వక్తి చ రామః పృథివీపతినా మయా దుష్టనిగ్రహణం కార్యం శిష్టపరిపాలనం చ వాలినా సుగ్రీవమహిషీ రుమాపహృతా రాజ్యం చ అతశ్చ న తాదృగ్వధే దోషః
రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'భూమిపై పాలకుడిగా నాకు దుష్టులను శిక్షించడం, సజ్జనులను కాపాడటం కర్తవ్యం. వాలి సుగ్రీవుని భార్య రుమాను, రాజ్యాన్ని కూడా తీసుకున్నాడు. అందువల్ల వాలిని చంపడంలో నాకు తప్పు లేదు.'
తారోవాచ- సుగ్రీవోఽపి తర్హి వధ్యో దుందుభినా యుద్ధ్యతా వాలినా బిలేప్రవిష్టేన వత్సరం తత్రోషితం తదంతరే చ మామపహృత్య రాజ్యం చ కృతం సుగ్రీవేణ తం పూర్వమపి పశ్చాత్తం హంతు
తార ఇలా అంది: 'అయితే సుగ్రీవుడిని కూడా చంపాలి. ఎందుకంటే వాలి దుంభిని తో పోరాడి గుహలోకి వెళ్లినప్పుడు, ఆ ఏడాది సుగ్రీవుడు నా చేతిని పట్టుకుని రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అది అప్పుడూ, తరువాతా కూడా చేశాడు. కాబట్టి అతడిని కూడా చంపాలి.'
రామ ఉవాచ-। కియత్కాలాత్పూర్వమిదం చ వద
రాముడు అడిగాడు: 'ఇది ఎంత కాలం క్రితమే జరిగిందో చెప్పు.'
తారోవాచ- షష్టివర్షసహస్రాదర్వాకశీతితమే వర్షే రక్షోయుద్ధే సుగ్రీవేణ రాజ్యమపహృతమ్
తార ఇలా అంది: 'ఆరు వేల సంవత్సరాల క్రితం, ఎనభైవ సంవత్సరంలో రాక్షసులతో యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు సుగ్రీవుడు రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.'
పునశ్చ వర్షాంతరే ప్రాప్తేన వాలినా సుగ్రీవః పలాయితః
తర్వాత మరొక సంవత్సరం తరువాత వాలి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, సుగ్రీవుడు పారిపోయాడు.
అపహృతా తస్య భార్యా రాజ్యం చాపహృతమ్
అప్పుడు అతని భార్యను కూడా తీసుకున్నారు, రాజ్యాన్ని కూడా దక్కించుకున్నారు.
తస్మిన్నేవ దినే భవతః పితుర్దశరథస్యాభిషేకః
అదే రోజున నీ తండ్రి దశరథునికి అభిషేకం జరిగింది.
రాఘవ ఉవాచ- మయా పితురనుశాసనాద్రాజ్యగతదుష్టనిగ్రహణం కృతమ్ । గురువచనస్యానుల్లంఘనీయత్వాత్తదపహరణవేలాయాం యో రాజాసనాచరత్
రాఘవుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా తండ్రి ఆజ్ఞతోనే రాజ్యాన్ని ఆక్రమించిన దుష్టులను శిక్షించాను. గురువు మాటను ఎప్పుడూ ఉల్లంఘించకూడదు. రాజ్యాన్ని దక్కించుకునే సమయంలో ఎవరు రాజధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించారో వారిని శిక్షించాను.'
అథవా స్వతంత్రౌ మృగౌ మృగయోర్హతశ్చ వాలీ మృగాణామన్యోన్యం దారణాద్య జగుప్సా చ
లేదంటే, వాలి తనంతట తానే వేటలో బలయ్యాడు. జంతువుల మధ్య ఒకదానికొకటి చంపుకోవడం, అసహ్యం కలగడం సహజమే.
యతో మమ మృగయావదాథవా మృగాణామ్ । చలితస్థితబద్ధానాం చలద్భ్రాంతపలాయినామ్ । అథావసృజతాసంగముజ్ఝితా మృగయా తథా
కాబట్టి, నా వేట వల్ల అయినా, లేక జంతువులే పరస్పరం పరుగెత్తినా, నిలబడి ఉన్నా, బంధించబడి ఉన్నా, తప్పించుకుంటూ పోయినా, కలిసిపోని చోట వేట ఆగిపోతుంది.
మృగయాశాస్త్రవిధితో మృగయేయం మయా కృతా । దర్శనాదర్శనాభ్యాం చ ధావతాధావతా తథా
వేట నియమాల ప్రకారం, నేను ఈ వేటను చూచి, చూడక, వెంబడించి, వెంబడించక కూడా నిర్వహించాను.
అవరోహాత్పరం స్థానం సాత్వికానాం ప్రభిద్యతే । రాజ్ఞశ్చ మృగయాధర్మో వినా ఆమిషభోజనమ్
దిగిన తర్వాత, సాత్వికుల స్థానం భంగమవుతుంది. రాజు వేటలో ధర్మాన్ని తప్పితే, మాంసం తినకుండా ఉండడమే తప్పు.
అథ రామవచనమాకర్ణ్య సర్వ ఏవ ప్రాకంపయఞ్ఛిరాంసి
అప్పుడు రాముని మాటలు విని అందరూ తలలు వణికిస్తూ వంచారు.
వాలీ బభాషే రామమంజలిమస్తకే నిధాయ నమస్తే రామ శృణు వచనం మమ
వాలి తన చేతులు ముడుచుకొని తలపై పెట్టి, 'నమస్కారం రామా, నా మాట విను' అని అన్నాడు.
శంఖచక్రగదాపాణిః పీతవాసా జగద్గురుః । నారాయణః స్వయం సాక్షాద్భవానితి మయా శ్రుతమ్
'శంఖం, చక్రం, గదా ధరించి, పసుపు వస్త్రాలు ధరించినవాడు, జగద్గురువు, నారాయణుడు నువ్వే అని నేను విన్నాను.'
త్వాం యోగినశ్చింతయంతి త్వాం యజంతి చ యజ్వినః । హవ్యకవ్యభుగే కస్త్వం పితృదేవస్వరూపధృక్
'యోగులు నిన్ను ధ్యానిస్తారు, యజ్ఞకర్తలు నిన్ను పూజిస్తారు. దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవిస్సు అందుకునే నువ్వెవరు? పితృదేవతల రూపంలో నీవు ఎవరో?'
మరణే చింతయానస్య త్వాం విముక్తిరదూరతః । సత్వం మే దర్శనం ప్రాప్తో రామ మే పాపసంక్షయః
'మరణ సమయంలో నిన్ను ధ్యానించినవాడికి మోక్షం దగ్గరలో ఉంటుంది. రామా, నీవు నాకు దర్శనం ఇచ్చావు, నా పాపాలు పోయాయి.'
గృహాణ బాణం కాకుత్స్థ వ్యథితో భృశమస్మ్యహమ్
'కాకుత్స్థ వంశజా, బాణాన్ని తీసుకో. నాకు చాలా బాధగా ఉంది.'
అథ రామస్తథేతి బాణమాదాయ వాలినమువాచ కిమిష్టం దీయతాం వద
అప్పుడు రాముడు 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, బాణాన్ని తీసుకుని, వాలిని అడిగాడు: 'నీకు ఏమి కావాలి? చెప్పు, ఇస్తాను.'
కపిరువాచ- యది ప్రసన్నో భగవాన్మమ సద్గతిం దేహి
అప్పుడు వానరుడు అన్నాడు: 'భగవంతుడు నాపై అనుగ్రహిస్తే, నాకు శుభగతి ఇవ్వు.'
అయం సుగ్రీవస్తథా రక్షణీయోంఽగదోఽథ తారా చ మయా పాపినాపరాధః కృతస్తత్ఫలమనుభూతమ్
'ఈ సుగ్రీవుడు, అలాగే అంగదుడు, తారను కూడా రక్షించాలి. నేను పాపి, తప్పు చేశాను, దాని ఫలితాన్ని అనుభవించాను.'
అథ రామం పశ్యన్నేవ వాలీ మమార స్వర్గం చ గతః
అప్పుడు రాముణ్ణి చూస్తూ వాలి ప్రాణాలు విడిచాడు, స్వర్గానికి చేరాడు.
అథ సుగ్రీవం రాజ్యేఽభిషిచ్య స్వయం వనం వివేశ
తర్వాత సుగ్రీవుని రాజ్యాభిషేకం చేసి, రాముడు తానే అడవిలోకి వెళ్లాడు.
అథ తేన సహాయేన జలధిసమీపం గత్వా క్వ లంకా క్వ సీతా క్వ చారాతిరితి సుగ్రీవమాహ రామః
తర్వాత ఆ మిత్రుడితో కలిసి సముద్రతీరానికి వెళ్లి, రాముడు సుగ్రీవుని అడిగాడు: 'లంక ఎక్కడ? సీత ఎక్కడ? శత్రువు ఎక్కడ?'
అథ హనుమానాహ ప్రవిశ్య లంకాం విచిత్య సీతాం సర్వతత్త్వమవగత్య యుద్ధం సంధిర్వా కర్తవ్యః తదుదధిలంఘనాయ కించిత్సమాదిశతు భగవాన్
అప్పుడు హనుమంతుడు అన్నాడు: 'లంకలోకి వెళ్లి, సీతను వెతికి, అన్ని విషయాలు తెలుసుకుని, యుద్ధం చేయాలా, శాంతి చేయాలా నిర్ణయించాలి. సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లడానికి భగవంతుడు ఏదైనా ఆజ్ఞ ఇవ్వాలి.'
అథ సుగ్రీవమాహ రామః । కథమేతద్ఘటత ఇతి
అప్పుడు రాముడు సుగ్రీవుని అడిగాడు: 'ఇది ఎలా సాధ్యం అవుతుంది?'
కపిరువాచ- మమ వానరా భల్లూప్రముఖాః కోటిశః సంతి
ఆ వానరుడు ఇలా అన్నాడు — నా వానరులలో, భల్లూకుల నాయకత్వంలో కోట్లాది మంది ఉన్నారు.
ఏకం నియుజ్య సర్వమాకలయ్య యథాయుక్తం తథా కరణీయమ్
వారిలో ఒకరిని నియమించి, అందరినీ లెక్క వేసి, అవసరమైనట్లు పని చేయాలి.
అథ జాంబవానాహ । హనూమానేకో గచ్ఛతు బుధ్యతు లంకామ్
అప్పుడు జాంబవంతుడు ఇలా అన్నాడు — హనుమంతుడు ఒక్కడే వెళ్లి లంకను చూడాలి.
అథ హనూమానగమల్లంకాపురం విచిత్య సీతామశోకవనికాయామాసీనాం తథా చ సంభాష్య విశ్వాసం కృత్వా వనం బభంజ వనరక్షకాంశ్చ
తర్వాత హనుమంతుడు లంక నగరానికి వెళ్లి, అశోకవనంలో కూర్చున్న సీతాదేవిని కనుగొని, ఆమెతో మాట్లాడి, ధైర్యం చెప్పి, ఆ వనాన్ని ధ్వంసం చేసి, వనరక్షకులను సంహరించాడు.