బాణం ధనుషశ్చలితం తౌ రాక్షసౌ బాణమార్గం నిరీక్షమాణౌ దారు బాణేన పంచధా చ్ఛిన్నం నిరీక్ష్య రామం వ్యజ్ఞాపయతామావయోః శిశవో రక్షణీయాస్త్వయేతి తథేత్యాహ రామః రాక్షసౌ లంకాం ప్రవిష్టౌ
బాణం ధనుస్సు నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు దాని దారిని చూస్తూ ఉండగా, ఆ బాణం కలపను అయిదు ముక్కలుగా కోసినదాన్ని చూసి, రాముని వద్దకు వచ్చి, "మా పిల్లలను నువ్వు కాపాడాలి" అని ప్రార్థించారు. రాముడు అంగీకరించాడు. ఆ రాక్షసులు లంకలోకి వెళ్లారు.
అథ ప్రాకారయుద్ధం కర్తుం వానరా గత్వా సర్వతో వరణమాత్రం హి పార్ష్ణిభిః పాదైర్జానుభిః కరైః పృష్ఠైశ్చ తలసమం కృత్వా ద్వితీయప్రాకారం గతాస్తదా చ రావణః సమాగత్య సర్వానేవేషుభిర్ద్రావయిత్వా తదనుగచ్ఛన్రామమగాత్
ఆ తరువాత వానరులు ప్రాకార యుద్ధానికి వెళ్లి, తమ మడమలతో, పాదాలతో, మోకాళ్లతో, చేతులతో, వెన్నతో ఆ చుట్టూ ఉన్న ప్రాకారాన్ని నేలతో సమంగా చేసి, రెండవ ప్రాకారానికి చేరుకున్నారు. అప్పుడే రావణుడు వచ్చి అందరినీ బాణాలతో తరిమి, వారిని వెంబడిస్తూ రాముని వైపు వెళ్లాడు.
అథ రామమపి పంచభిర్బాణైర్వివ్యాధ
తర్వాత రావణుడు రామునిపై ఐదు బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అథ రామో దశభిర్బాణై రావణం సవ్రణం చకార
అప్పుడే రాముడు పది బాణాలతో రావణుడిని గాయపరిచాడు.
అనయోరతిదారుణమన్యోన్యం యుద్ధం బభూవ
ఈ ఇద్దరి మధ్య చాలా భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
రావణో దశభిర్బాణైర్వివ్యాధ
రావణుడు పది బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అథ రామబాణైశ్చ క్షతశరీరో రాక్షసః పలాయనపరోఽభవత్
రాముని బాణాల వల్ల గాయపడి, ఆ రాక్షసుడు పారిపోవడానికి ప్రయత్నించాడు.
వానరా లక్ష్మణశ్చ కోటికోటిరాక్షసానఘ్నన్
వానరులు మరియు లక్ష్మణుడు కోట్ల కోట్ల రాక్షసులను చంపారు.
అథపరస్మిన్నహని విభీషణో రావణం విచార్యేదమువాచ
తరువాత మరుసటి రోజు, విభీషణుడు ఆలోచించి రావణునితో ఇలా అన్నాడు.
తృతీయోపాయకాలోఽయం చతుర్థం న విచారయ । చతుర్థో విపరీతో న శస్తః శస్తార్థకారిణః
ఇది మూడవ ఉపాయానికి సమయం; నాలుగవదాన్ని ఆలోచించవద్దు. నాలుగవది వ్యతిరేకమైనది, ధర్మాన్ని కోరేవారికి అనుకూలం కాదు.
పరస్య చాఽత్మనః శక్తిం విదిత్వా చాఽత్మనోఽధికామ్ । తదా యుద్ధం ప్రశస్తం స్యాద్విపరీతం వినాశకమ్
ఇతరుల శక్తిని, తన శక్తిని బాగా తెలుసుకుని, తనదే ఎక్కువ అని నమ్మినప్పుడు మాత్రమే యుద్ధం చేయడం మంచిది. అది కాకుండా చేస్తే నాశనం తప్పదు.
రామేణ బలినానైవ యుద్ధం తే దుర్బలస్య చ । ఏకేషువాలిహన్తాఽసౌ వాలిర్జ్ఞాతస్త్వయా పురా
బలవంతుడైన రాముడు ఎప్పుడూ బలహీనులతో యుద్ధం చేయలేదు. ఒకే బాణంతో వాలి ని సంహరించిన రాముని గురించి నీవు ముందే తెలుసు.
మారీచమేకబాణేన భవానపి పలాయితః । నిహతా రాక్షసాః శూరా ఇన్ద్ర జిచ్చ సుతో హతః
మారీచుని ఒక్క బాణంతో సంహరించినప్పుడు నువ్వు కూడా పారిపోయావు. ధైర్యవంతులైన రాక్షసులు చనిపోయారు, నీ కుమారుడు ఇంద్రజిత్ కూడా హతమయ్యాడు.
వరేణ్యత్రితయం భగ్నం తేన యుద్ధం చ నైవ తే । దాసభావమథో వాఽపి దత్త్వా సీతామథాఽప్నుహి
ఆయన చేత మూడు గొప్ప వరాలు కూడా విరిగిపోయాయి, యుద్ధంలోనూ నీవు గెలవలేదు. అందుకే, దాసుడిగా మారిపోవడం లేదా సీతను తిరిగి ఇచ్చి శాంతిని పొందడం మంచిది.
గోపురస్థం తథా దారు పఞ్చవక్త్రమథేషుణా । చిచ్ఛేద పఞ్చధా తేన రామస్త్వాం మారయిష్యతి
గోపురంపై ఉన్న ఐదు ముఖాల కలిగిన దారపు బొమ్మను రాముడు ఒక్క బాణంతో ఐదుగా కోసాడు. అదే విధంగా నిన్ను కూడా సంహరిస్తాడు.
త్వదర్థం బహవో నష్టా నాశమేష్యంతి చాపరే । ఏకో న్యాయః సుఖార్థాయ న చ మౌఢ్యం సహోదర
నీ కోసం ఎంతోమంది ప్రాణాలు పోగొట్టుకున్నారు, ఇంకా మరికొందరు నాశనం అవుతారు. సుఖానికి ఒక్క న్యాయమైన మార్గమే ఉంది, మూర్ఖత్వం కాదు, అన్నయ్య.
మానుషీం మృత్యుసంయుక్తామనిచ్ఛన్తీం పతివ్రతామ్ । పత్నీం బలవతశ్చాపి పూజయిత్వా విసర్జయ
మరణం కలిసివున్న, ఇష్టపడని, భర్తకు నిబద్ధత కలిగిన మానవ స్త్రీని, బలవంతుడికి చెందినదైనా గౌరవించి, ఆమెను తిరిగి పంపించు.
అనిచ్ఛన్త్యాః సమాయోగే భవేద్దుఃఖపరంపరా । దుర్గన్ధమలసంయుక్తో నారీసఙ్గో జుగుప్సితః
ఇష్టపడని వారితో కలవడం వల్ల బాధలు వరుసగా వస్తాయి. దుర్గంధం, మలినత కలిగిన స్త్రీలతో సంబంధం కలిగి ఉండడం తగదు.
విరక్తిరథ చేజ్జాతా దుఃఖాయాకార్యవర్తనమ్ । అనురాగోయది భవేన్మరణం నరకం తతః
విరక్తి కలిగితే తప్పు మార్గంలో నడవడం బాధను తెస్తుంది. ప్రేమ ఇంకా ఉంటే అది మరణానికీ, నరకానికీ దారి తీస్తుంది.
ఆత్మనో మరణం వ్యర్థం తస్యాశ్చాద్య సమాగమే । త్యాగో వా మరణం తాత ధర్మపత్న్యాస్తథా భవేత్
ఈ రోజు ఆమెతో కలవడం వల్ల నీ మరణం వృథా అవుతుంది. కాబట్టి, ధర్మపత్నిని విడిచిపెట్టడం లేదా మరణించడం మాత్రమే యోగ్యం, తండ్రీ.
ఏవమాది తథాఽన్యచ్చ కశ్మలం సంభవిష్యతి । అన్యదాఖ్యామి తే వాక్యం సర్వేషాం చ ప్రియం హితమ్
ఇలా ఇంకా ఇతర విధాలుగా కూడా అపశకునాలు వస్తాయి. అందరికీ ఇష్టంగా, మేలుగా ఉండే మరో మాటను నేను చెబుతాను.
గత్వా రామాన్తికం నత్వా స్తుత్వా విజ్ఞాప్య రాఘవమ్ । క్షమ రామ మహావీర శరణాగతవత్సల
రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి, అతన్ని స్తుతించి, 'రామా, మహావీరా, శరణాగతులకు దయచేసే వాడా, మమ్మల్ని క్షమించు' అని చెప్పు.
తామసా రాక్షసాః సర్వే వయమేతే సుపాపినః । సీతాపహారజం దోషం త్యక్త్వా పుత్రానవేహి నః
'మేమంతా రాక్షసులం, తిమిరంతో, పాపంతో నిండినవాళ్లం. సీతను అపహరించిన తప్పును మన్నించి, మమ్మల్ని నీ కుమారులుగా అంగీకరించు' అని చెప్పు.
త్వదధీనా వయం రామ రక్ష వా మారయేచ్ఛయా । ఇత్యుదీర్య పురస్తస్య రాఘవస్య స్థితా వయమ్
'రామా, మేము నీ ఆధీనంలో ఉన్నాం. నీవు రక్షించాలనుకున్నా, సంహరించాలనుకున్నా నీ ఇష్టమే.' అని చెప్పి, రాఘవుని ముందు నిలబడుదాం.
స్థిరాయుషో భవిష్యామః స్థిరరాజ్యా దశానన । అథాఽహం రావణో వాక్యమహో నో రాక్షసో భవాన్
అప్పుడు మనకు దీర్ఘాయువు, స్థిరమైన రాజ్యం కలుగుతుంది, దశముఖుడా. కానీ నేను చెబుతున్నాను, రావణా, నువ్వు రాక్షసుడవు కాడు.
న శూరో రాజధర్మం చ న చ జానాసి శాశ్వతమ్ । పరనారీపరద్ర వ్యపరరాజ్యనిషేవయా
నీవు వీరుడవు కాదు, రాజధర్మాన్ని కూడా ఎరుగవు. పరస్త్రీ, పరధనం, పరరాజ్యాన్ని ఆక్రమించడం వల్ల నీవు తప్పు చేశావు.
శూరాణాముత్తమో ధర్మో న షణ్ఢానాం భవాదృశామ్ । శత్రుపక్షం సమాలిగ్య నిర్గచ్ఛేచ్ఛా హి చేన్నృప
వీరులకు మాత్రమే ఉన్నతమైన ధర్మం వర్తిస్తుంది, నీలాంటి మూర్ఖులకు కాదు. రాజా, నీవు ఇష్టపడితే శత్రు పక్షంలో చేరి వెళ్లిపో.
అథ బిభీషణో మన్దిరం గత్వా రామాన్తికం గత్వా తం శరణమభజత్
అంతటితో బిభీషణుడు తన ఇంటికి వెళ్లి, అక్కడినుంచి రాముని వద్దకు వెళ్లి, అతని శరణు పొందాడు.
అథ రావణః పురాన్నిర్గత్య రామేణ లక్ష్మణవానరై రాక్షసా అపి యుయుధిరే
అప్పుడు రావణుడు పట్టణం నుంచి బయటికి వచ్చి, రాముడు, లక్ష్మణుడు, వానరులు, రాక్షసులు అందరూ పరస్పరం యుద్ధం చేశారు.
అథ రావణం మహాబలం హన్తుమశక్తోరామో విభీషణముఖమవలోక్య తదుక్తచిహ్నపదం బాణేన నిర్భిద్యామారయత్
అత్యంత బలమైన రావణుడిని చంపలేక రాముడు విభీషణుని వైపు చూచి, అతను చెప్పిన సంకేతాన్ని గుర్తించి, బాణంతో రావణుడిని గాయపర్చాడు, చంపేశాడు.