కా యుక్తిర్బ్రూహి తాం కాంతే తితీర్షుర్దుఃఖసాగరమ్ । వర్షాభ్వీ తద్వచః శ్రుత్వా ప్రాహేతి వినయాన్వితా
'ప్రియమైనవాడా! ఈ దుఃఖసాగరాన్ని దాటి పోవడానికి ఏ మార్గం ఉందో చెప్పు.' అని అడిగింది. ఆ మాటలు విని, బొద్దింక భార్య వినయంతో ఇలా చెప్పింది—
వర్షాభ్వ్యువాచ- దుఃఖం న శక్యతే సోఢుం స్వామిన్నేతద్ ద్రుతం కురు । తతస్తౌ దంపతీ విప్ర స్మృత్వా గంగాం శుభప్రదామ్
బొద్దింక భార్య ఇలా అంది— 'స్వామీ! ఈ బాధను ఇక భరించలేను. వెంటనే ఇది చేయండి.' అప్పుడు ఆ దంపతులు, బ్రాహ్మణా! గంగను, ఆ శుభప్రదమైనదిగా, స్మరించుకున్నారు.
సహసా చక్రతుర్యాత్రాం మరణాయోపహర్షితౌ । అథైతౌ పథి గచ్ఛంతౌ చిరకాలం బుభుక్షితౌ
ఆ ఇద్దరూ ఆనందంతో అకస్మాత్తుగా ప్రయాణానికి బయలుదేరారు. చాలా కాలం నడిచి, ఆకలితో బాధపడిపోయారు.
అపశ్యత్పాపకృత్క్ష్వేడః కాలసర్పో భయంకరః । కాలసర్ప్ప ఉవాచ- దర్దురౌ పాపినౌ యేథాః ప్రాప్తకాలౌ యువాం తతః
అప్పుడొక భయంకరమైన, పాపపు పనులు చేసే, శబ్దం చేసే కాలసర్పం వారికి ఎదురుగా కనిపించింది. ఆ కాలసర్పం ఇలా అన్నది — "దుశ్చర్యలు చేసిన దద్దురలుగా మీరు ఇద్దరూ, మీకు వచ్చిన సమయం ఇదే."
అథ నూనం భక్షితవ్యౌ క్షుధితేన మయా యువామ్ । తతస్తావతిసంత్రస్తౌ దంపతీ దుఃఖభాగినౌ
"ఇప్పుడు నేను ఆకలితో ఉన్నాను కాబట్టి, తప్పకుండా మిమ్మల్ని ఇద్దరినీ తినాల్సిందే," అని ఆ సర్పం చెప్పింది. దాంతో ఆ భార్యాభర్తలు చాలా భయపడి, దుఃఖంతో వణికిపోయారు.
ఇత్యూచతుర్వచో భక్త్యా కాలసర్పం పురోగతమ్ । నాస్తి మృత్యుభయం సర్ప స్వల్పమప్యావయోర్హృది
ఆ ఇద్దరూ భక్తితో ఆ కాలసర్పాన్ని ఎదుర్కొని ఇలా అన్నారు — "సర్పా! మాకు మరణ భయం అసలు లేదు, మనసులో కొంచెం కూడా లేదు."
అహమాసం పురా రాజా సత్యధర్మాహ్వయః క్షితౌ । ఇయం చ విజయా నామ మహిషీ సంస్థితా మమ
"నేను ఒకప్పుడు భూమిపై సత్యధర్మ అనే రాజునిగా ఉన్నాను. ఈమె నా భార్య విజయ అనే రాణి, నా పక్కనే నిలిచింది."
మయా దురాత్మనా మోహాన్నితః శరణం గతః ?। తేనైవ కర్మణా భుక్తం చిరం దుఃఖం యమాలయే
"చెడుప్రవర్తనతో, మాయలో పడి, నేను ఇక్కడికి ఆశ్రయం తీసుకున్నాను. ఆ పాపపు పనితో, యమలోకంలో చాలా కాలం దుఃఖాన్ని అనుభవించాను."
భోక్తుం స్వకర్మణః శేషం భేకయోనౌ స్త్రియా సహ । సోఽహం యాతోఽస్మి పాపేన కృతం కర్మ న ముంచతి
"నా పాపఫలితాలు పూర్తయ్యే వరకు, నా భార్యతో కలిసి దద్దురులుగా పుట్టాను. చేసిన కర్మ ఎవరికీ వదిలిపెట్టదు, అందుకే ఇక్కడికి వచ్చాను."
సత్యమావాం జిగమిషూ పరమం ధామ పన్నగ । వ్రజావో జాహ్నవీతీరం శరీరత్యాగహేతవే
"నిజంగా, పన్నగా! మేము పరమపదాన్ని చేరాలని కోరుకుంటున్నాం. మనం గంగా తీరానికి వెళ్లి, అక్కడ శరీరం విడిచిపెట్టుదాం."
త్యజావివేకతాం సర్ప నరకక్లేశదాయినీమ్ । ఆవాం సంఖాద్య భవతో భవిష్యతి సుఖం కియత్
"సర్పా! నరకంలో బాధలు తెచ్చే అజ్ఞానాన్ని వదిలిపెట్టు. మమ్మల్ని తిని నీకు ఎంత ఆనందం వస్తుంది?"
ఆవయోర్హృదయే విష్ణుస్తవాపి హృదయే హరిః । అతఏవ త్వయా సార్ద్ధం శత్రుతా కా భుజంగమ
"మా హృదయాల్లో విష్ణువు ఉన్నాడు, నీ హృదయంలో కూడా హరి ఉన్నాడు. అందుకే, ఓ భుజంగమా! మన మధ్య శత్రుత్వం ఎలా ఉంటుంది?"
ప్రాణిహింసా న కర్తవ్యా కదాపి చ విచక్షణైః । క్రియతేఽపి చ తద్ధింసాం విదధాతి స్వయం విధిః
"ప్రాణులకు హింస చేయడం తెలివైనవారు ఎప్పుడూ చేయకూడదు. అయినా, అలాంటి హింస జరిగితే, అది విధి వల్లే జరుగుతుంది."
ఆయుః పుత్రాశ్చ దారాశ్చ సంపదశ్చ యశాంసి చ । హింసాం దత్వా మనుష్యాణాం హరేద్దుష్టో విధిః స్వయమ్
"ప్రాణులకు హింస చేసినవారికి ఆయుష్షు, పిల్లలు, భార్యలు, సంపద, యశస్సు — ఇవన్నీ విధి తానే తీసుకుపోతుంది."
కిం జపైః కిం తపోభిర్వా కిం దానైః కిము చాధ్వరైః । హింసేతి వర్ణద్వితయం యస్యాస్తి హృదయే సదా
"ఎంత జపం చేసినా, ఎంత తపస్సు చేసినా, ఎంత దానం చేసినా, ఎంత యజ్ఞం చేసినా — హింస అనే మాట మనసులో ఉన్నవారికి వాటి వల్ల ప్రయోజనం ఏముంటుంది?"
యః ప్రాణిహింసకో మర్త్యః స ఏవ హరిహింసకః । సర్వప్రాణిశరీరస్థో భగవాన్కమలాపతిః
"ప్రాణులకు హింస చేసే మనిషి, హరికి కూడా హింస చేసినవాడే. ఎందుకంటే, లక్ష్మీపతి భగవంతుడు ప్రతి జీవి శరీరంలో ఉంటాడు."
ఆత్మానం బహుధా సృష్ట్వా భగవాన్భూతభావనః । సంసారకౌతుకాగారే క్రీడేచ్ఛిశురివ స్వయమ్
"ప్రాణులను సృష్టించిన భగవంతుడు, తనను తాను అనేక రూపాల్లో ప్రదర్శించి, ఈ సంసారరంగంలో పిల్లాడిలా తన ఇష్టానుసారం ఆడుకుంటాడు."
శరీరిణః శరీరం హి నిలయః పరమాత్మనః । పరమాత్మా స్వయం విష్ణురతో హింసాం వివర్జయేత్
"ప్రతి జీవి శరీరం, పరమాత్మకు నివాసస్థానం. ఆ పరమాత్మే విష్ణువు. అందుకే హింసను దూరంగా పెట్టాలి."
పరప్రాణవినాశేన చాత్మతుష్టిర్విధీయతే
ఇతరుల ప్రాణాన్ని హరిస్తే, కొంతమంది తమకు తాము సంతృప్తి పొందుతారు.
క్షణం స్యాదాత్మనస్తుష్టిరన్యస్య ప్రాణసంక్షయః । చరిత్రమేతల్లోకానామత్యద్భుతమివ క్షితౌ
మరొకరి ప్రాణం పోయినప్పుడు, క్షణకాలం తనకు తాను సంతృప్తి కలగొచ్చు. భూమిపై ఇలాంటి ప్రవర్తన మనుషులలో ఉండటం నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.
ఆత్మతృప్తిం ప్రకుర్వంతి పరం హత్వాతియత్నతః । ధీమాన్నాత్మపరిజ్ఞానం కదాచిత్కురుతే నహి
తమ సంతృప్తికోసం, ఇతరులను ఎంత కష్టపడి అయినా హతముచేస్తారు; కానీ, జ్ఞానులు ఎప్పుడూ నిజమైన ఆత్మజ్ఞానం పొందరు.
అహం విష్ణురసౌవిష్ణురితి చేతసి భావయేత్ । పరదుఃఖేన యో దుఃఖీ సుఖీ యశ్చ పరశ్రియా
మనసులో 'నేను విష్ణువు, వాడూ విష్ణువే' అని భావించాలి. ఎవరు ఇతరుల బాధతో బాధపడతారో, ఇతరుల సుఖంతో సంతోషపడతారో—
సంసారేఽస్మిన్స విజ్ఞేయః సాక్షాదేవ హరిః స్వయమ్ । ధిగస్తు తత్సుఖం నౄణాం మోహవంచితచేతసామ్
ఈ లోకంలో అలాంటి వారు ప్రత్యక్షంగా హరిగా గుర్తించబడాలి. కానీ, అజ్ఞానంతో మోసపోయిన మనుషుల ఆనందం నిందనీయం.
పరహింసావిధానేన సుఖం యత్స్యాద్భుజంగమ । సుఖాని వాపి దుఃఖాని దీయంతే యాని జంతవే
ఇతరులను హింసించడం ద్వారా కలిగే సుఖం, ఓ సర్పా, లేదా జీవులకు ఇచ్చే సుఖాలు, దుఃఖాలు—
అచిరేణైవ తాని స్మ లభంతే భువి మానవాః । తస్మాద్ధింసాం పరిత్యజ్య భుజంగమ సుఖీ భవ
ఇవి భూమిపై మనుషులకు త్వరగా లభిస్తాయి. అందుకే, హింసను విడిచిపెట్టి, ఓ సర్పా, సంతోషంగా ఉండు.
త్వయి ప్రసన్నే గచ్ఛావః పారం దుఃఖమహోదధేః । సర్ప ఉవాచ- యదా స్యాత్పరహింసాయాం నూనం మే నాతిపాతకమ్
నీవు ప్రసన్నుడైతే, మేము ఈ దుఃఖసముద్రాన్ని దాటి పోతాము. సర్పుడు అన్నాడు— ఇతరులను హింసించడం నాకు పెద్ద పాపం కాకపోతే—
తదా కథమహో సృష్టై వేధసా భక్ష్యభక్షకౌ । పరహింసా న కర్తవ్యా సత్యమేతత్త్వయోదితమ్
అయితే, సృష్టికర్త ఎందుకు తినేవాడిని, తినబడేవాడిని సృష్టించాడు? ఇతరులను హింసించకూడదు; నీవు చెప్పింది నిజమే.
కింతు సర్వేషు భక్ష్యేషు హింసా సంభావ్యతే నహి । నారాయణో విశ్వరూపః సత్యమేతన్న సంశయః
అయితే, అన్నింటిలోనూ హింస తప్పనిసరిగా ఉండదు. నారాయణుడు విశ్వరూపుడే, ఇది నిజం, ఎలాంటి సందేహం లేదు.
భక్ష్యభక్షకసంయుక్తం స్వయమేవ ససర్జ హ । సృజతి స్వయమాత్మానమాత్మానం రక్షతి స్వయమ్
తినేవాడిని, తినబడేవాడిని ఆయన తానే కలిపి సృష్టించాడు. ఆయన తానే తనను సృష్టిస్తాడు, తానే తనను కాపాడుకుంటాడు.
ఆత్మానం స్వయమేవాత్తి సృష్టిరేవంవిధా హరేః । శక్తోఽహం కిం యువాం హంతుం కాలరూపీ స్వయం విధిః
తానే తనను తానే తింటాడు; హరిలోక సృష్టి ఇలానే ఉంది. నేను శక్తివంతుడిని—కానీ మిమ్మల్ని హతముచేయడంలో నా వశం లేదు; విధి కాలరూపంలోనే ఉంటుంది.