ఏకే చ శాలాం బభంజుర్గృహాణి చూర్ణయామాసుర్బాలవృద్ధస్త్రీజనాదికం సర్వమేవ నిజఘ్నుః
కొంతమంది మందిరాలను ధ్వంసం చేసి, ఇళ్లను నుజ్జునుజ్జు చేసి, పిల్లలు, వృద్ధులు, మహిళలు సహా అందరినీ చంపేశారు.
అథైకం ప్రాకారం నిర్జితమాజ్ఞాయ రావణ ఇంద్రజితం సందిదేశ
అప్పుడు ఒక ప్రాకారం పడిపోయిందని తెలుసుకొని రావణుడు ఇంద్రజిత్తుకు ఆజ్ఞాపించాడు.
ఇంద్రజితా చ యుద్ధం వానరాః కృత్వా భీతాః పలాయితాశ్చ
వానరులు ఇంద్రజిత్తుతో యుద్ధం చేసి, భయపడి పారిపోయారు.
అథ హనూమానఖిలం నిర్గతమాజ్ఞాయ రావణం జ్ఞాత్వా వానరానాహూయ నిర్భర్త్స్య సేనాం మహతీం కారయిత్వా దశముఖం కల్పయిత్వా మోదయామాస
తర్వాత హనుమంతుడు అందరూ వెళ్లిపోయారని తెలుసుకొని, రావణుని ఉద్దేశాన్ని గ్రహించి, వానరులను పిలిచి, వారిని మందలించి, గొప్ప సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేసి, దశముఖుడికి వ్యూహం రచించి, అందరినీ ఉత్సాహపరిచాడు.
అథ ఖస్థ ఏవేంద్రజిద్యుయుధే న చ వానరాస్తం దృష్టవంతః
తర్వాత ఇంద్రజిత్ ఆకాశంలో నుంచే యుద్ధం చేశాడు, కానీ వానరులు అతన్ని చూడలేకపోయారు.
అథ హనూమజ్జాంబవంతౌ ఖముత్పత్య పర్వతశిఖరాభ్యామిన్ద్రజితం నిజఘ్నతుః
తర్వాత హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు ఆకాశంలోకి ఎగిరి, పర్వత శిఖరాలతో ఇంద్రజిత్తును కొట్టారు.
అథ భువిపపాత తం లక్ష్మణశ్చ యమలోకగామినం చకార
అప్పుడు అతను భూమిపై పడిపోయాడు, లక్ష్మణుడు అతన్ని యమలోకానికి పంపించాడు.
అథాతికాయమహాకాయౌ వానరసైన్యం బహుశో హత్వా లక్ష్మణం పీడయిత్వా రామేణ సంయుధ్య సుగ్రీవం కృత్వా హనూమజ్జాంబవద్భ్యాం యుయుధాతే పరాజితౌ గృహీత్వా తౌ చ యోద్ధారావాదాయ రామసమీపం గత్వా రామాయ న్యవేదయతామ్
తర్వాత అతికాయుడు, మహాకాయుడు వానర సైన్యంలో అనేక మందిని చంపి, లక్ష్మణుని బాధపెట్టారు; రామునితో యుద్ధం చేసి, సుగ్రీవుని ఎదుర్కొని, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడితో పోరాడారు. ఓడిపోయి పట్టుబడి, ఆ ఇద్దరు యోధులను రాముని దగ్గరకు తీసుకెళ్లి సమర్పించారు.
అతికాయమభాషత రామః
రాముడు అతికాయుడితో మాట్లాడాడు.
రావణస్య మమ యుద్ధం బ్రూహి సచివానామన్యేషాం మహాభయానాం చ
రావణునితో, అతని మంత్రులతో, ఇంకా ఇతర మహాభయంకరులతో జరిగిన యుద్ధాన్ని నాకు చెప్పు.
అతికాయ ఉవాచ- నిశ్చితమిదం పురాస్మాభిః కార్యం సేనాం విభాగశః కృత్వా విద్యున్మాలీనామ రాక్షసో మహాబలో విచిత్రయోధీ దర్శనాదర్శనయోధీ వానరైః సర్వైరేక ఏవ యుధ్యతే
అతికాయుడు చెప్పాడు: 'మేము ముందే సైన్యాన్ని విభాగాలుగా చేసి, ఈ కార్యాన్ని నిర్ణయించుకున్నాం. విద్యున్మాలీ అనే మహాబలశాలి రాక్షసుడు, అద్భుతమైన యోధుడు, కనబడుతూ కనబడకుండా, వానరులందరితో ఒక్కడే యుద్ధం చేస్తున్నాడు.'
అపరే చ బలినో మహాంతః శిక్షితాస్త్రాశ్చాగతా ఆవాం చ యువాభ్యాం యుధ్యావో రావణః పుష్పకమారుహ్యాపరభాగేన త్వామేవ నిహనిష్యతి
ఇంకా ఇతర బలవంతులు, గొప్పవారు, ఆయుధాలలో నిపుణులు కూడా వచ్చారు. మేమిద్దరం మీ ఇద్దరితో యుద్ధం చేస్తాం; రావణుడు పుష్పకాన్ని ఎక్కి, మరో విభాగంతో నిన్ను చంపుతాడు.
అన్యే చ రాక్షసాః కుంభకర్ణముఖాశ్చాత్మరూపం కృత్వా త్వాం పరివార్య గృహీత్వా సీతాయై దర్శయిత్వా తత్సంనిధావేవ హనిష్యతి
ఇంకా కొంతమంది రాక్షసులు, కుంభకర్ణుడు ముందుండి, నీ రూపం ధరించి నిన్ను చుట్టుముట్టి పట్టుకుంటారు. ఆ తరువాత నిన్ను సీతమ్మకు చూపించి, ఆమె ఎదుటే నిన్ను చంపేస్తారు.
రామః ప్రాహ అహో బలవతాం కిమసాధ్యమేవం భవతి దైవగతిః కుటిలా సుగ్రీవోఽతికోపనః సక్రోధం దృష్ట్వా రామమువాచ
రాముడు ఇలా అన్నాడు: "ఓహో! బలవంతులకు అసాధ్యమేముంది? విధి మార్గం ఇంత వంకరగా ఉంటుంది." సుగ్రీవుడు చాలా కోపంతో రాముడిని చూసి, ఆగ్రహంగా ఇలా అన్నాడు.
వధ్యావేతౌ న మోచనీయౌ
ఈ ఇద్దరిని తప్పక చంపాలి; వీరిని విడిచిపెట్టకూడదు.
రామః ప్రాహావధ్యౌ మోచనీయావేతౌ వసనాని భూషణాన్యానయేత్యుక్తమాత్రే హనూమతా తాన్యానీతాని రామస్తాభ్యాం దత్తవాన్
రాముడు ఇలా అన్నాడు: "వీరిని చంపకూడదు; వీరిని విడిచిపెట్టాలి. వీరి వస్త్రాలు, ఆభరణాలు తీసుకొమ్మని" అన్న వెంటనే హనుమంతుడు వాటిని తీసుకొచ్చాడు. రాముడు ఆ వస్తువులను వారిద్దరికీ ఇచ్చాడు.
నత్వా యదేతల్లంకాద్వారే దృశ్యతే దారుపంచవక్త్రం శుక్రేణోక్తమేతేన చ్ఛిన్నేన రావణో హన్యతే
వందనం చేసి ఇలా అన్నాడు: "లంక ద్వారంలో కనిపించే ఆ కలపతో చేసిన ఐదు ముఖాల బొమ్మను శుక్రుడు చెప్పినట్టు, అది కోసినపుడు రావణుడు చనిపోతాడు."
అథ చ దారుచ్ఛేదనసమనంతరం పాతాలం గంతవ్యమితి భార్గవభాషితం శాసనం లిఖితమ్
ఆ కలపను కోసిన వెంటనే పాతాళానికి వెళ్లాలని భార్గవుడు చెప్పిన ఆజ్ఞ రాసి ఉంది.
తస్మాత్త్వమిదం దార్వేకప్రయత్నైకబాణనిపాతేన పంచధాచ్ఛింధి తతస్తవ శక్తిం జ్ఞాత్వా యుద్ధమతిదృఢం కుర్వీమహి
అందువల్ల నువ్వు ఒక్క ప్రయత్నంలోనే ఒక్క బాణంతో ఆ కలపు బొమ్మను అయిదు ముక్కలుగా కోయి. ఆ తరువాత నీ శక్తిని తెలుసుకొని మేము బలంగా యుద్ధం చేస్తాము.
అథ భార్గవవచోవిజ్ఞాయ రామః పూర్వకోట్యాం స్పర్శమాత్రేణ సజ్యం కృత్వా ధనుషి బాణం సంయోజ్య రక్షోభ్యాం హనూమతాశ్రావయన్నేవ బాణం ముమోచ
భార్గవుని మాటలు గ్రహించిన రాముడు, తూర్పు ద్వారంలో, కేవలం తాకినంతలో ధనుస్సును సిద్ధం చేసి, బాణాన్ని పెట్టి, హనుమంతుడు మరియు ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు వినేటట్లు చేసి, ఆ బాణాన్ని వదిలాడు.
బాణం ధనుషశ్చలితం తౌ రాక్షసౌ బాణమార్గం నిరీక్షమాణౌ దారు బాణేన పంచధా చ్ఛిన్నం నిరీక్ష్య రామం వ్యజ్ఞాపయతామావయోః శిశవో రక్షణీయాస్త్వయేతి తథేత్యాహ రామః రాక్షసౌ లంకాం ప్రవిష్టౌ
బాణం ధనుస్సు నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, ఆ ఇద్దరు రాక్షసులు దాని దారిని చూస్తూ ఉండగా, ఆ బాణం కలపను అయిదు ముక్కలుగా కోసినదాన్ని చూసి, రాముని వద్దకు వచ్చి, "మా పిల్లలను నువ్వు కాపాడాలి" అని ప్రార్థించారు. రాముడు అంగీకరించాడు. ఆ రాక్షసులు లంకలోకి వెళ్లారు.
అథ ప్రాకారయుద్ధం కర్తుం వానరా గత్వా సర్వతో వరణమాత్రం హి పార్ష్ణిభిః పాదైర్జానుభిః కరైః పృష్ఠైశ్చ తలసమం కృత్వా ద్వితీయప్రాకారం గతాస్తదా చ రావణః సమాగత్య సర్వానేవేషుభిర్ద్రావయిత్వా తదనుగచ్ఛన్రామమగాత్
ఆ తరువాత వానరులు ప్రాకార యుద్ధానికి వెళ్లి, తమ మడమలతో, పాదాలతో, మోకాళ్లతో, చేతులతో, వెన్నతో ఆ చుట్టూ ఉన్న ప్రాకారాన్ని నేలతో సమంగా చేసి, రెండవ ప్రాకారానికి చేరుకున్నారు. అప్పుడే రావణుడు వచ్చి అందరినీ బాణాలతో తరిమి, వారిని వెంబడిస్తూ రాముని వైపు వెళ్లాడు.
అథ రామమపి పంచభిర్బాణైర్వివ్యాధ
తర్వాత రావణుడు రామునిపై ఐదు బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అథ రామో దశభిర్బాణై రావణం సవ్రణం చకార
అప్పుడే రాముడు పది బాణాలతో రావణుడిని గాయపరిచాడు.
అనయోరతిదారుణమన్యోన్యం యుద్ధం బభూవ
ఈ ఇద్దరి మధ్య చాలా భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
రావణో దశభిర్బాణైర్వివ్యాధ
రావణుడు పది బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అథ రామబాణైశ్చ క్షతశరీరో రాక్షసః పలాయనపరోఽభవత్
రాముని బాణాల వల్ల గాయపడి, ఆ రాక్షసుడు పారిపోవడానికి ప్రయత్నించాడు.
వానరా లక్ష్మణశ్చ కోటికోటిరాక్షసానఘ్నన్
వానరులు మరియు లక్ష్మణుడు కోట్ల కోట్ల రాక్షసులను చంపారు.
అథపరస్మిన్నహని విభీషణో రావణం విచార్యేదమువాచ
తరువాత మరుసటి రోజు, విభీషణుడు ఆలోచించి రావణునితో ఇలా అన్నాడు.
తృతీయోపాయకాలోఽయం చతుర్థం న విచారయ । చతుర్థో విపరీతో న శస్తః శస్తార్థకారిణః
ఇది మూడవ ఉపాయానికి సమయం; నాలుగవదాన్ని ఆలోచించవద్దు. నాలుగవది వ్యతిరేకమైనది, ధర్మాన్ని కోరేవారికి అనుకూలం కాదు.