పపాత చ వాల్యాహ చాశస్త్రయుద్ధే వా బాణఘాతోఽథ శోణితసర్వాంగో బభూవ
వాలి యుద్ధంలో బాణం తగిలి నేలపై పడిపోయాడు. అతని శరీరం అంతా రక్తంతో నిండిపోయింది.
అథ తారా చాంగదశ్చ సమాగత్య వ్యథితౌ బభూవతుః
తర్వాత తార మరియు అంగదుడు అక్కడికి వచ్చి, ఇద్దరూ తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయారు.
అథ రాఘవం వానరాః సమాయాతా వాల్యుపాంతే నిపేతూరురుదుశ్చ
తర్వాత వానరులు రాఘవుని దగ్గరకు వచ్చి, వాలి పక్కన పడిపోయి పెద్దగా ఏడవసాగారు.
అథ తారా రామం బభాషే శాస్త్రకుశలాః శూరా ధార్మికా రాఘవాః పురా చాపి రామ కథం పాపమకార్షీః
తర్వాత తార రామునితో ఇలా అంది: 'రాఘవా! నీవు ధర్మపరుడు, శాస్త్రజ్ఞుడు, వీరుడు. అయినా, నీవు ఇలా పాపమైన పని ఎలా చేసావు?'
న క్షత్రధర్మ్మం జానీషే రాజగణసేవితమ్
నీకు క్షత్రియ ధర్మం తెలియదు, అది రాజుల సభల్లో గౌరవించబడుతుంది.
అన్యోన్యం యుద్ధ్యతోర్యుద్ధే జయో వా మరణం భవేత్ । అన్యో యదితయోర్హన్యాద్బ్రహ్మహా స నిగద్యతే
యుద్ధంలో ఇద్దరు ఎదురెదురుగా పోరాడితే, విజయం లేదా మరణం వాటి ఫలితం. కానీ ఎవరో మోసంగా మరొకరిని చంపితే, అతడిని బ్రాహ్మణహంతకుడని అంటారు.
కిం వైరేణ వాలినమాహనః కిం వానరమాంసాశయా
నీకు వాలిపై శత్రుత్వం వల్లే దాడి చేశావా? లేక వానర మాంసం ఆశతో చేశావా?
అభోజ్యం వానరం మాంసం యద్యాత్మనోఽప్రియాత్సుఖాభావాదపరేషామపి తథాభావం మన్యసే అహో విమోహాద్యదిమామాదాతుమిదం కృతమేకపత్నీవ్రతం తవ
వానర మాంసం తినడానికి అనర్హం. అది ఎవరికీ ఆనందం లేదా సుఖం ఇవ్వదు. నీవు వేరేలా అనుకుంటే, అది మోహమే. దీని కోసం నీవు ఒకే భార్య వ్రతాన్ని కూడా విడిచిపెట్టావు.
అహో జ్ఞాతం సర్వదేవ భద్రం యదుక్తోసి
అయ్యో! నీవు చెప్పింది అంతా నాకు తెలుసు, మంగళం కలగాలి.
వక్తి చ రామః పృథివీపతినా మయా దుష్టనిగ్రహణం కార్యం శిష్టపరిపాలనం చ వాలినా సుగ్రీవమహిషీ రుమాపహృతా రాజ్యం చ అతశ్చ న తాదృగ్వధే దోషః
రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'భూమిపై పాలకుడిగా నాకు దుష్టులను శిక్షించడం, సజ్జనులను కాపాడటం కర్తవ్యం. వాలి సుగ్రీవుని భార్య రుమాను, రాజ్యాన్ని కూడా తీసుకున్నాడు. అందువల్ల వాలిని చంపడంలో నాకు తప్పు లేదు.'
తారోవాచ- సుగ్రీవోఽపి తర్హి వధ్యో దుందుభినా యుద్ధ్యతా వాలినా బిలేప్రవిష్టేన వత్సరం తత్రోషితం తదంతరే చ మామపహృత్య రాజ్యం చ కృతం సుగ్రీవేణ తం పూర్వమపి పశ్చాత్తం హంతు
తార ఇలా అంది: 'అయితే సుగ్రీవుడిని కూడా చంపాలి. ఎందుకంటే వాలి దుంభిని తో పోరాడి గుహలోకి వెళ్లినప్పుడు, ఆ ఏడాది సుగ్రీవుడు నా చేతిని పట్టుకుని రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అది అప్పుడూ, తరువాతా కూడా చేశాడు. కాబట్టి అతడిని కూడా చంపాలి.'
రామ ఉవాచ-। కియత్కాలాత్పూర్వమిదం చ వద
రాముడు అడిగాడు: 'ఇది ఎంత కాలం క్రితమే జరిగిందో చెప్పు.'
తారోవాచ- షష్టివర్షసహస్రాదర్వాకశీతితమే వర్షే రక్షోయుద్ధే సుగ్రీవేణ రాజ్యమపహృతమ్
తార ఇలా అంది: 'ఆరు వేల సంవత్సరాల క్రితం, ఎనభైవ సంవత్సరంలో రాక్షసులతో యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు సుగ్రీవుడు రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.'
పునశ్చ వర్షాంతరే ప్రాప్తేన వాలినా సుగ్రీవః పలాయితః
తర్వాత మరొక సంవత్సరం తరువాత వాలి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, సుగ్రీవుడు పారిపోయాడు.
అపహృతా తస్య భార్యా రాజ్యం చాపహృతమ్
అప్పుడు అతని భార్యను కూడా తీసుకున్నారు, రాజ్యాన్ని కూడా దక్కించుకున్నారు.
తస్మిన్నేవ దినే భవతః పితుర్దశరథస్యాభిషేకః
అదే రోజున నీ తండ్రి దశరథునికి అభిషేకం జరిగింది.
రాఘవ ఉవాచ- మయా పితురనుశాసనాద్రాజ్యగతదుష్టనిగ్రహణం కృతమ్ । గురువచనస్యానుల్లంఘనీయత్వాత్తదపహరణవేలాయాం యో రాజాసనాచరత్
రాఘవుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా తండ్రి ఆజ్ఞతోనే రాజ్యాన్ని ఆక్రమించిన దుష్టులను శిక్షించాను. గురువు మాటను ఎప్పుడూ ఉల్లంఘించకూడదు. రాజ్యాన్ని దక్కించుకునే సమయంలో ఎవరు రాజధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించారో వారిని శిక్షించాను.'
అథవా స్వతంత్రౌ మృగౌ మృగయోర్హతశ్చ వాలీ మృగాణామన్యోన్యం దారణాద్య జగుప్సా చ
లేదంటే, వాలి తనంతట తానే వేటలో బలయ్యాడు. జంతువుల మధ్య ఒకదానికొకటి చంపుకోవడం, అసహ్యం కలగడం సహజమే.
యతో మమ మృగయావదాథవా మృగాణామ్ । చలితస్థితబద్ధానాం చలద్భ్రాంతపలాయినామ్ । అథావసృజతాసంగముజ్ఝితా మృగయా తథా
కాబట్టి, నా వేట వల్ల అయినా, లేక జంతువులే పరస్పరం పరుగెత్తినా, నిలబడి ఉన్నా, బంధించబడి ఉన్నా, తప్పించుకుంటూ పోయినా, కలిసిపోని చోట వేట ఆగిపోతుంది.
మృగయాశాస్త్రవిధితో మృగయేయం మయా కృతా । దర్శనాదర్శనాభ్యాం చ ధావతాధావతా తథా
వేట నియమాల ప్రకారం, నేను ఈ వేటను చూచి, చూడక, వెంబడించి, వెంబడించక కూడా నిర్వహించాను.
అవరోహాత్పరం స్థానం సాత్వికానాం ప్రభిద్యతే । రాజ్ఞశ్చ మృగయాధర్మో వినా ఆమిషభోజనమ్
దిగిన తర్వాత, సాత్వికుల స్థానం భంగమవుతుంది. రాజు వేటలో ధర్మాన్ని తప్పితే, మాంసం తినకుండా ఉండడమే తప్పు.
అథ రామవచనమాకర్ణ్య సర్వ ఏవ ప్రాకంపయఞ్ఛిరాంసి
అప్పుడు రాముని మాటలు విని అందరూ తలలు వణికిస్తూ వంచారు.
వాలీ బభాషే రామమంజలిమస్తకే నిధాయ నమస్తే రామ శృణు వచనం మమ
వాలి తన చేతులు ముడుచుకొని తలపై పెట్టి, 'నమస్కారం రామా, నా మాట విను' అని అన్నాడు.
శంఖచక్రగదాపాణిః పీతవాసా జగద్గురుః । నారాయణః స్వయం సాక్షాద్భవానితి మయా శ్రుతమ్
'శంఖం, చక్రం, గదా ధరించి, పసుపు వస్త్రాలు ధరించినవాడు, జగద్గురువు, నారాయణుడు నువ్వే అని నేను విన్నాను.'
త్వాం యోగినశ్చింతయంతి త్వాం యజంతి చ యజ్వినః । హవ్యకవ్యభుగే కస్త్వం పితృదేవస్వరూపధృక్
'యోగులు నిన్ను ధ్యానిస్తారు, యజ్ఞకర్తలు నిన్ను పూజిస్తారు. దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవిస్సు అందుకునే నువ్వెవరు? పితృదేవతల రూపంలో నీవు ఎవరో?'
మరణే చింతయానస్య త్వాం విముక్తిరదూరతః । సత్వం మే దర్శనం ప్రాప్తో రామ మే పాపసంక్షయః
'మరణ సమయంలో నిన్ను ధ్యానించినవాడికి మోక్షం దగ్గరలో ఉంటుంది. రామా, నీవు నాకు దర్శనం ఇచ్చావు, నా పాపాలు పోయాయి.'
గృహాణ బాణం కాకుత్స్థ వ్యథితో భృశమస్మ్యహమ్
'కాకుత్స్థ వంశజా, బాణాన్ని తీసుకో. నాకు చాలా బాధగా ఉంది.'
అథ రామస్తథేతి బాణమాదాయ వాలినమువాచ కిమిష్టం దీయతాం వద
అప్పుడు రాముడు 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, బాణాన్ని తీసుకుని, వాలిని అడిగాడు: 'నీకు ఏమి కావాలి? చెప్పు, ఇస్తాను.'
కపిరువాచ- యది ప్రసన్నో భగవాన్మమ సద్గతిం దేహి
అప్పుడు వానరుడు అన్నాడు: 'భగవంతుడు నాపై అనుగ్రహిస్తే, నాకు శుభగతి ఇవ్వు.'
యది రావణహృతాం సీతామానేతుం సుగ్రీవసహాయాయ కృతమేవమేవ హా మహదంతరం బలవృద్ధేన మహాబలేన వాలినా సద్భావేన దినకరావర్తితాంతరే సీతామానేతుం సమర్థేన స్మరణాగతరావణదానమర్థేన వానరరాజేన పంచాశత్పరార్ద్ధవానరభల్లూకసేనావతా ఆత్మకార్యేణ సిద్ధ్యత ఇతి కిం సుగ్రీవేణాల్పవీ-ర్యేణ సప్తపరార్ద్ధసేనాపతినా కపినా కిం సిద్ధ్యతి కార్యం వచనవతః
రావణుడు అపహరించిన సీతను తీసుకురావడానికి సుగ్రీవుని సహాయంతో ఇలా చేశావని అనుకుంటే, ఎంత పెద్ద తేడా! వాలి మహాబలుడు, ధర్మవంతుడు, సూర్యుని తేజంతో ఉన్నవాడు. అతడు స్మరణతో రావణుని దానం గుర్తు చేసుకుని సీతను తీసుకురాగలడు. అతని వద్ద యాభై లక్షల కోట్లు వానర, భల్లూక సైన్యం ఉంది. అలాంటి వానరరాజు ఈ కార్యాన్ని చేయగలడు. కానీ తక్కువ బలమున్న సుగ్రీవుడు, ఏడుకొట్ల కోట్లు సైన్యంతో, అతని మాటలు వినడం వల్ల ఏమి ఫలితం వస్తుంది?