అతికాయ ఉవాచ- నిశ్చితమిదం పురాస్మాభిః కార్యం సేనాం విభాగశః కృత్వా విద్యున్మాలీనామ రాక్షసో మహాబలో విచిత్రయోధీ దర్శనాదర్శనయోధీ వానరైః సర్వైరేక ఏవ యుధ్యతే
అతికాయుడు చెప్పాడు: 'మేము ముందే సైన్యాన్ని విభాగాలుగా చేసి, ఈ కార్యాన్ని నిర్ణయించుకున్నాం. విద్యున్మాలీ అనే మహాబలశాలి రాక్షసుడు, అద్భుతమైన యోధుడు, కనబడుతూ కనబడకుండా, వానరులందరితో ఒక్కడే యుద్ధం చేస్తున్నాడు.'
అపరే చ బలినో మహాంతః శిక్షితాస్త్రాశ్చాగతా ఆవాం చ యువాభ్యాం యుధ్యావో రావణః పుష్పకమారుహ్యాపరభాగేన త్వామేవ నిహనిష్యతి
ఇంకా ఇతర బలవంతులు, గొప్పవారు, ఆయుధాలలో నిపుణులు కూడా వచ్చారు. మేమిద్దరం మీ ఇద్దరితో యుద్ధం చేస్తాం; రావణుడు పుష్పకాన్ని ఎక్కి, మరో విభాగంతో నిన్ను చంపుతాడు.
అన్యే చ రాక్షసాః కుంభకర్ణముఖాశ్చాత్మరూపం కృత్వా త్వాం పరివార్య గృహీత్వా సీతాయై దర్శయిత్వా తత్సంనిధావేవ హనిష్యతి
ఇంకా కొంతమంది రాక్షసులు, కుంభకర్ణుడు ముందుండి, నీ రూపం ధరించి నిన్ను చుట్టుముట్టి పట్టుకుంటారు. ఆ తరువాత నిన్ను సీతమ్మకు చూపించి, ఆమె ఎదుటే నిన్ను చంపేస్తారు.
రామః ప్రాహ అహో బలవతాం కిమసాధ్యమేవం భవతి దైవగతిః కుటిలా సుగ్రీవోఽతికోపనః సక్రోధం దృష్ట్వా రామమువాచ
రాముడు ఇలా అన్నాడు: "ఓహో! బలవంతులకు అసాధ్యమేముంది? విధి మార్గం ఇంత వంకరగా ఉంటుంది." సుగ్రీవుడు చాలా కోపంతో రాముడిని చూసి, ఆగ్రహంగా ఇలా అన్నాడు.
వధ్యావేతౌ న మోచనీయౌ
ఈ ఇద్దరిని తప్పక చంపాలి; వీరిని విడిచిపెట్టకూడదు.
రామః ప్రాహావధ్యౌ మోచనీయావేతౌ వసనాని భూషణాన్యానయేత్యుక్తమాత్రే హనూమతా తాన్యానీతాని రామస్తాభ్యాం దత్తవాన్
రాముడు ఇలా అన్నాడు: "వీరిని చంపకూడదు; వీరిని విడిచిపెట్టాలి. వీరి వస్త్రాలు, ఆభరణాలు తీసుకొమ్మని" అన్న వెంటనే హనుమంతుడు వాటిని తీసుకొచ్చాడు. రాముడు ఆ వస్తువులను వారిద్దరికీ ఇచ్చాడు.
నత్వా యదేతల్లంకాద్వారే దృశ్యతే దారుపంచవక్త్రం శుక్రేణోక్తమేతేన చ్ఛిన్నేన రావణో హన్యతే
వందనం చేసి ఇలా అన్నాడు: "లంక ద్వారంలో కనిపించే ఆ కలపతో చేసిన ఐదు ముఖాల బొమ్మను శుక్రుడు చెప్పినట్టు, అది కోసినపుడు రావణుడు చనిపోతాడు."
అథ చ దారుచ్ఛేదనసమనంతరం పాతాలం గంతవ్యమితి భార్గవభాషితం శాసనం లిఖితమ్
ఆ కలపను కోసిన వెంటనే పాతాళానికి వెళ్లాలని భార్గవుడు చెప్పిన ఆజ్ఞ రాసి ఉంది.
తస్మాత్త్వమిదం దార్వేకప్రయత్నైకబాణనిపాతేన పంచధాచ్ఛింధి తతస్తవ శక్తిం జ్ఞాత్వా యుద్ధమతిదృఢం కుర్వీమహి
అందువల్ల నువ్వు ఒక్క ప్రయత్నంలోనే ఒక్క బాణంతో ఆ కలపు బొమ్మను అయిదు ముక్కలుగా కోయి. ఆ తరువాత నీ శక్తిని తెలుసుకొని మేము బలంగా యుద్ధం చేస్తాము.
అథ భార్గవవచోవిజ్ఞాయ రామః పూర్వకోట్యాం స్పర్శమాత్రేణ సజ్యం కృత్వా ధనుషి బాణం సంయోజ్య రక్షోభ్యాం హనూమతాశ్రావయన్నేవ బాణం ముమోచ
భార్గవుని మాటలు గ్రహించిన రాముడు, తూర్పు ద్వారంలో, కేవలం తాకినంతలో ధనుస్సును సిద్ధం చేసి, బాణాన్ని పెట్టి, హనుమంతుడు మరియు ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు వినేటట్లు చేసి, ఆ బాణాన్ని వదిలాడు.
బాణం ధనుషశ్చలితం తౌ రాక్షసౌ బాణమార్గం నిరీక్షమాణౌ దారు బాణేన పంచధా చ్ఛిన్నం నిరీక్ష్య రామం వ్యజ్ఞాపయతామావయోః శిశవో రక్షణీయాస్త్వయేతి తథేత్యాహ రామః రాక్షసౌ లంకాం ప్రవిష్టౌ
బాణం ధనుస్సు నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు దాని దారిని చూస్తూ ఉండగా, ఆ బాణం కలపను అయిదు ముక్కలుగా కోసినదాన్ని చూసి, రాముని వద్దకు వచ్చి, "మా పిల్లలను నువ్వు కాపాడాలి" అని ప్రార్థించారు. రాముడు అంగీకరించాడు. ఆ రాక్షసులు లంకలోకి వెళ్లారు.
అథ ప్రాకారయుద్ధం కర్తుం వానరా గత్వా సర్వతో వరణమాత్రం హి పార్ష్ణిభిః పాదైర్జానుభిః కరైః పృష్ఠైశ్చ తలసమం కృత్వా ద్వితీయప్రాకారం గతాస్తదా చ రావణః సమాగత్య సర్వానేవేషుభిర్ద్రావయిత్వా తదనుగచ్ఛన్రామమగాత్
ఆ తరువాత వానరులు ప్రాకార యుద్ధానికి వెళ్లి, తమ మడమలతో, పాదాలతో, మోకాళ్లతో, చేతులతో, వెన్నతో ఆ చుట్టూ ఉన్న ప్రాకారాన్ని నేలతో సమంగా చేసి, రెండవ ప్రాకారానికి చేరుకున్నారు. అప్పుడే రావణుడు వచ్చి అందరినీ బాణాలతో తరిమి, వారిని వెంబడిస్తూ రాముని వైపు వెళ్లాడు.
అథ రామమపి పంచభిర్బాణైర్వివ్యాధ
తర్వాత రావణుడు రామునిపై ఐదు బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అథ రామో దశభిర్బాణై రావణం సవ్రణం చకార
అప్పుడే రాముడు పది బాణాలతో రావణుడిని గాయపరిచాడు.
అనయోరతిదారుణమన్యోన్యం యుద్ధం బభూవ
ఈ ఇద్దరి మధ్య చాలా భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
రావణో దశభిర్బాణైర్వివ్యాధ
రావణుడు పది బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అథ రామబాణైశ్చ క్షతశరీరో రాక్షసః పలాయనపరోఽభవత్
రాముని బాణాల వల్ల గాయపడి, ఆ రాక్షసుడు పారిపోవడానికి ప్రయత్నించాడు.
వానరా లక్ష్మణశ్చ కోటికోటిరాక్షసానఘ్నన్
వానరులు మరియు లక్ష్మణుడు కోట్ల కోట్ల రాక్షసులను చంపారు.
అథపరస్మిన్నహని విభీషణో రావణం విచార్యేదమువాచ
తరువాత మరుసటి రోజు, విభీషణుడు ఆలోచించి రావణునితో ఇలా అన్నాడు.
తృతీయోపాయకాలోఽయం చతుర్థం న విచారయ । చతుర్థో విపరీతో న శస్తః శస్తార్థకారిణః
ఇది మూడవ ఉపాయానికి సమయం; నాలుగవదాన్ని ఆలోచించవద్దు. నాలుగవది వ్యతిరేకమైనది, ధర్మాన్ని కోరేవారికి అనుకూలం కాదు.
పరస్య చాఽత్మనః శక్తిం విదిత్వా చాఽత్మనోఽధికామ్ । తదా యుద్ధం ప్రశస్తం స్యాద్విపరీతం వినాశకమ్
ఇతరుల శక్తిని, తన శక్తిని బాగా తెలుసుకుని, తనదే ఎక్కువ అని నమ్మినప్పుడు మాత్రమే యుద్ధం చేయడం మంచిది. అది కాకుండా చేస్తే నాశనం తప్పదు.
రామేణ బలినానైవ యుద్ధం తే దుర్బలస్య చ । ఏకేషువాలిహన్తాఽసౌ వాలిర్జ్ఞాతస్త్వయా పురా
బలవంతుడైన రాముడు ఎప్పుడూ బలహీనులతో యుద్ధం చేయలేదు. ఒకే బాణంతో వాలి ని సంహరించిన రాముని గురించి నీవు ముందే తెలుసు.
మారీచమేకబాణేన భవానపి పలాయితః । నిహతా రాక్షసాః శూరా ఇన్ద్ర జిచ్చ సుతో హతః
మారీచుని ఒక్క బాణంతో సంహరించినప్పుడు నువ్వు కూడా పారిపోయావు. ధైర్యవంతులైన రాక్షసులు చనిపోయారు, నీ కుమారుడు ఇంద్రజిత్ కూడా హతమయ్యాడు.
వరేణ్యత్రితయం భగ్నం తేన యుద్ధం చ నైవ తే । దాసభావమథో వాఽపి దత్త్వా సీతామథాఽప్నుహి
ఆయన చేత మూడు గొప్ప వరాలు కూడా విరిగిపోయాయి, యుద్ధంలోనూ నీవు గెలవలేదు. అందుకే, దాసుడిగా మారిపోవడం లేదా సీతను తిరిగి ఇచ్చి శాంతిని పొందడం మంచిది.
గోపురస్థం తథా దారు పఞ్చవక్త్రమథేషుణా । చిచ్ఛేద పఞ్చధా తేన రామస్త్వాం మారయిష్యతి
గోపురంపై ఉన్న ఐదు ముఖాల కలిగిన దారపు బొమ్మను రాముడు ఒక్క బాణంతో ఐదుగా కోసాడు. అదే విధంగా నిన్ను కూడా సంహరిస్తాడు.
త్వదర్థం బహవో నష్టా నాశమేష్యంతి చాపరే । ఏకో న్యాయః సుఖార్థాయ న చ మౌఢ్యం సహోదర
నీ కోసం ఎంతోమంది ప్రాణాలు పోగొట్టుకున్నారు, ఇంకా మరికొందరు నాశనం అవుతారు. సుఖానికి ఒక్క న్యాయమైన మార్గమే ఉంది, మూర్ఖత్వం కాదు, అన్నయ్య.
మానుషీం మృత్యుసంయుక్తామనిచ్ఛన్తీం పతివ్రతామ్ । పత్నీం బలవతశ్చాపి పూజయిత్వా విసర్జయ
మరణం కలిసివున్న, ఇష్టపడని, భర్తకు నిబద్ధత కలిగిన మానవ స్త్రీని, బలవంతుడికి చెందినదైనా గౌరవించి, ఆమెను తిరిగి పంపించు.
అనిచ్ఛన్త్యాః సమాయోగే భవేద్దుఃఖపరంపరా । దుర్గన్ధమలసంయుక్తో నారీసఙ్గో జుగుప్సితః
ఇష్టపడని వారితో కలవడం వల్ల బాధలు వరుసగా వస్తాయి. దుర్గంధం, మలినత కలిగిన స్త్రీలతో సంబంధం కలిగి ఉండడం తగదు.
విరక్తిరథ చేజ్జాతా దుఃఖాయాకార్యవర్తనమ్ । అనురాగోయది భవేన్మరణం నరకం తతః
విరక్తి కలిగితే తప్పు మార్గంలో నడవడం బాధను తెస్తుంది. ప్రేమ ఇంకా ఉంటే అది మరణానికీ, నరకానికీ దారి తీస్తుంది.
ఆత్మనో మరణం వ్యర్థం తస్యాశ్చాద్య సమాగమే । త్యాగో వా మరణం తాత ధర్మపత్న్యాస్తథా భవేత్
ఈ రోజు ఆమెతో కలవడం వల్ల నీ మరణం వృథా అవుతుంది. కాబట్టి, ధర్మపత్నిని విడిచిపెట్టడం లేదా మరణించడం మాత్రమే యోగ్యం, తండ్రీ.