సంధ్యాజపాదికం కృత్వా నత్వా తేషాం నృపస్తతః । సింహాసనగతో రామః పౌరజానపదాదిభిః
సంధ్యావందనం చేసి, నమస్కరించి, రాజు సింహాసనంపై కూర్చొని, పట్టణ ప్రజలు, గ్రామ ప్రజలు మొదలైనవారితో ఉన్నాడు.
సేవ్యమానః సభాస్థానగతో రేజే స రాఘవః । సర్వదేవపరీవారో యథా దేవః శచీపతిః
సభలో సేవలు అందుకుంటూ, ఆ రాఘవుడు అందరితో కూడి ప్రకాశించాడు. ఆయన చుట్టూ దేవతలు ఉన్నారు, ఆయన శచీపతి ఇంద్రునిలా తలచబడాడు.
రాజకార్యమశేషం చ కృతవాన్భ్రాతృభిః సహ । నామ్నా చైకైకశః సర్వాన్విససర్జ స రాఘవః
తన అన్నదమ్ములతో కలిసి అన్ని రాజకార్యాలు పూర్తి చేశాడు. ఆ తరువాత, ఒక్కొక్కరిని పేరుపేరునా పిలిచి, రాఘవుడు అందరినీ పంపించాడు.
భ్రాతౄన్విసర్జయామాస వానరాదీంస్తథాపరాన్ । అథ రామం మహాతేజా వసిష్ఠో వాక్యముక్తవాన్
అన్నదమ్ములను, వానరాదులను, ఇతరులను కూడా పంపించాడు. ఆ తరువాత మహాతేజస్వి వసిష్ఠుడు రామునితో మాటలాడాడు.
తవ ప్రాతర్హి యత్కార్యం న చ విస్మర రాఘవ । ఆస్తే శంభుర్జగన్నాథో భగవానంబికాపతిః
రాఘవా! రేపు ఉదయం చేయాల్సిన పని మర్చిపోకూడదు. జగన్నాధుడు, భగవంతుడు, అంబికాపతి శంభువు ఇక్కడే ఉన్నాడు.
స్మర్తవ్యో వన్దనీయశ్చ భగవానథ యత్నతః । తథేత్యుక్త్వా గురుం రాజా నత్వా తం చ వ్యసర్జయత్
ఆ భగవంతుణ్ణి జ్ఞాపకం చేసుకోవాలి, శ్రద్ధగా పూజించాలి. 'అలాగే' అని చెప్పి, రాజు గురువుకు నమస్కరించి, ఆయనను పంపించాడు.
స్వయం చ భార్యామభజద్దేవదేవం విచింతయన్ । ఋషయ ఊచుః - ప్రాతః సముత్థాయ గురో రామో మతిమతాం వరః । కిం చకార తదాఖ్యాహి శ్రోతుం కౌతూహలం హి నః
తాను దేవదేవుడిని ధ్యానిస్తూ భార్యతో కలిసి ఉన్నాడు. ఋషులు అడిగారు — 'గురువుగారు! ఉదయం లేచి, మేధావుల్లో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు ఏమి చేశాడు? దయచేసి చెప్పండి, మేము వినాలని ఆసక్తిగా ఉన్నాము.'
సూత ఉవాచ- శంభుం విలోక్యాథ తతో బభాషే రామః కథాం కీర్త్తయ శంకరస్య । తృప్తిర్న జాతా మునివర్య శృణ్వతో మహేశమాహాత్మ్యమఘౌఘనాశనమ్
సూతుడు చెప్పాడు — 'ఆ తరువాత శంభువును చూసి, రాముడు అన్నాడు: 'శంకరుని కథను చెప్పండి. మహేశుని మహిమ వింటూ మునివర్యుడికి పాపాలు పోయేంత ఆనందం కలుగుతుంది, తృప్తి తలెత్తదు.'
శంభురువాచ- అథప్రశ్నశేషస్యోత్తరమీశభాషితం తే కీర్తయిష్యామి । అన్యాయోపార్జితద్రవ్యైరీశ్వరం య ఉపాసతే తే వ్యంగా జాయంతే
శంభువు అన్నాడు — 'ఇప్పుడు మిగిలిన ప్రశ్నకు ఇశ్వరుడు చెప్పిన సమాధానాన్ని నీకు చెబుతాను. అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో ఇశ్వరుణ్ణి పూజించే వారు వికలాంగులవుతారు.'
తద్యథాకశ్చిద్రూపకో నామ రాక్షసోఽన్యాయార్జితేనద్రవ్యేణ శంకరమారాధ్య తేనైవ ద్రవ్యేణ ఘంటామీశ్వరప్రీతయే కృతవాన్
ఒక ఉదాహరణగా, రూపక అనే రాక్షసుడు అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో శంకరుణ్ణి పూజించి, అదే ధనంతో ఇశ్వరుని ఆనందానికి గంటను తయారు చేశాడు.
తస్య పుత్రః సంపాతిరితి ఖ్యాతః చౌర్య్యార్జితైః శంకరం పూజయామాస
ఆయన కుమారుడు సంపాతి అని ప్రసిద్ధి. అతడు దొంగతనంతో సంపాదించిన ధనంతో శంకరుణ్ణి పూజించాడు.
తావుభావేకస్మిన్దివసే మమ్రతుః గతౌ శివలోకం వీరభద్రేణ భాషితౌ చ
వారు ఇద్దరూ ఒకే రోజు మరణించి, శివలోకానికి వెళ్లారు. అక్కడ వీరభద్రుడు వారితో మాట్లాడాడు.
భో రూపక అన్యాయార్జితేన ద్రవ్యేణ భవతా పూజాకృతా ఘంటాదికం చ తేన భావేన వ్యంగో భూత్వా చౌరగణో భవిష్యసి
ఓ రూపకా, నీవు అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో, గంటా మొదలైన వస్తువులతో పూజ చేశావు. అందుకే, నీవు వికలాంగుడై దొంగల గుంపులో చేరిపోతావు.
శివపదవచనాద్వ్యక్తం నామాశ్రవణాత్ । శ్రోత్రం తస్య స్వనేన ధ్వస్తం భవతి నో దర్శనమేతావతాదేవ త్వయేశ్వరపూజా సమ్యక్కృతా
శివుని నామాన్ని విని, ఆ శబ్దంతో అతని చెవి దెబ్బతిన్నది; కాని చూపు మాత్రం దెబ్బతినలేదు. ఈ విధంగా, నీవు చేసిన పూజ యథావిధిగా ఫలించింది.
అతో భక్తిశ్చ భవిష్యతి వీరభద్రస్త్వనశనం నామగణం క్వచిద్విచరంతమిత్యాదిదేశ
అందువల్ల భక్తి కలుగుతుంది. వీరభద్రుడు తన పేరుతో ఉన్న గుంపుతో కలిసి ఎక్కడో ఆకలితో తిరుగుతాడు అని ఆదేశించాడు.
తౌ చ తథాభూతౌ శివలోకేఽతిష్ఠతామ్
ఆ ఇద్దరూ అలా మారి శివుని లోకంలో నివసించారు.
శంభురువాచ- అథోపహతద్రవ్యపూజాకథాం హనూమతే మహేశభాషితాం కథయిష్యామి
శంభుడు ఇలా చెప్పాడు — ఇప్పుడు హనుమంతుడా, అపవిత్ర ధనంతో చేసిన పూజ కథను, మహేశ్వరుడు చెప్పినట్టు, నీకు వివరంగా చెబుతాను.
శృణు రాఘవ ప్రమథానాం చరిత్రమేకైకస్య కర్మవిపాకం కథయిష్యామి
రాఘవా, విను. ప్రతి ప్రమథుని కార్యాలు, వాటి ఫలితాలు నీకు చెప్పబోతున్నాను.
ఉపహతాంగగణవ్యాఖ్యాక్రియతామితి హనూమత్పృష్టః ।। । శివ ఉవాచ ౨౨౦ తదుపహతద్రవ్యం జ్ఞానతో య ఈశ్వరేఽపయిష్యతి ఏతదుక్తం జ్ఞానినోఽత శృణుః
అపవిత్ర అవయవాల గుంపు గురించి వివరంగా చెప్పమని హనుమంతుడు అడిగాడు. శివుడు ఇలా చెప్పాడు:
ఏష సర్వాంగస్వేదిలః సర్వకాలం సర్వాంగస్వేదిలః స్వేదార్ద్ర వసనః స్వేదసంపాదితాల్పప్రవాహశరీరో నాసాగ్రనిపతితస్వేదబిందుః స్పర్శాయోగ్యో దృశ్యతే
ఈ వ్యక్తి ఎప్పుడూ శరీరం మొత్తం చెమటతో తడిగా ఉంటాడు. అతని బట్టలు కూడా చెమటతో తడిచిపోతాయి. చెమట వల్ల శరీరం బలహీనమై, ముక్కు చివర చెమటబొట్టు పడుతుంది. ఇతడు తాకడానికి అనర్హుడిగా కనిపిస్తాడు.
స పురా స్వేదకరణేశ్వరార్చనం కృతవాన్ । అత్రేతిహాసం కీర్తయిష్యామి
అతను గతంలో చెమట వచ్చే ప్రభువును పూజించాడు. ఇప్పుడు ఆ కథను చెబుతాను.
చేకితానిరితి ఖ్యాతో బ్రాహ్మణః కర్షకోభవత్ । స నిత్యం కృషిముత్పాద్య ప్రాతః స్నాత్వా చ నిత్యశః
చెకితాని అని పేరుగాంచిన ఒక బ్రాహ్మణుడు రైతు అయ్యాడు. అతను ప్రతిరోజూ పంట పండించి, ఉదయం స్నానం చేసి నిత్యకర్మలు చేసేవాడు.
మధ్యాహ్నకాలే సంప్రాప్తే సంజపన్బ్రాహ్మణస్త్వసౌ । అన్నమానయ మే క్షిప్రమితి భార్యామభాషత
మధ్యాహ్నం వచ్చినప్పుడు, ఆ బ్రాహ్మణుడు మంత్రాలు జపిస్తూ, 'వేగంగా అన్నం తేచి ఇవ్వు' అని భార్యను అడిగాడు.
తయానీతేన చాన్నేన వేగేన శివపూజనమ్ । కృతవానర్కసంతప్తః స్వేదిలః సర్వదైవ తు
ఆమె తీసుకొచ్చిన అన్నంతో, అతను వేగంగా శివుని పూజ చేశాడు. ఎప్పుడూ ఎండ వేడి వల్ల చెమటతో తడిగా ఉండేవాడు.
గంధపుష్పాక్షతాద్యైశ్చ స్వేదబిందుసమన్వితైః । అథ సాయందినే ప్రాప్తే క్షాలితాంగః సుశోభనః
గంధం, పువ్వులు, అక్షతలు మొదలైనవి చెమటబొట్లు కలిసినవే. సాయంత్రం అయ్యాక స్నానం చేసి, అందంగా మారేవాడు.
పూజయామాస దేవేశం కాలసంభవసాధనైః । మమారాథ మహాబుద్ధిః శివలోకం గతశ్చ సః
అతను సమయానుకూలంగా దొరికిన వస్తువులతో దేవేశ్వరుని పూజించాడు. ఆ మహాబుద్ధి మరణించి శివలోకానికి చేరాడు.
వీరభద్రేణ చాప్యుక్తో భవ త్వం స్వేదిలో గణః । స్వేదస్పృష్టపదార్థైశ్చ పురా శంభుః ప్రపూజితః
వీరభద్రుడు అతనితో, 'నీవు చెమట గణంలో చేరు. గతంలో శంభువును చెమట తాకిన వస్తువులతో పూజించారు' అని చెప్పాడు.
నిత్యం స్వేదసమాయుక్తస్తేన స్వేదగణో భవ । శంభురువాచ- వీరేణాథ సమాదిష్టః ప్రాప్తో రామగణస్త్వయమ్
నిత్యం చెమటతో ఉండే వాడవు కాబట్టి, చెమట గణంలో చేరు. శంభుడు ఇలా చెప్పాడు — వీరుడు ఆజ్ఞానుసారం ఈ రామ గణాన్ని పొందాడు.
అముం ఘంటాముఖం పశ్యాయం పురా వైశ్యో విభావసోనామ ధార్మికో మహాదానకర్త్తా నిత్యం బ్రాహ్మణభోజనం కారయిత్వా కృతానుష్ఠానః ప్రాతఃకాలే శివం నమస్కృత్య కుసుమైః సంపూజ్య కించిత్ప్రదేశం గోమయేనోపలిప్య పద్మాదికమర్జయిత్వా దేవాయ సమర్ప్య ఉపహత ఘంటానాదం కృతవాన్
ఈ గంటాముఖుడిని చూడు. గతంలో విభావసు అనే వైశ్యుడు ధార్మికుడు, గొప్ప దాత. ప్రతిరోజూ బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టించేవాడు, తన కర్మలు నిష్ఠగా చేసేవాడు. ఉదయం శివునికి నమస్కరించి, పువ్వులతో పూజ చేసి, ఒక చోట గోమయంతో పూత వేసి, పద్మాది పుష్పాలు శుభ్రపరిచి, దేవునికి సమర్పించి, అపవిత్రమైన గంటా ధ్వని చేశాడు.
రామ ఉవాచ- కథముపహతఘంటా
రాముడు అడిగాడు — గంటా ఎలా అపవిత్రమైంది?