన గరుడుడి ముందు నడిచే కుదిరిన కాళ్లు గల కుదిరిన గుర్రాలు, కాలినడక సైనికులతో భూమి సైన్యాల భారాన్ని మోస్తూ ప్రకాశించింది.
తతో వాదిత్రనిర్ఘోషః సేనయోరుభయోరభూత్ । కోలాహలశ్చ వీరాణామన్యోన్యమభిగర్జతామ్
ఆ రెండు సేనల నుంచి వాద్యాల శబ్దం మోగింది, వీరులు ఒకరిని ఒకరు للకరిస్తూ గొంతెత్తి అరవడం మొదలైంది.
అథ దానవదేవానాం సంగ్రామోఽభూద్భయావహః । సర్వసైన్యస్య సంమర్దో యథా త్రిభువనక్షయః
ఆ తరువాత దేవతలు, దానవుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం మొదలైంది. అన్ని సేనలు కలిసిపడి పోరాడటం వల్ల మూడు లోకాలు నాశనం అవుతున్నట్టు అనిపించింది.
భయక్రాంతా మహాశ్రాంతా శ్రుతిర్విలపతీ ముహుః । స్వరథాకారరహితం శరైః సంపూరితం తదా
భయంతో వణికిపోయి, బాగా అలసిపోయినవారు మళ్లీ మళ్లీ వినిపించే ఆ అరుపులతో చెవి బాధపడింది. ఆ యుద్ధభూమి రథాలు లేకుండా, బాణాలతో నిండిపోయి ఉండిపోయింది.
రోమాంచితా బభౌ ద్యౌశ్చ రజోవస్త్రం విధున్వతీ । రౌద్రైర్విహంగమారావైస్త్రాసాదాక్రందతీవ హి
ఆకాశం ఒళ్ళు జుర్రినట్టు కనిపించింది, దుమ్ముతో కూడిన వస్త్రాన్ని ఊడదీసినట్టుగా, పక్షుల ఘోరమైన అరుపులతో భయంతో అరుస్తున్నట్టు అనిపించింది.
దేవేంద్రేణ తదాజ్ఞప్తా మేఘాః సంవర్తకాదయః । గజానుచ్చైః సమారుహ్య తేఽసురాన్యుయుధుర్మృధే
అప్పుడు ఇంద్రుని ఆజ్ఞతో సమ్వర్తకాది మేఘాలు పెద్ద ఏనుగులపై ఎక్కి, దానవులతో యుద్ధం చేశాయి.
దేవానామశ్వారోహాశ్చ జాతా గంధర్వకిన్నరాః । రథినః సాధ్యసిద్ధాశ్చ గజినో యక్షచారణాః
దేవతలలో గుర్రాలపై యుద్ధం చేసినవారు గంధర్వులు, కిన్నరులు; రథాలపై పోరాడినవారు సాధ్యులు, సిద్ధులు; ఏనుగులపై ఉన్నవారు యక్షులు, చారణులు.
పదాతినః కింపురుషాః పన్నగాః పవనాశనాః । రోగాణామధిపో రాజన్యక్ష్మా చ యమనాయకః
పాదసేనలో కింపురుషులు, పన్నగులు, గాలిని ఆహారం చేసేవారు ఉన్నారు. వ్యాధుల అధిపతి, యక్ష్మా రాజు, యముని సేవకుల నాయకుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
తత్ర దానవరోగాణాం సంగ్రామోఽభూత్సుదారుణః । పతితా లులుఠుర్భూమౌ దైత్యాః శూలజ్వరామయైః
అక్కడ దానవులు, వ్యాధుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. దైత్యులు శూలాలు, జ్వరం, వ్యాధులతో బాధపడి నేలపై పడిపడి కొట్టుకున్నారు.
దానవైర్నిహతా రోగాః పేతుః సమరమూర్ద్ధని । పలాయాంచక్రిరే కేచిత్వ్యాధయో భూధరాన్ప్రతి
దానవులు కొట్టి పడేసిన వ్యాధులు యుద్ధభూమిలో పడిపోయాయి. కొన్ని వ్యాధులు పర్వతాలవైపు పారిపోయాయి.
ఔషధ్యస్తత్ర సహజా వైశల్యకరణీముఖాః । తాభిర్విశల్యాః సైన్యేషు యుయుధుర్యమకింకరాః
అక్కడ సహజమైన ఔషధాలు, ముఖ్యంగా బాణాలను తీసివేసే ఔషధాలు ఉండేవి. వాటితో యముని సేవకులు సైన్యంలో గాయపడినవారిని మళ్లీ బాగుచేసి యుద్ధం కొనసాగించారు.
దానవైర్నిహతాః సర్వే శరముద్గరపట్టిశైః । పదాతయః పత్తిగణైః ఖఙ్గైస్తీక్ష్ణైః పరశ్వధైః
అన్ని దానవులు బాణాలు, గదలు, కత్తులు, గొడ్డళ్లతో చంపబడ్డారు. పాదసేనను ఇతర పాదసేనలు పదునైన ఖడ్గాలు, పరశువులతో సంహరించాయి.
కోటిశో జఘ్నురన్యోన్యం రుధిరారుణవిగ్రహాః । అశ్వచారా హయైస్తూర్ణైశ్చిక్షిపుర్గగనే తదా
కోట్ల కొద్దీ వారు ఒకరినొకరు చంపుకున్నారు, వారి శరీరాలు రక్తంతో ఎర్రగా మారాయి. గుర్రాలపై ఉన్నవారు తమ వేగవంతమైన గుర్రాలను ఆకాశంలోకి ఎగురవేశారు.
సంశ్లిష్య జఘ్నురన్యోన్యం రుధిరారుణవిగ్రహాః । సమూహో రథినాం భీమో రథౌఘైశ్ఛాద్య మేదినీమ్
వారు ఒకరినొకరు తాకుతూ, రక్తంతో ఎర్రబడిన శరీరాలతో పరస్పరం చంపుకున్నారు. భయంకరమైన రథసేన భూమిని రథాల ప్రవాహంతో కప్పేసింది.
వివ్యధుర్నిశితైర్బాణైర్ధనుర్ముక్తైర్మహారథాన్ । మదక్షీణకపోలాంగాః కరైర్బద్ధా కరాన్దృఢమ్
వారు పదునైన బాణాలతో, విల్లు నుండి వదిలి, మహారథులను గాయపరిచారు. మదంతో క్షీణించిన ముఖాలు, అవయవాలు, చేతుల్లో ఆయుధాలను గట్టిగా పట్టుకుని యుద్ధం చేశారు.
గజాన్ప్రతిగజాః క్రుద్ధాః పాతయంతి మహీతలే । కోపి దైత్యో రథం దోర్భ్యాముత్క్షిప్యోత్థాయ ఖం యయౌ
కోపంతో ఉన్న ఏనుగులు ప్రత్యర్థి ఏనుగులను నేలపై పడగొట్టాయి. ఒక దైత్యుడు రథాన్ని చేతులతో పైకి ఎత్తి, ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
అశ్వచారాన్హయాన్నాగాన్పాతయామాస భూతలే । స్కంధే గృహీత్వా తరసా యయౌ జాలంధరం ప్రతి
ఏనుగులు గుర్రాలపై ఉన్నవారిని, గుర్రాలను నేలపై పడగొట్టాయి. ఒకరు ఒకరిని భుజంపై ఎత్తుకుని వేగంగా జాలంధరుని వైపు వెళ్లిపోయాడు.
కక్షయోర్వై గజౌ గృహ్య తృతీయం జఠరోపరి । చతుర్థం మస్తకే గృహ్య రణే ధావతి కశ్చన
ఒకరు రెండు ఏనుగులను చేతుల కింద, మూడవదాన్ని పొట్టపై, నాల్గవదాన్ని తలపై పట్టుకుని యుద్ధంలో పరుగెత్తాడు.
ఉత్పాట్య కోశతః ఖఙ్గం విధూయ విమలాంబరమ్ । యయౌ సహస్రశో దేవాన్పాతయిత్వా రణేఽసురః
ఒక అసురుడు ఖడ్గాన్ని పొట్టె నుండి తీసి, స్వచ్చమైన వస్త్రాన్ని ఊడదీసి, వేలాది దేవతలను యుద్ధంలో పడగొడుతూ ముందుకు వెళ్లాడు.
కాచిత్పీనస్తనీ తన్వీ ఖేచరీరతి లంపటా । ఆగత్య గగనాత్తూర్ణం నిన్యే దైత్యం రణాంగణాత్
ఒక సన్నగా, అందమైన, పుష్టిగా ఉన్న యువతి ఆకాశంలో నుంచి వేగంగా వచ్చి, యుద్ధభూమిలో ఉన్న దైత్యుణ్ణి తీసుకెళ్లింది.
చుచుంబ సా తద్వదనం తీక్ష్ణనారాచకీలితమ్ । దేవసైన్యం తతో బద్ధ్వా కాలనేమిర్ననర్త్త హ
ఆమె, గట్టిగా బాణాలతో గాయపడిన అతని ముఖాన్ని ముద్దిచేసి, ఆ తర్వాత దేవతల సైన్యాన్ని బంధించింది. అప్పుడు కాలనేమి ఆనందంగా నాట్యం చేశాడు.