మేఘచ్ఛన్నే తథాకాశే మందం చరతి మారుతే । తద్వనాభ్యంతరే క్వాపి సుదేవగృహముత్తమమ్
ఆకాశం మేఘాలతో కప్పబడినప్పుడు, మృదువైన గాలి వీస్తున్న వేళ, ఆ అడవిలో ఎక్కడో ఒక చోట, ఎంతో శుభ్రమైన దేవతల ఇంటిని కనుగొన్నారు.
అష్టాపదస్తంభయుతం హేమపట్టికకల్పితమ్ । మణిమౌక్తికసంయుక్తం రాజతైః కలశైర్యుతమ్
ఆ ఇంటికి ఎనిమిది పాదాల తునకలు ఉండి, బంగారు పట్టీలతో అలంకరించబడింది. మణులు, ముత్యాలు కలిగి, వెండి కలశాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
పాటీరచంద్రకస్తూరీకుంకుమైః సురభీకృతమ్ । కర్ద్దమైర్జాలకయుతం శకలోపరి సంవృతి
ఆ ఇంటి గోడలు పచ్చకర్పూరం, గంధపు చెక్క, కస్తూరి, కుంకుమ వాసనలతో పరిమళించాయి. మట్టి తోపు కప్పబడిన జాలకాలు, పై భాగంలో పలకలు రక్షణగా ఉన్నాయి.
చంద్రజోత్స్నాగమం సూర్య్యా నిరీక్ష్య మధ్యభిత్తికమ్ । గృహాంతర్భూతలం కృత్స్నం చంద్రపుష్పరసోక్షితమ్
ఆ ఇంటి మధ్యగోడలోంచి చంద్రకాంతి లోపలికి ప్రవేశించింది. అంతటా నేల మీద చంద్రపుష్పాల సారం చల్లబడింది.
దిగుదీచీ తథా కృత్స్నాభిత్తికల్పనవర్జితా । స్తంభేస్తంభే చిత్రకారీ స్వపాదీ పరికల్పితమ్
ఉత్తర దిక్కు మొత్తం గోడలతో లేని విధంగా నిర్మించబడింది. ప్రతి తునకపై కళాకారుడు తన పాదాలను చిత్రించాడు.
శతహస్తాంగణం తస్య స్ఫటికోపరికల్పితమ్ । గృహాంగణాధికచ్ఛాయః పారిజాతమహీరుహః
ఆ ఇంటి ప్రాంగణం వంద చేతుల పొడవు ఉండి, స్ఫటికంతో నిర్మించబడింది. ఆ ఇంటికంటే ఎక్కువ నీడను పారిజాత వృక్షం వేసింది.
కృత్స్నప్రావృతికం తత్ర నిబిడం కదలీవనమ్ । కదలీవనసంయుక్తం కేతకీవనసంవృతమ్
అక్కడ మొత్తం పచ్చదనంతో నిండిన ఘనమైన అరటి తోట ఉంది. ఆ అరటి తోట చుట్టూ కేతకీ తోటలు ఉన్నాయి.
మయూరనాదబహులం మంజుకూజన్మధువ్రతమ్ । పారావతగణధ్వానం నానోపవనశోభితమ్
అక్కడ నెమళ్లు గట్టిగా అరుస్తూ, తేనెటీగలు మధురంగా గుంజుతూ, పావురాల గుంపుల శబ్దంతో, అనేక తోటలతో ఆ ప్రదేశం అందంగా ఉంది.
ప్రాసాదశతసంబాధం మత్తకోకిలనాదితమ్ । శాఖాలంబిమహారత్నశోభితానేకపాదపమ్
అక్కడ వందలాది ప్రాసాదాలు సముదాయం, మత్తయిన కోయిలల కూకలు, పెద్ద రత్నాలతో అలంకరించబడిన అనేక వృక్షాలు ఉన్నాయి.
కిన్నరీవనితాగీతనాదపూరితదిఙ్ముఖమ్ । అనేకారామసుభగం గౌతమీతటముత్తమమ్
అక్కడ దిక్కులన్నీ కిన్నరి స్త్రీల పాటలతో, సంగీతంతో నిండిపోయాయి. అనేక ఉద్యానవనాలతో, గౌతమీ నది తీరంతో ఆ ప్రదేశం ఎంతో మధురంగా ఉంది.
భారద్వాజగృహం పుణ్యమనంతగుణసేవితమ్ । రతికందర్పసంకాశ దాసీదాసశతాన్వితమ్
భరద్వాజుని ఇల్లు పవిత్రంగా, అనంతమైన గుణాలతో నిండి, రతి, మన్మథుల వంటి ప్రకాశంతో, వందలాది దాసులు, దాసీలతో కళకళలాడుతోంది.
నానోపకరణోపేతం భారద్వాజగృహం శుభమ్ । తస్య చాంతర్గతః సౌధస్తత్రాంతర్గృహవాటికాః
భరద్వాజుని ఇల్లు అనేక ఉపకరణాలతో సమృద్ధిగా ఉంది. ఆ ఇంటి లోపల రాజప్రాసాదాలు, అంతర్గృహవాటికలు ఉన్నాయి.
అష్టౌ తన్మధ్యతో హ్యేకం గృహం పరమశోభనమ్ । చతుర్దిక్షు మహాదేవ గృహప్రాసాదశోభితమ్
ఆ ఎనిమిది ఇళ్ల మధ్యలో ఒకటి అత్యంత అందంగా ఉంది. నాలుగు దిక్కులలోనూ ప్రాసాదాలు, ఇళ్ళతో అలంకరించబడింది.
ప్రతిదేవగృహం శ్యామా తౌర్య్యత్రికసుశోభితమ్ । స్వర్గస్థితవరస్త్రీణాం విశ్రామాయైవ కల్పితమ్
ప్రతి దేవతా ఇంటిలో నల్లని స్త్రీలు, సంగీత త్రయాలు అందంగా ఉన్నాయి. స్వర్గంలో ఉన్న ఉత్తమ స్త్రీలు విశ్రాంతి కోసం ఈ ఇళ్ళు నిర్మించబడ్డాయి.
భారద్వాజగృహాద్రామో నిర్గత్యాశేషసంయుతః । తస్యైవ చ మహాగేహం వనమధ్యగతం త్వగాత్
భారద్వాజుని ఇంటి నుండి రాముడు అందరితో కలిసి బయలుదేరి, అడవి మధ్యలో ఉన్న ఆ గొప్ప ఇంటికి వెళ్లాడు.
తదంతరాచ్ఛాదితకంబలం తదా పృథక్స్థవస్త్రాసనసంయుతం చ । సింహాసనం మధ్యగతం తథైకం మున్యాసనానేకగతం వివేశ
అక్కడ మధ్యలో ఉన్న సింహాసనాన్ని, లోపల దుప్పటి పరచి, వేర్వేరు వస్త్రాలు, ఆసనాలు వేసి, మునులకు అనేక ఆసనాలు సిద్ధం చేసి, రాముడు ప్రవేశించాడు.
పౌరాణికస్యానుపమాసనాంతరం భూపాలహర్యృక్షవరాసనం చ । పౌరాణికం పూర్వమథోపవేశ్య తతో వసిష్ఠం మునిపుంగవాంశ్చ
అతడు ముందుగా పురాణకథకుడిని అపూర్వమైన ఆసనంపై కూర్చోబెట్టి, తరువాత రాజులు, వానరులు, ఎలుగుబంట్లు తమ తమ ఆసనాల్లో కూర్చునేలా చేసి, ఆ తర్వాత వశిష్ఠుడు సహా మునులందరిని కూర్చోబెట్టాడు.
నారాయణం భూమిపతీన్కపీంశ్చ నీచాసనం చ స్వయమాససాద । మేఘావృతం వ్యోమదిశః ప్రసన్నాః సుపుష్పముర్వీతలముప్తబీజమ్
నారాయణుడు, భూపతులు, వానరులు తక్కువ ఆసనాల్లో కూర్చున్నారు. రాముడు తానే తన స్థానం తీసుకున్నాడు. ఆకాశ దిశలు మేఘాలతో కమ్ముకున్నాయి, భూమి ప్రకాశవంతంగా ఉంది, పుష్పాలతో నిండిన నేలలో విత్తనాలు వేసారు.
తదంగణం నోష్ణమహో న శీతలం సంతానపుష్పం దమపుష్పగంధి । శంభుం విలోక్యాథ వచో బభాషే రామః కథాం కీర్తయ శంకరస్య
ఆ ప్రాంగణం వేడిగా కూడా లేదు, చల్లగా కూడా లేదు; దంపపు, నియమపుష్పాల సువాసనతో పరిమళించింది. అప్పుడు శంభును చూసి రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'శంకరుని కథను చెప్పు.'
తృప్తిర్న జాతా మునివర్య్య శృణ్వతో మాహేశమాఖ్యానమఘౌఘనాశనమ్ । చకార కిం వా నను గౌతమాశ్రమే మహేశ్వరో దేవగణాధిసంవృతః
మహామునీశ్వరా! మహేశ్వరుని కథను వింటున్నా నాకు తృప్తి కలగడం లేదు, పాపాలను తొలగించే ఆ కథ. గౌతముని ఆశ్రమంలో దేవతలతో కూడిన మహేశ్వరుడు ఏమి చేశాడో చెప్పు.
శివ ఉవాచ- మహావిపంచీమవలంబ్య నిష్ఠితః స వాయుసూనుః శివమన్వపృచ్ఛత్ । న్యాయార్జితైరేవ హి పూజనే విభోః కీదృగ్భవేచ్చానయజైః ఫలం వద
శివుడు ఇలా అన్నాడు— గొప్ప వీణను పట్టుకొని వాయుపుత్రుడు శివునిని అడిగాడు: 'న్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో పూజ చేస్తే, ప్రభూ! దాని ఫలం ఎలా ఉంటుంది? చెప్పు.'
చౌర్య్యైరథో కిం ఫలమర్పితార్పణే ఉపాహృతద్రవ్యసమర్పణేషు । ఏకైకశో మే భగవన్వదేశ ప్రశ్నోత్తరం కిం కథయాశు శంభో
దొంగతనంతో తెచ్చిన వస్తువులతో పూజ చేస్తే ఎలాంటి ఫలం వస్తుంది? ఒక్కొక్క ప్రశ్నకు ఒక్కొక్కటి చెప్పు ప్రభూ, నా ప్రశ్నలకు త్వరగా సమాధానం చెప్పు శంభూ.
అథేశ్వరో వానరమాబభాషే వదామి సర్వం తవ ధ్యానతః శృణు । న్యాయార్జితైః పూజ్య సదాశివం త్వజం సంప్రాప చైశ్వర్యమిదం హి గౌతమః
అప్పుడు ఈశ్వరుడు వానరులతో ఇలా అన్నాడు: 'మీరు ధ్యానంతో ఉండగా నేను అన్నీ చెబుతాను, వినండి. న్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో సదాశివుని పూజించి, గౌతముడు ఈ ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు.'
పురా ద్విజో మంకణసూనురాకథః సుశోభనామాప సతీం ద్విజన్మా । ద్రరిద్ర ఏకః కరుణాసమన్వితః షష్ఠాహభోజీ పితృవర్జితశ్చ
పూర్వం మంకణుని కుమారుడు, సుశోభనుడు అనే ద్విజుడు, అకాశ అనే పేరు గల భార్యను పొందాడు. అతడు బీదవాడు, దయతో నిండినవాడు, ఆరు రోజులకు ఒకసారి మాత్రమే భోజనం చేసేవాడు, తండ్రి లేని వాడు.
ఉపోష్య పంచాహమథాపి భోక్తుం ప్రవృత్త ఏవాథ సమాపతద్యతిః । యతిర్బభాషే మధురం తదా కథం మాసోపవాసీ తవ భోక్తుమాగతః
ఐదు రోజులు ఉపవాసం చేసి, ఆరవ రోజు తినబోతున్నప్పుడు ఒక యతి వచ్చాడు. ఆ యతి మధురంగా ఇలా అడిగాడు: 'నీవు నెల రోజుల పాటు ఉపవాసం చేస్తావు, మరి ఇప్పుడు తినడానికి ఎలా వచ్చావు?'
తిష్ఠామి భుంజే యది చాస్తి తే మునే న మే బుభుక్షాన్యగృహాద్విభోక్తుమ్ । ఆకథ ఉవాచ- న మే భుజిః పంచదినం ద్విజేంద్ర షష్ఠే దినే మే భుజిరాగతశ్చ
'ఓ మునీశ్వరా! నీ వద్ద ఉంటూ తినగలను, నాకు ఎక్కడైనా తినాలన్న ఆకలి లేదు.' అకాశ ఇలా అన్నాడు: 'ఓ ద్విజోత్తమా! నేను ఐదు రోజులు తినలేదు, ఆరవ రోజు నాకు భోజనం దక్కింది.'
తదా మయా కార్యమచింతనీయం ప్రక్షాలయామ్యేహి తవాద్య పాదౌ । ఓమిత్యథ క్షాలితపాదయుగ్మః స భోజనం కర్తుమియేష యోగీ
అప్పుడు నేను చేయవలసింది చేయాలి; రా, నేడు నీ పాదాలు కడుగుతాను. 'ఓం' అని పలికి, అతని రెండు పాదాలు కడిగి, యోగి భోజనం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
రంభాదలాంసే బుభుజే తదన్నం విపాచ్య సంపాదితమాజ్యయుక్తమ్ । వన్యైః సుసంయుక్తమథాదరేణ న కించిదుచ్ఛేషితమన్నమస్య
అతడు అరటి ఆకు మీద, నెయ్యితో, అడవి కూరగాయలతో చేసిన ఆ అన్నాన్ని ఎంతో గౌరవంగా తిన్నాడు; ఏమీ మిగలకుండా పూర్తిగా భోజనం చేశాడు.
అథాకథో వీక్ష్య మునిం సుతుష్టం తుతోష భార్య్యాసహితస్తపస్వీ । గతోఽథ భుక్త్వాపి యతిః స చాకథః సంతుష్టచిత్తోఽథ జపం చకార
ఆ ముని సంతృప్తిగా ఉన్నాడని చూసి, అకాశ తన భార్యతో కలిసి సంతోషించాడు. భోజనం చేసిన తర్వాత యతి వెళ్లిపోయాడు. అకాశ హృదయం సంతృప్తిగా జపం చేయసాగాడు.
కపోతవృత్తిం స చకార పత్న్యా తపోవితానాయస సజ్జనో మునిః । పీఠేఽథ కృత్వా తముమాపతిం శివం లింగే సమారాధ్య సమన్వితం గణైః
ఆ సద్గుణసంపన్నుడు తన భార్యతో కలిసి పావురాల జీవనాన్ని అనుసరించి తపస్సు చేశాడు. తరువాత పీఠం వేసి, గణాలతో కూడిన ఉమాపతిని లింగరూపంలో భక్తితో ఆరాధించాడు.