ఆత్మతృప్తిం ప్రకుర్వంతి పరం హత్వాతియత్నతః । ధీమాన్నాత్మపరిజ్ఞానం కదాచిత్కురుతే నహి
తమ సంతృప్తికోసం, ఇతరులను ఎంత కష్టపడి అయినా హతముచేస్తారు; కానీ, జ్ఞానులు ఎప్పుడూ నిజమైన ఆత్మజ్ఞానం పొందరు.
అహం విష్ణురసౌవిష్ణురితి చేతసి భావయేత్ । పరదుఃఖేన యో దుఃఖీ సుఖీ యశ్చ పరశ్రియా
మనసులో 'నేను విష్ణువు, వాడూ విష్ణువే' అని భావించాలి. ఎవరు ఇతరుల బాధతో బాధపడతారో, ఇతరుల సుఖంతో సంతోషపడతారో—
సంసారేఽస్మిన్స విజ్ఞేయః సాక్షాదేవ హరిః స్వయమ్ । ధిగస్తు తత్సుఖం నౄణాం మోహవంచితచేతసామ్
ఈ లోకంలో అలాంటి వారు ప్రత్యక్షంగా హరిగా గుర్తించబడాలి. కానీ, అజ్ఞానంతో మోసపోయిన మనుషుల ఆనందం నిందనీయం.
పరహింసావిధానేన సుఖం యత్స్యాద్భుజంగమ । సుఖాని వాపి దుఃఖాని దీయంతే యాని జంతవే
ఇతరులను హింసించడం ద్వారా కలిగే సుఖం, ఓ సర్పా, లేదా జీవులకు ఇచ్చే సుఖాలు, దుఃఖాలు—
అచిరేణైవ తాని స్మ లభంతే భువి మానవాః । తస్మాద్ధింసాం పరిత్యజ్య భుజంగమ సుఖీ భవ
ఇవి భూమిపై మనుషులకు త్వరగా లభిస్తాయి. అందుకే, హింసను విడిచిపెట్టి, ఓ సర్పా, సంతోషంగా ఉండు.
త్వయి ప్రసన్నే గచ్ఛావః పారం దుఃఖమహోదధేః । సర్ప ఉవాచ- యదా స్యాత్పరహింసాయాం నూనం మే నాతిపాతకమ్
నీవు ప్రసన్నుడైతే, మేము ఈ దుఃఖసముద్రాన్ని దాటి పోతాము. సర్పుడు అన్నాడు— ఇతరులను హింసించడం నాకు పెద్ద పాపం కాకపోతే—
తదా కథమహో సృష్టై వేధసా భక్ష్యభక్షకౌ । పరహింసా న కర్తవ్యా సత్యమేతత్త్వయోదితమ్
అయితే, సృష్టికర్త ఎందుకు తినేవాడిని, తినబడేవాడిని సృష్టించాడు? ఇతరులను హింసించకూడదు; నీవు చెప్పింది నిజమే.
కింతు సర్వేషు భక్ష్యేషు హింసా సంభావ్యతే నహి । నారాయణో విశ్వరూపః సత్యమేతన్న సంశయః
అయితే, అన్నింటిలోనూ హింస తప్పనిసరిగా ఉండదు. నారాయణుడు విశ్వరూపుడే, ఇది నిజం, ఎలాంటి సందేహం లేదు.
భక్ష్యభక్షకసంయుక్తం స్వయమేవ ససర్జ హ । సృజతి స్వయమాత్మానమాత్మానం రక్షతి స్వయమ్
తినేవాడిని, తినబడేవాడిని ఆయన తానే కలిపి సృష్టించాడు. ఆయన తానే తనను సృష్టిస్తాడు, తానే తనను కాపాడుకుంటాడు.
ఆత్మానం స్వయమేవాత్తి సృష్టిరేవంవిధా హరేః । శక్తోఽహం కిం యువాం హంతుం కాలరూపీ స్వయం విధిః
తానే తనను తానే తింటాడు; హరిలోక సృష్టి ఇలానే ఉంది. నేను శక్తివంతుడిని—కానీ మిమ్మల్ని హతముచేయడంలో నా వశం లేదు; విధి కాలరూపంలోనే ఉంటుంది.
సంప్రతి ప్రేషయామాస కార్యేస్మిన్మాం స్వయం హరిః । యువాం ససర్జ యో దేవో యశ్చ రక్షతి వాం సదా
ఇప్పుడు హరిదేవుడు తానే ఈ పనికోసం నన్ను పంపాడు. మిమ్మల్ని సృష్టించిన దేవుడు ఎప్పుడూ మిమ్మల్ని కాపాడుతూనే ఉంటాడు.
కాలరూపీ స ఏవాద్య హంతి హేతుం విధాయ మామ్ । వ్యాస ఉవాచ-। తతస్తేన భుజంగేన భక్షితౌ తౌ చ దంపతీ
ఆయనే ఇప్పుడు కాలరూపంలో నన్ను కారణంగా చేసి హతముచేస్తున్నాడు. వ్యాసుడు చెప్పాడు— అప్పుడు ఆ సర్పుడు ఆ ఇద్దరు దంపతులను తినేశాడు.
గఙ్గా గంగేతి జల్పంతౌ మహత్యా క్షుధయా పథి । జాహ్నవీతీరయాత్రాయాం పాదేపాదే జనావిమౌ
'గంగా! గంగా!' అని పిలుస్తూ, పెద్ద ఆకలితో మార్గంలో తిరిగారు; జాహ్నవీ తీర యాత్రలో ఈ ఇద్దరు జనులు—
అశ్వమేధాఖ్య యజ్ఞానాం ప్రాప్తవంతౌ మహాఫలమ్ । తస్మాదేనౌ మహాత్మానౌ బహ్వశ్వమేధధారిణౌ
అశ్వమేధం అనే యజ్ఞాల ఫలితాన్ని వారు పొందారు. అందువల్ల, ఈ మహాత్ములు అనేక అశ్వమేధ యజ్ఞాలు నిర్వహించారు.
ఏతయోః సదృశో నాస్తి శతక్రతురహం యతః । నిజాధికారేణైవాన్యమవలంబ్య పురందరః
ఈ ఇద్దరికి సమానులు లేరు, ఎందుకంటే నేనే ఇంద్రుడు. ఇంద్రుడు తన అధికారంతో మరొకరిని ఆధారపడాల్సి వచ్చింది.
అర్ఘ్యహస్తః పాదచారీ వృతో దేవైః సమాయయౌ । అథ రమ్భోర్వశీ చైవ సుందర్యోఽన్యాశ్చ హర్షితాః
అర్ఘ్యం పట్టుకుని, కాలినడకన దేవతలతో కూడి వచ్చాడు. అప్పుడూ రంభ, ఉర్వశి మరియు ఇతర అందమైన స్త్రీలు ఆనందంగా ఉన్నారు.
అన్యోన్యం కథయామాసుర్నిజయౌవనగర్వితాః । అయం పుణ్యాత్మనాం శ్రేష్ఠో రసజ్ఞోఽత్యంతసున్దరః
తమ యవ్వనంపై గర్వంతో ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుంటూ, 'ఇతడు పుణ్యాత్ములలో శ్రేష్ఠుడు, రసాన్ని తెలిసినవాడు, అత్యంత అందగాడు' అని అన్నారు.
ఆయాతోఽముం కరిష్యామి స్వవశం సేవితైః స్వకైః । కాచిత్కాంచిద్వదత్యేతజ్జానామి సకలాం కలామ్
'ఇతడు వచ్చాడు; నా కళలతో, సేవకులతో ఇతడిని నా వశంలోకి తేవాలి.' మరొకరు—'నేను అన్నీ కళలు పూర్తిగా తెలుసు' అని అన్నారు.
అతఏవ భవిష్యామి కాంతాహమస్య భూపతేః । కాచిత్కాంచిదితి బ్రూయాత్తే శక్రోపి వశో మమ
అందువల్ల నేను ఈ రాజుకు ప్రియమైనవాడిని అవుతాను. అతడు 'ఈమెనా, ఆమేనా' అని చెప్పుకుంటూ, ఇంద్రుడే అయినా నా వశంలో ఉంటాడు.
కిమత్ర చిత్రం వశగో భూపాలోఽయం భవిష్యతి
ఈ రాజు నా వశంలో పడిపోతాడంటే ఇందులో ఏమి ఆశ్చర్యం ఉంది?
భర్త్తా మమాయం చ పతిర్మమాయం స్వామీ మమాయం మమ నాథ ఏషః । ఇతీవ సర్వాః పరమప్రమోదైర్వదంతి నార్యోఖిలసద్గుణజ్ఞాః
ఇతడే నా భర్త, ఇతడే నా ప్రభువు, ఇతడే నా రక్షకుడు అని, సర్వగుణసంపన్నతను తెలిసిన స్త్రీలు ఎంతో ఆనందంతో చెబుతారు.
ఉచ్చావచం విప్ర నిశమ్య తాసాం జగాద కాచిద్గుణినీ రసజ్ఞా । సౌదాస్యకాంతాం నృపతిః స్వయం యాం భజత్యయం కిం కలహేన నార్యః
వారి మాటలు విన్న ఒక గుణవంతురాలు, రుచిని తెలిసినవారు, 'రాజు స్వయంగా సౌదాస్యను ఇష్టపడుతున్నాడు. మరి స్త్రీలు ఎందుకు కలహించాలి?' అని చెప్పింది.
సున్దర్య్యస్తాస్తతః సర్వాః సంత్యజ్య కలహం ద్విజ । ఆజగ్ముర్హృదయోత్సాహైః సర్వాభరణభూషితాః
అంతటితో అందమైన ఆ స్త్రీలు కలహాన్ని వదిలేసి, హృదయపూర్వకంగా, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించుకొని వచ్చారు.
అథ తం నృపతిశ్రేష్ఠ సదారం గతకల్మషమ్ । పాద్యాద్యైః పూజయామాసుః ప్రాహేతి చ పురందరః
తర్వాత పాపరహితుడైన ఆ మహారాజును, భార్యలతో కలిసి, పాద్యాదులతో పూజించారు. అప్పుడు పురందరుడు మాట్లాడాడు.
రథే నివేశయామాస పుష్పకే స్త్రీసమన్వితమ్ । భేరీమృదంగమధురీ డిండిమానకనిఃస్వనైః
ఆ రాజును స్త్రీలతో కలిసి పుష్పక వాహనంలో కూర్చోబెట్టారు. అప్పుడా వాహనం మృదంగాలు, డింఢిమాలు, ఇతర వాద్యాల మధురధ్వనులతో మారుమోగింది.
కరకం కణనాదైశ్చ కరతాలస్వనైస్తథా । జయశబ్దైశ్చ దేవానాం నాకః శబ్దమయోఽభవత్
కరతాళాలు, కంచెళ్లు మోగించగా, దేవతల జయధ్వనులతో ఆకాశం శబ్దమయం అయింది.
దేవాఙ్గనా చారుహస్త శ్వేతచామరమారుతైః । వీజితః సరథారూఢః సదారస్త్రిదివం యయౌ
దేవకన్యలు అందమైన చేతులతో తెల్ల చామరాలు ఊదుతూ, ఆ రాజు భార్యలతో కలిసి రథంలో స్వర్గానికి వెళ్లాడు.
తతః శక్రః స్వయం తస్మై సత్యధర్మాయ భూభుజే । దత్తవాన్నిజాసనార్ద్ధం శుభో వై క్షయశంకయా
తర్వాత సత్యధర్మాన్ని పాటించే ఆ రాజుకు, తన స్థానానికి భయం వేసిన ఇంద్రుడు, తన ఆసనంలో సగాన్ని ఇచ్చాడు.
శక్రేణ సహ భూపోఽసౌ వసన్నేకాసనే సదా । శక్రత్వమకరోత్స్వర్గే కేశవస్యానుకంపయా ౧౫౦ 7.9.
ఆ రాజు ఇంద్రునితో కలిసి ఒకే ఆసనంలో కూర్చుని, కేశవుని కృపవల్ల స్వర్గంలో ఇంద్రపదవిని పొందాడు.
యుగకోటిసహస్రాణి దివి భుక్త్వాఖిలం సుఖమ్ । రథమారుహ్యవైకుంఠం యయౌ భగవదాజ్ఞయా
యుగకోటిసహస్రాల పాటు స్వర్గంలో అన్ని సుఖాలు అనుభవించి, రథంలో ఎక్కి భగవంతుని ఆజ్ఞతో వైకుంఠానికి వెళ్లాడు.