అథ తరుచ్ఛాయాధః సంస్థితౌ సర్వలక్షణసంపన్నౌ రాజపుత్రౌ దృష్ట్వా ఉక్తశ్చ తాభ్యాం సుగ్రీవాయ నివేదయేతి తత్త్వయి నివేదితమ్
ఆ తరువాత చెట్టు నీడ కింద నిలబడి ఉన్న అన్ని లక్షణాలు కలిగిన ఇద్దరు రాజకుమారులను చూసి, వారు చెప్పినట్లుగా 'సుగ్రీవునికి తెలియజేయి' అని హనుమంతుడికి చెప్పారు. అప్పుడు హనుమంతుడు సుగ్రీవునికి ఆ విషయం తెలియజేశాడు.
అథ సుగ్రీవః సత్వరముత్థాయ పుష్పసలిలాదిద్రవ్యమాదాయ పాదప్రక్షాలనాదికం కృత్వా ఫలాని సమర్ప్య వ్యజ్ఞాపయత్
తర్వాత సుగ్రీవుడు త్వరగా లేచి, పుష్పాలు, నీరు, ఇతర పూజా వస్తువులు తీసుకుని, తన పాదాలను శుభ్రపరచి, ఫలాలను సమర్పించి, తన కోరికను వినిపించాడు.
కౌ యువాం కిమర్థమాగతౌ రాజపుత్రౌ తపస్వినావితి సుగ్రీవవచనమాకర్ణ్య లక్ష్మణేనాభాషత రామః
సుగ్రీవుడు అడిగిన మాటలు, 'మీరు ఎవరు? ఎందుకు వచ్చారు? రాజకుమారులు, తపస్వులు లాగా కనిపిస్తున్నారు' అని విని, రాముడు లక్ష్మణుడి ద్వారా సమాధానం చెప్పాడు.
దశరథతనయావావాం రామలక్ష్మణౌ దుష్టనిగ్రహ శిష్టపరిపాలనాయ వనం గతావితి
మేము దశరథుని కుమారులు రాముడు, లక్ష్మణుడు. దుష్టులను శిక్షించడానికి, మంచివారిని కాపాడటానికి అరణ్యంలోకి వచ్చాము.
అథ సుగ్రీవ ఆహ యువయోరుపకారమపకారం కార్యమస్తీతి లక్ష్యతే
అప్పుడూ సుగ్రీవుడు, 'మీ ఇద్దరి మధ్య సహాయం లేదా అపకారం ఏదో కారణంగా ఉంది అనిపిస్తోంది' అని అన్నాడు.
సుగ్రీవ ఉవాచ- రావణేనాపహృతయా కయాచిద్ధ్రియమాణాగతయా విభూషణాని కానిచిత్పరిత్యక్తా నిగతాని మయా సంగృహీతాని తాని దర్శయామీత్యాభాష్య రామం మందిరమాగమయ్య దర్శయామాస
సుగ్రీవుడు అన్నాడు: 'రావణుడు ఎవరో స్త్రీని అపహరించి తీసుకెళ్తున్నప్పుడు, ఆమె కొంత ఆభరణాలు వదిలింది. ఆ ఆభరణాలు నేను తీసుకున్నాను. వాటిని మీకు చూపిస్తాను.' అని చెప్పి, రాముని తన ఇంటికి తీసుకెళ్లి ఆ ఆభరణాలు చూపించాడు.
రామోఽపి నిరీక్ష్య నిశ్చిత్య ప్రరుద్య క్వ గతోఽసౌ రావణ ఇతి పప్రచ్ఛ స చ దక్షిణామాశాం గత ఇతి బభాషే
రాముడు ఆ ఆభరణాలు చూసి, అవే అని తెలుసుకొని, కన్నీళ్లు పెట్టి, 'ఆమె ఎక్కడ ఉంది? రావణుడు ఎక్కడికి వెళ్లాడు?' అని అడిగాడు. సుగ్రీవుడు, 'అతడు దక్షిణ దిశగా వెళ్లాడు' అని చెప్పాడు.
అథ రామస్తేన సఖ్యమకరోత్ అపృచ్ఛచ్చ కిమర్థమిహ భార్య్యాహీనః స్థిత ఇతి
అప్పుడూ రాముడు అతనితో స్నేహం చేసి, 'నీ భార్య లేకుండా ఇక్కడ ఎందుకు ఉన్నావు?' అని అడిగాడు.
రామోప్యనంతరమనిశ్చయాద్వాలినం నాహనత్
రాముడు, ఎవరు వాలి ఎవరు సుగ్రీవుడు అన్నది స్పష్టంగా తెలియక వెంటనే వాలిని చంపలేదు.
అథ సుగ్రీవః పలాయితో రామమిదమభాషత
తర్వాత సుగ్రీవుడు పరుగు తీసి వచ్చి రాముడితో ఇలా అన్నాడు.
తవ చిత్తమవిజ్ఞాయ ప్రవృత్తోఽహమరణాయ
'నీ మనసు ఏమిటో తెలియకుండానే నేను యుద్ధానికి దిగాను.'
రామోపి యువయోర్విశేషాజ్ఞానాన్మయా తూష్ణీం భూతం చిహ్నితం త్వా నిరీక్ష్యతం హన్మి
రాముడు అన్నాడు: 'మీ ఇద్దరిని వేరు చేయడం నాకు సాధ్యపడలేదు. అందుకే నేను మౌనంగా ఉన్నాను. నీవు గుర్తు పెట్టుకో, నేను చూసి వాలిని సంహరిస్తాను.'
అథ సుగ్రీవశ్చిహ్నం కృత్వా వాలినం యుద్ధాయాహూయ సమతిష్ఠత
అప్పుడూ సుగ్రీవుడు తనకు గుర్తు పెట్టుకొని, వాలిని యుద్ధానికి పిలిచి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు.
తారా బభాషే వాలినమ్
తార వాలితో మాట్లాడింది.
సహాయవానివ లక్ష్యతే సుగ్రీవో నోచేదేవం నాహ్వయతి జ్ఞాతం మయా రామలక్ష్మణౌ దశరథతనయౌ నారాయణాంశౌ భూభారావతరణాయ సమాగతౌ తావస్య సహాయభూతౌ
'సుగ్రీవుడికి ఎవరో తోడున్నారు. లేకపోతే ఇలా నిన్ను యుద్ధానికి పిలవడు. నాకు తెలుసు, రాముడు, లక్ష్మణుడు దశరథుని కుమారులు, నారాయణుని అంశాలు, భూభారం తీయడానికి వచ్చారు. వాళ్లు అతనికి సహాయంగా ఉన్నారు.'
వాల్యువాచ- నీతిమాన్రామ ఇతి మయా శ్రుతః । నహి బలవంతం విహాయ దుర్బలం భజతే తాదృశః సమాయాతు వా రామః ప్రతిపన్నమధికం కృత్వా బిభేతి వీరో యది రామః స్వయం యుద్ధాయ యాతస్తదా యుద్ధం కర్తవ్యమిత్యాభాష్య తారాం సంభావ్య సుగ్రీవయుద్ధాయ నిర్య్యాతః
వాలి అన్నాడు: 'రాముడు ధర్మవంతుడు అని నేను విన్నాను. అలాంటి వారు బలవంతున్ని వదిలి బలహీనుడి వెంటడరు. రాముడు స్వయంగా యుద్ధానికి వచ్చాడంటే, యుద్ధం చేయాల్సిందే.' అని తారను ధైర్యపరిచి, సుగ్రీవునితో యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
అథ ముష్టియుద్ధమన్యోన్యమభూత్
అప్పుడూ వారిద్దరి మధ్య ముష్టియుద్ధం జరిగింది.
రామోఽపి వాలినం జఘాన
రాముడు వాలిని సంహరించాడు.
పపాత చ వాల్యాహ చాశస్త్రయుద్ధే వా బాణఘాతోఽథ శోణితసర్వాంగో బభూవ
వాలి యుద్ధంలో బాణం తగిలి నేలపై పడిపోయాడు. అతని శరీరం అంతా రక్తంతో నిండిపోయింది.
అథ తారా చాంగదశ్చ సమాగత్య వ్యథితౌ బభూవతుః
తర్వాత తార మరియు అంగదుడు అక్కడికి వచ్చి, ఇద్దరూ తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయారు.
అథ రాఘవం వానరాః సమాయాతా వాల్యుపాంతే నిపేతూరురుదుశ్చ
తర్వాత వానరులు రాఘవుని దగ్గరకు వచ్చి, వాలి పక్కన పడిపోయి పెద్దగా ఏడవసాగారు.
అథ తారా రామం బభాషే శాస్త్రకుశలాః శూరా ధార్మికా రాఘవాః పురా చాపి రామ కథం పాపమకార్షీః
తర్వాత తార రామునితో ఇలా అంది: 'రాఘవా! నీవు ధర్మపరుడు, శాస్త్రజ్ఞుడు, వీరుడు. అయినా, నీవు ఇలా పాపమైన పని ఎలా చేసావు?'
న క్షత్రధర్మ్మం జానీషే రాజగణసేవితమ్
నీకు క్షత్రియ ధర్మం తెలియదు, అది రాజుల సభల్లో గౌరవించబడుతుంది.
అన్యోన్యం యుద్ధ్యతోర్యుద్ధే జయో వా మరణం భవేత్ । అన్యో యదితయోర్హన్యాద్బ్రహ్మహా స నిగద్యతే
యుద్ధంలో ఇద్దరు ఎదురెదురుగా పోరాడితే, విజయం లేదా మరణం వాటి ఫలితం. కానీ ఎవరో మోసంగా మరొకరిని చంపితే, అతడిని బ్రాహ్మణహంతకుడని అంటారు.
కిం వైరేణ వాలినమాహనః కిం వానరమాంసాశయా
నీకు వాలిపై శత్రుత్వం వల్లే దాడి చేశావా? లేక వానర మాంసం ఆశతో చేశావా?
అభోజ్యం వానరం మాంసం యద్యాత్మనోఽప్రియాత్సుఖాభావాదపరేషామపి తథాభావం మన్యసే అహో విమోహాద్యదిమామాదాతుమిదం కృతమేకపత్నీవ్రతం తవ
వానర మాంసం తినడానికి అనర్హం. అది ఎవరికీ ఆనందం లేదా సుఖం ఇవ్వదు. నీవు వేరేలా అనుకుంటే, అది మోహమే. దీని కోసం నీవు ఒకే భార్య వ్రతాన్ని కూడా విడిచిపెట్టావు.
అహో జ్ఞాతం సర్వదేవ భద్రం యదుక్తోసి
అయ్యో! నీవు చెప్పింది అంతా నాకు తెలుసు, మంగళం కలగాలి.
అన్యథా సేనాసమేతావాగమిష్యతః లక్ష్మణ ఆహ అస్తి కార్యాంతరమ్ అముష్య భార్యా కేనాపహృతా న జ్ఞాయతే తామన్వేష్టుమాగతౌ తదేవావయోః కార్య్యమన్యదానుషంగికమ్ తదర్థమపి జలధిం తరావ అపి పాతాలం ప్రవిశావ అపి నాకం సాధయావః అపి మహేంద్రం పాతయావః అపి బలినం హనావః కిమపి కుర్వహే
లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'లేదంటే మీరు సైన్యంతో ఇక్కడికి రారు. వాస్తవానికి, మా పని వేరే ఉంది. ఎవరో ఒకరి భార్యను ఎవరో అపహరించారు, ఆమె ఎవరో తెలియదు. ఆమెను వెతకడానికి మేము వచ్చాము. ఇదే మా ముఖ్యమైన పని; మిగతావన్నీ దాని తరువాతే. అందుకోసం సముద్రాన్ని దాటి, పాతాళంలోకి పోయి, ఆకాశానికెగిరి, మహేంద్రుడిని పడగొట్టి, బలవంతుణ్ని సంహరించి అయినా, ఏదైనా చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము.'
సుగ్రీవ ఉవాచ-। మమ భ్రాతా వాలీ మహాబలో మమభార్య్యాం రాజ్యం చాపహృత్య కిష్కిన్ధాయామాస్తే యుద్ధేన చాహం పరాజితః తద్వధాయ సర్వథా మమ చింతా యథాసౌ త్వయా నిహన్యతే తథాహమపి సాగరం బద్ధ్వా పరతీరే లంకాయాం స్థితాం సీతాం రావణేనాపహృతాం తవ సమర్పయామీత్యాభాష్య శపథం కృత్వా సుగ్రీవో వాలినాతిబలినా యుద్ధాయాహూతేన యుయుధే
సుగ్రీవుడు అన్నాడు: 'నా అన్న వాలి బలవంతుడు. అతడు నా భార్యను, రాజ్యాన్ని తీసుకొని కిష్కిందలో ఉంటున్నాడు. యుద్ధంలో నేను ఓడిపోయాను. అతడిని సంహరించాలనే ఆలోచన నాకు ఎప్పుడూ ఉంది. నువ్వు వాలిని చంపితే, నేను సముద్రంపై వంతెన కట్టి, లంకలో ఉన్న రావణుడు అపహరించిన నీ సీతను నీకు అప్పగిస్తాను.' అని ప్రమాణం చేసి, సుగ్రీవుడు వాలిని యుద్ధానికి పిలిచి, అతనితో పోరాడాడు.
యది రావణహృతాం సీతామానేతుం సుగ్రీవసహాయాయ కృతమేవమేవ హా మహదంతరం బలవృద్ధేన మహాబలేన వాలినా సద్భావేన దినకరావర్తితాంతరే సీతామానేతుం సమర్థేన స్మరణాగతరావణదానమర్థేన వానరరాజేన పంచాశత్పరార్ద్ధవానరభల్లూకసేనావతా ఆత్మకార్యేణ సిద్ధ్యత ఇతి కిం సుగ్రీవేణాల్పవీ-ర్యేణ సప్తపరార్ద్ధసేనాపతినా కపినా కిం సిద్ధ్యతి కార్యం వచనవతః
రావణుడు అపహరించిన సీతను తీసుకురావడానికి సుగ్రీవుని సహాయంతో ఇలా చేశావని అనుకుంటే, ఎంత పెద్ద తేడా! వాలి మహాబలుడు, ధర్మవంతుడు, సూర్యుని తేజంతో ఉన్నవాడు. అతడు స్మరణతో రావణుని దానం గుర్తు చేసుకుని సీతను తీసుకురాగలడు. అతని వద్ద యాభై లక్షల కోట్లు వానర, భల్లూక సైన్యం ఉంది. అలాంటి వానరరాజు ఈ కార్యాన్ని చేయగలడు. కానీ తక్కువ బలమున్న సుగ్రీవుడు, ఏడుకొట్ల కోట్లు సైన్యంతో, అతని మాటలు వినడం వల్ల ఏమి ఫలితం వస్తుంది?