లింగం నిధాయాథ నిరీక్షమాణో దదర్శ చాజ్ఞాతకృశాకృతిం ద్విజమ్ । దిగంబరం పాదవిహీనమేతం కాణం కుణిం కర్ణవిహీనకం ప్రభుమ్
లింగాన్ని ఉంచి దానిని చూస్తూ ఉండగా, తెలియని, క్షీణమైన రూపంలో, నగ్నంగా, పాదాలు లేని, లంగడా, వికలాంగుడు, చెవులు లేని ఒక ద్విజుడిని, ప్రభువును చూశాడు.
సామోద్గిరం తం బహుశాస్త్రపారగం గృహం సమాయాంతమథో దదర్శ
ఆనందంగా పలుకుతూ, అనేక శాస్త్రాలలో నిపుణుడైన అతడిని, ఇంట్లోకి ప్రవేశిస్తున్నట్లు చూశాడు.
అథాకథో భార్యాం సుశోభనామిదమువాచ
అప్పుడు ఆకాశమనే వాడు తన అందమైన భార్యతో ఇలా అన్నాడు.
అయం హి వికృతవేషో బ్రాహ్మణః సమాయాతి
ఇదిగో, వింత దుస్తులు వేసుకున్న ఒక బ్రాహ్మణుడు మన దగ్గరకు వస్తున్నాడు.
అర్ద్ధం దేయమేతస్మై భోజనం రక్షార్ద్ధమన్నం చాస్మిన్నపి దినే గతే షష్ఠేహ్ని భోజనాభావాత్తవ జీవితం న తిష్ఠతీతి మమ ప్రతీయతే కిం తు త్వం మన్యసే వద
ఈ అన్నంలో సగాన్ని అతనికి ఇవ్వాలి, మిగతా సగాన్ని మన కోసం ఉంచాలి. ఈ రోజు గడిచిపోతే, ఆరవ రోజు అన్నం లేకపోతే నీ ప్రాణం నిలవదనిపిస్తోంది. అయినా, నువ్వేమంటావో చెప్పు.
సా శోభనోవాచ- ఆయుర్లలాటే లిఖితం నాంతరా నశ్యతి
అందుకు శోభన ఇలా చెప్పింది — ప్రాణకాలం నుదిటిపై రాసి ఉంటుంది, అది మధ్యలో పోదు.
ఆకథ ఆహ। యథా బద్ధాయుషోఽపి యజ్ఞస్య వీరభద్రేణచ్ఛిన్నం శిర అజస్రాత్మనః కిముత ను యాణాం పాపాత్మనామితి తదేనం పరిహృత్య త్వయా భుజ్యతే యది త్వేతస్మై మయాన్నం దీయతే । తవేచ్ఛానుసారతో మమ కర్తవ్యమ్
ఆకాశమనే వాడు అన్నాడు — ప్రాణకాలం నిర్ణయించబడి ఉన్నవాడికీ, యజ్ఞంలో వీరభద్రుడు దక్షుడి తల కోసేశాడు. మరి పాపాత్ముల సంగతి ఏమిటి? అందుకే నువ్వు అతన్ని దాటి తినిపోతే బాగుంటుంది. లేకపోతే నేను అతనికి అన్నం ఇస్తే, నీ అభిప్రాయానికి అనుగుణంగా నేను చేయాలి.
భార్య్యా ప్రాహ కథమహం భోక్ష్యే త్వయ్యభుక్తే మయా కిం పూర్వం భుక్తమిదమపరం శృణు
భార్య ఇలా అంది — నువ్వు తినకపోతే నేను ఎలా తినగలను? నేను ఎప్పుడైనా నిన్ను మించి ముందుగా తిన్నానా? ఇంకో మాట విను.
అన్నం హి ప్రాణినాం ప్రాణాః ప్రత్యక్షం సర్వదేహినామ్ । తస్మాదన్నప్రదో యస్తు ప్రాణదః స నిగద్యతే
అన్నమే అన్ని ప్రాణులకు ప్రాణాధారం, ఇది అందరికీ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందుకే అన్నం ఇచ్చేవాడు ప్రాణాలిచ్చేవాడిగా పిలవబడతాడు.
అన్నాద్భూతాని జాయంతే వర్ద్ధంతే తాని వై యతః । తస్మాదన్నాధికం కించిన్నాస్య దానం మహాఫలమ్
అన్నం వల్లే జీవులు పుడతాయి, దాని వల్లే పెరుగుతాయి. అందుకే అన్నదానానికి మించిన మహత్తరమైన దానం మరొకటి లేదు.
అశ్వత్థచలపత్రాగ్ర లీనతోయద్రవాస్తికే । జీవితేన హి యో దద్యాత్తస్య జన్మ నిరర్థకమ్
అశ్వత్థవృక్షపు కదిలే ఆకుపై నీరు ఎలా అంటుకుని ఉంటుందో, అలాగే తన ప్రాణంతో అన్నం ఇచ్చినవాడి జన్మం వృథా కాదు.
పరలోకసహాయో హి ధర్మో భార్యా న బాంధవాః । భార్య్యా వా పితరౌ పుత్రా యావదాయుర్న బాంధవాః
పరలోకంలో తోడుగా ఉండేది ధర్మమే, భార్యా బంధువులు కాదు. భార్య, తల్లిదండ్రులు, పిల్లలు ప్రాణం ఉన్నంతవరకే తోడుంటారు.
సంపద్వయః సుహృదిహ ఇహాముత్ర హి తం స్థితమ్ । ధర్మం ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠం భుంక్తే చాన్యే కిమావయోః
సంపద, స్నేహితులు ధర్మవంతులకు ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ ఉంటారు. ధర్మాన్ని అనుసరించే వారు ధర్మఫలాన్ని అనుభవిస్తారు. మనిద్దరికి అది ఎలా సాధ్యం?
ఇతి భార్య్యావచః శ్రుత్వా ఆకథః కరుణానిధిః । అవిశంకితమేవాస్మై దత్తవానన్నమూర్జ్జితమ్ । అయం స శంకరో దేవో నానాకరణమాగతః
భార్య మాటలు విని, దయామయుడైన ఆకాశుడు ఎలాంటి సందేహం లేకుండా ఆ బ్రాహ్మణునికి పోషకమైన అన్నం ఇచ్చాడు. ఎందుకంటే అతడే పరమేశ్వరుడు వేరే రూపంలో వచ్చాడు.
ఇతి నిశ్చిత్య మనసా తస్యాంగం పాపనాశనమ్
ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకుని, ఆ పాపాన్ని తొలగించే దేహాన్ని తాకాడు.
ఆజానుపాదం ప్రక్షాల్య పరా జంఘమతః పరమ్ । గుల్ఫం చ తదధస్తస్య ప్రక్షాల్యాచామయ ద్ద్విజమ్
మోకాళ్ల వరకు కాలును శుభ్రం చేసి, తరువాత కాళ్లను, మడమల కింద భాగాన్ని కడిగి, ఆ బ్రాహ్మణునికి ఆచమనం కోసం నీళ్లు ఇచ్చాడు.
అథాకథోఽపి పత్సంధిం గృహాంగణముపానయత్ । ఉన్ముచ్య పాదసంధిం స నిషసాదార్పితాసనే
తర్వాత ఆకాశుడు ఆ బ్రాహ్మణునిని ఇంటి ముంగిటికి తీసుకొచ్చాడు. అతని కాళ్లు విడదీసి, సమర్పించిన ఆసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.
సమభ్యర్చ్యాకథః సమ్యగ్భోజయామాస తం మునిమ్ । ఏతస్మిన్నంతరే కశ్చిదున్మత్తో గృహమాగతః
ఆకాశుడు ఆ మునిని సక్రమంగా ఆహ్వానించి, అన్నం పెట్టాడు. ఆ సమయంలో ఒక పిచ్చివాడు ఇంట్లోకి వచ్చాడు.
పాదసంధిమథాదాయ గృహబాహ్యముపానయత్ । అథాదహచ్చ తద్గేహం దంపతీ చాప్యతాడయత్ 5.117.
ఆ పిచ్చివాడు బ్రాహ్మణుని కాళ్లు పట్టుకుని బయటకు లాగాడు. తరువాత ఇంటికి నిప్పు పెట్టి, ఆ దంపతులను కొట్టాడు.
ఆకథస్తాడితో విప్రో దహ్యమానం గృహం తదా । వివేశ దేవమీశానమాదాతుం తూర్ణమేవ వా
ఆకాశుడు కొట్టించాక, ఆ సమయంలో మండుతున్న ఇంట్లోకి వేగంగా వెళ్లి, దేవుడైన ఈశ్వరుని తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించాడు.
అథాదాయ మహేశానం దగ్ధపూజం ద్విజోత్తమః । నిర్గత్య చ తతో దృష్ట్వా ముఖసంతాపమేవ చ
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు, మహేశ్వరుడికి అర్పించిన కాలిపోయిన పూజను తీసుకొని అక్కడి నుండి బయలుదేరాడు. ఇది చూసి అతని మనసు బాధతో నిండిపోయింది.
దగ్ధపూజాం తిరస్కృత్య వీక్ష్య దగ్ధాంగమప్యుత । భార్యామువాచ ధర్మాత్మా యథాపూజా మహేశితుః
కాలిపోయిన పూజను పట్టించుకోకుండా, తన శరీరం కూడా కాలిపోయిందని చూసి, ధర్మబుద్ధి కలిగినవాడు తన భార్యతో ఇలా అన్నాడు — మహేశ్వరునికి నేను చేసిన పూజలా నీవు కూడా చేయాలి.
తథా మమ సమస్తాంగం కర్త్తవ్యమవిశంకితమ్ । వ్యంగ ఉవాచ- పశ్చాదపి కృతా పూజా సఫలా తే భవిష్యతి
అలాగే, నా మొత్తం శరీరాన్ని కూడా ఎలాంటి సందేహం లేకుండా అర్పించాలి అని అన్నాడు. వ్యంగుడు ఇలా చెప్పాడు — తరువాత చేసిన పూజ అయినా నీకు ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
యథాన్యద్రవ్యదహనే తాదృశం దీయతే జనైః । పూజాయా దహనే తద్వత్పూజాస్య క్రియతామితి
ఇతర వస్తువులు కాలిపోతే మనుషులు వాటికి సమానమైనవి ఇస్తారు. అలాగే, పూజ కాలిపోతే కూడా, ఆ పూజను మళ్లీ చేయాలి.
ఆకథ ఉవాచ- చౌర్యేణాప్యర్జితైర్ద్రవ్యైః పూజయా న హితం భవేత్ । న చాన్యాయార్జ్జితైర్విప్ర శంభోః పూజా శుభప్రదా
ఆకథుడు ఇలా అన్నాడు — దొంగతనంతో సంపాదించిన ధనంతో చేసిన పూజ మంచిది కాదు. అలాగే, అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో శంభునికి చేసిన పూజ కూడా శుభాన్ని ఇవ్వదు బ్రాహ్మణా.
ఇత్యుక్త్వా చాకథస్తూర్ణం స్వాంగం దగ్ధుముపాక్రమత్ । దగ్ధం లింగం తదోన్మత్తో గృహీత్వాంతర్దధే క్షణాత్
ఇలా చెప్పి ఆకథుడు తన శరీరాన్ని కాల్చడానికి త్వరగా ప్రయత్నించాడు. ఆ కాలిపోయిన లింగాన్ని తీసుకొని, పిచ్చివాడిలా మారి, క్షణంలో కనుమరుగయ్యాడు.
అథ వ్యంగో హరో భూత్వా వారయామాస చాకథమ్ । కిమర్థం ఖిద్యతే విప్ర వరదోఽహం వరం వృణు
ఆ సమయంలో వ్యంగుడు హరుడిగా మారి ఆకథుడిని ఆపాడు. 'బ్రాహ్మణా! నీవు ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? నేను వరాలిచ్చేవాడిని, ఒక వరం కోరుకో' అని అన్నాడు.
ఆకథోఽపి విభోః పాదే భక్తిం వవ్రే సునిశ్చలామ్ । సూత ఉవాచ- ఏతాం శ్రుత్వా కథాం రామః ప్రహృష్టో మునిభిర్వృతః
ఆకథుడు ప్రభువు పాదాలలో స్థిరమైన భక్తిని కోరుకున్నాడు. సూతుడు ఇలా అన్నాడు — ఈ కథను విని, మునులతో కూడి ఉన్న రాముడు ఆనందించాడు.
భారద్వాజం నమస్కృత్య ప్రయాణాజ్ఞామయాచత
ఆయన భారద్వాజుడికి నమస్కరించి, వెళ్లడానికి అనుమతి కోరాడు.
అథో భరద్వాజమునిః ప్రసన్నః శంభుం వసిష్ఠం మునిపుంగవం చ । నారాయణం చర్షిగణాంశ్చ నత్వా వ్యసర్జయత్తేఽపి యయుః ప్రణమ్య
ఆ తరువాత ప్రసన్నమైన భారద్వాజ ముని, శంభునికి, వసిష్ఠుడు వంటి మునిపుంగవునికి, నారాయణునికి, ఇతర ఋషులకు నమస్కరించి, వారిని పంపించాడు. వారు కూడా నమస్కరించి వెళ్లిపోయారు.