ఓం శ్రీవిష్ణవే నమః । ఓం శ్రీవేదవ్యాసాయ నమః । ఓం నారాయణం నమస్కృత్య నరం చైవ నరోత్తమమ్ । దేవీం సరస్వతీం వ్యాసం తతో జయముదీరయేత్
ఓం శ్రీ విష్ణువుకు నమస్కారం. ఓం శ్రీ వేదవ్యాసునికి నమస్కారం. నారాయణునికి, ఉత్తమ పురుషునికి, సరస్వతీ దేవికి, వ్యాసునికి నమస్కరించి, తరువాత విజయాన్ని పలకాలి.
అజ్ఞానతిమిరాంధస్య జ్ఞానాంజనశలాకయా । చక్షురున్మీలితం యేన తస్మై శ్రీగురవే నమః
అజ్ఞానాంధకారంలో ఉన్న నా కళ్లను జ్ఞానాంజనంతో తెరిచిన గురువుకు నమస్కారం.
ఋషయ ఊచుః -। శ్రుతం పాతాలఖండం చ త్వయాఖ్యాతం విదాంవర । నానాఖ్యానసమాయుక్తం పరమానందదాయకమ్
ఋషులు ఇలా అన్నారు — ఓ జ్ఞానంలో శ్రేష్ఠుడా, మీరు చెప్పిన పాతాళఖండాన్ని మేము విన్నాము. అది అనేక కథలతో కూడి, పరమానందాన్ని ఇస్తుంది.
అధునా శ్రోతుమిచ్ఛామో భగవద్భక్తివర్ద్ధనమ్ । పాద్మే యచ్ఛేషమస్తీహ తద్బ్రూహి కృపయా గురో
ఇప్పుడు భగవంతునిపై భక్తిని పెంచే విషయాన్ని వినాలని మేము కోరుకుంటున్నాము. పద్మంలో ఇంకా మిగిలినది ఏదైనా ఉంటే, దయచేసి మాకు చెప్పండి గురువుగారు.
సూత ఉవాచ-। శృణుధ్వం మునయః సర్వే యదుక్తం శంకరేణ హి । పృచ్ఛతే నారదాయైవ విజ్ఞానం పాపనాశనమ్
సూతుడు ఇలా అన్నాడు — మునులారా, శంకరుడు నారదునికి అడిగినప్పుడు చెప్పిన, పాపాలను నాశనం చేసే జ్ఞానాన్ని మీరు అందరూ వినండి.
ఏకాదా నారదో లోకాన్పర్యటన్భగవత్ప్రియః । గతోఽద్రి మందరం శంభుం ప్రష్టుం కించిన్మనోగతమ్
ఒకసారి భగవంతునికి ప్రియమైన నారదుడు లోకాలన్నీ తిరుగుతూ, మనసులో ఉన్న విషయాన్ని అడగడానికి మందర పర్వతానికి వెళ్లాడు.
తత్రాసీనముమానాథం ప్రణిపత్య శివాజ్ఞయా । ఉపవిష్టః సమాదిష్ట ఆసనేఽభిముఖో విభోః
అక్కడ ఉమాదేవి భర్త అయిన శివుని నమస్కరించి, ఆయన ఆజ్ఞతో ఎదురుగా ఉన్న ఆసనంలో కూర్చున్నాడు.
నారద ఉవాచ। పప్రచ్ఛ ఇదమేవేశం యన్మాం పృచ్ఛథ సత్తమాః । భగవన్దేవదేవేశ పార్వతీశ జగద్గురో
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — మీరు నన్ను అడిగినదే ఆ ప్రభువును నేను అడిగాను. ఓ దేవదేవా, పార్వతీశ్వరా, జగద్గురూ!
భగవత్తత్వవిజ్ఞానం యేన స్యాత్తన్మమాదిశ । శివ ఉవాచ। శృణు నారద వక్ష్యామి పురాణం వేదసంమితమ్
దైవస్వరూపాన్ని తెలుసుకునే జ్ఞానం ఎలా పొందాలో నాకు చెప్పు అని నారదుడు అడిగాడు. శివుడు ఇలా అన్నాడు: నారదా, విను. నేను వేదాలకు అనుగుణంగా ఉన్న పురాణాన్ని వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
యచ్ఛ్రుత్వా సర్వపాపేభ్యో ముచ్యతే నాత్ర సంశయః । ప్రథమోత్తరకీర్తిః స్యాత్పర్వతాఖ్యానమేవ చ
ఈ పురాణాన్ని వినితే అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మొదట ఉత్తర భాగ మహిమను, తరువాత పర్వత కథనాన్ని చెబుతాను.
జాలంధరం తథాఖ్యానం శ్రీశైలాఖ్యం తతః పరమ్ । హరిద్వారస్య వ్యాఖ్యానం విష్ణుపాదోద్భవాం తథా
ఆ తరువాత జాలంధర కథను, తరువాత శ్రీశైల మహిమను, ఆపై హరిద్వార వివరణను, విష్ణుపాదం ఉద్భవాన్ని కూడా వివరించబడుతుంది.
ప్రయాగతీర్థం తే వక్ష్యే దశాశ్వమేధికం చ తత్ । తులసీమహిమాచైవ శంఖచక్రగదాదికమ్
ప్రయాగ తీర్థాన్ని, పది అశ్వమేధ స్థలాలను, తులసి గొప్పతనాన్ని, అలాగే శంఖం, చక్రం, గదాది విశేషాలను నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
ద్వారకాయాస్తథాఖ్యానం మహోత్సవవిధిస్తతః । తడాకజం తథా పుణ్యం వాపీకూపప్రపాదికమ్
తర్వాత ద్వారకా కథను, మహోత్సవాల నిర్వహణ విధానాన్ని, చెరువులు, బావులు, కుళాయిలు వంటి పవిత్ర జలస్థలాల మహిమను వివరంగా చెబుతాను.
గాణపత్యం తతో వక్ష్యే వైష్ణవాగమమేవ చ । జీర్ణోద్ధారస్య మాహాత్మ్యం మందాకినీ సమాగమమ్
ఆ తరువాత గణపత్య సంప్రదాయాన్ని, వైష్ణవ గ్రంథాన్ని, పాత ఆలయాల పునరుద్ధరణ గొప్పతనాన్ని, మందాకినీ నదితో కలయికను కూడా చెబుతాను.
సాభ్రమత్యాస్తు మాహాత్మ్యం మాహాత్మ్యం తీరజం తథా । స్త్రీశూద్రాణాం తథా ధర్మం తథా త్యాజ్యైశ్చ ధారణమ్
సాబ్రమతి నది మహిమను, అలాగే తీరం గొప్పతనాన్ని, స్త్రీలు మరియు శూద్రుల ధర్మాలను, వదలవలసిన ఆచారాలను కూడా వివరంగా చెబుతాను.
ఉమామహేశసంవాదే ప్రోక్తం నామసహస్రకమ్ । కైలాసాత్తత్సమానీతం నారదేనాగ్రజన్మనా
ఉమా మరియు మహేశ్వరుల సంభాషణలో చెప్పబడిన సహస్రనామాన్ని, అది నారదుడు కైలాసం నుండి తీసుకువచ్చినదాన్ని చెబుతాను.
లోకానాం బ్రాహ్మణానాం చ క్షత్రియాణాం విశేషతః । స్త్రీశూద్రాణాం విశేషేణ పఠితవ్యం సమాహితైః
ఈ సహస్రనామాన్ని ప్రజలు, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, అలాగే శ్రద్ధగా ఉన్న స్త్రీలు, శూద్రులు తప్పక పఠించాలి.
ఇదం పవిత్రం పరమం పుణ్యమాయుష్యవర్ధనమ్ । పఠితవ్యం విశేషేణ విష్ణోః సాయుజ్యమాప్నుయాత్
ఇది పవిత్రమైనది, అత్యంత పుణ్యమైనది, ఆయుష్షును పెంచుతుంది. దీనిని ప్రత్యేకంగా పఠిస్తే విష్ణువు సాయుజ్యాన్ని పొందుతారు.
విష్ణోర్నామసహస్రం తత్పావనం భువి విశ్రుతమ్ । చతుర్వింశతిమూర్తీనాం స్థానకానీహ సంవదేత్
విష్ణువు యొక్క సహస్రనామం భూమిపై పవిత్రతను ప్రసాదించేదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ ఆ నామాలను, ఇరవై నాలుగు రూపాల స్థలాలను వివరంగా చెప్పబడుతుంది.
తేషాం చ మాతాపితరావంతరం చ బ్రవీమ్యహమ్ । గోత్రం వేదాంశ్చతేషాం వై కర్మాణీహ తథైవ చ
ఆ రూపాలకు తల్లిదండ్రులు, వంశాలు, వారు అనుసరించే వేదాలు, వారు చేసిన కార్యాలు అన్నింటినీ నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
స్త్రియస్తేషాం ప్రవక్ష్యామి యథావిజ్ఞానదర్శనాత్ । చతుర్వింశత్యేకాదశీనాం ద్వాదశీనాం ప్రభావతామ్
వారి భార్యల వివరాలను, జ్ఞానదృష్టితో తెలిసిన విధంగా, ఇరవై నాలుగు, పన్నెండు ఏకాదశి వ్రతాల గొప్పతనాన్ని కూడా నీకు చెబుతాను.
గోదావర్యాశ్చ మాహాత్మ్యం శంఖచక్రాదిధారణమ్ । బ్రాహ్మణానాం విశేషేణ ధారణం విధిపూర్వకమ్
గోదావరి నది మహిమను, శంఖం, చక్రం మొదలైన వాటి ధరించడాన్ని, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులు నియమానుసారం ధరించాల్సిన విధానాన్ని వివరంగా చెబుతాను.
యమునాయాశ్చ మాహాత్మ్యం గండికాయాస్తథా మునే । వేత్రవత్యాస్తు మాహాత్మ్యం వచ్మ్యహం తే న సంశయః
యమునా నది మహిమను, అలాగే గండకి నది గొప్పతనాన్ని, వేత్రవతి నది మహిమను కూడా నేను నీకు సందేహం లేకుండా చెబుతాను.
గిల్లితీర్థోద్భవం పుణ్యం శిలాక్షేత్రం మహచ్చ యత్ । తత్సర్వం సంప్రవక్ష్యామి ఖండే ఉత్తరసంజ్ఞకే
గిల్లితీర్థం ఉద్భవాన్ని, అక్కడి మహత్తర శిలాక్షేత్రాన్ని, ఇవన్నీ ఉత్తర భాగంగా పిలవబడే విభాగంలో పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను.
అర్బుదేశ్వరమాహాత్మ్యం తత్ర తీర్థాదికం చ యత్ । సరస్వత్యాశ్చ మాహాత్మ్యం సిద్ధక్షేత్రాదికం చ యత్
అర్భుదేశ్వరుని గొప్పతనాన్ని, అక్కడి తీర్థాల వివరాలను, సరస్వతి నది మహిమను, సిద్ధక్షేత్రాల వివరాలను కూడా చెబుతాను.
పద్మనాభసముత్పత్తిం తులస్యాశ్చైవ ధారణమ్ । గోపీచందనమాహాత్మ్యం పట్టపూజాం తథైవ చ
పద్మనాభుని ఉద్భవాన్ని, తులసిని ధరించడాన్ని, గోపీచందన గొప్పతనాన్ని, అలాగే పట్టుతో చేసే పూజను కూడా వివరంగా చెబుతాను.
నిరంజనస్య మాహాత్మ్యం తథా విజ్ఞానదర్శనమ్ । తత్ర దీపప్రదానం చ ధూపదానం విశేషతః
నిర్మలుడైన పరమాత్ముని మహిమ, జ్ఞాన దర్శనం, అక్కడ దీపాలు వెలిగించడం, ముఖ్యంగా ధూపం సమర్పించడం గురించి చెప్పబడింది.
కార్తికస్యాథ మాహాత్మ్యం మాహాత్మ్యం మాఘజం తథా । సర్వేషాం చ వ్రతానాం చ మాహాత్మ్యం విధిపూర్వకమ్
తర్వాత కార్తిక మాస మహిమ, మాఘ మాస మహిమ, అలాగే అన్ని వ్రతాల గొప్పతనం, నియమాలు పాటిస్తూ చేయబడిన వాటి విశిష్టతను వివరించారు.
శృణు నారద వక్ష్యామి జగన్నాథాఖ్యముత్తమమ్ । యం దృష్ట్వా ముచ్యతే లోకో బ్రహ్మహత్యాదిపాతకాత్
నారదా! విను, నేను జగన్నాథుని పరమ మహిమను వివరిస్తాను. ఆయనను దర్శించినవారికి బ్రహ్మ హత్య వంటి ఘోర పాపాలు నశిస్తాయి.
యత్ర సిద్ధం తథా భుక్తం పారలౌకికదాయకమ్ । బ్రాహ్మణా యత్ర భుంజన్తి వేదశాస్త్ర విశారదః
అక్కడ పరిపూర్ణత లభిస్తుంది, భోగాలు దక్కుతాయి, పరలోక ఫలితాలు కలుగుతాయి. అక్కడ వేద, శాస్త్రాలలో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులు భోజనం చేస్తారు.