ఆగమ్య రాజ్యం రఘునందనోఽపి బహూని వర్షాణి సమాతనోతి । ప్రశస్తకీర్తిర్నిఖిలేపి లోకే శర్వేణ దేవేన చిరం న్యవాత్సీత్
తర్వాత రఘువంశజుడు తిరిగి రాజ్యంలోకి వచ్చి, ఎన్నో సంవత్సరాలు పాలిస్తాడు. ఆయన మంచి పేరు ప్రపంచమంతా వ్యాపిస్తుంది. శివుడు కూడా ఆయనతో చాలా కాలం ఉంటాడు.
సుపుత్రయుక్తో బహుయజ్ఞయాజీ పరివృఢః సర్వగుణాధికశ్చ
అతనికి మంచి కుమారులు కలుగుతారు, ఎన్నో యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తాడు, ఐశ్వర్యం పెరుగుతుంది, అన్ని గుణాలలో అతను అందరికన్నా మెరుగైనవాడవుతాడు.
ఇతి వసిష్ఠవచనం శ్రుత్వా దశరథో రామగుణాననుస్మరన్నిత్యువాచ శ్రేయో మే మరణం రామస్య నిర్గమనే ఇతి
వసిష్ఠుని మాటలు విని, దశరథుడు రాముని గుణాలను ఎప్పుడూ గుర్తు చేసుకుంటూ, 'రాముడు వెళ్లిపోతే కన్నా నాకు మరణమే మేలుగా ఉంటుంది' అని అన్నాడు.
అథ రామో మాతరం పితరం గురుం చ వసిష్ఠం పితృపత్నీర్నమస్కృత్య వనాయ జగామ
ఆ తర్వాత రాముడు తన తల్లి, తండ్రి, గురువు వసిష్ఠుడు, తండ్రి భార్యలకు నమస్కరించి అరణ్యంలోకి బయలుదేరాడు.
అథోపవనే దినమేకం స్థిత్వా జటాః కారయిత్వా వల్కలం వాసో ధృత్వైకోపవీతీ కృతదంతశుద్ధిరేకేనోపవీతేన జటాం బద్ధ్వా భస్మోద్ధూలితసర్వాంగో భసిత నిష్ఠురకాయో ముక్తాఫలదామమణివ్యత్యస్త రుద్రాక్షమాలామురసి దధానోఽల్పభూషణాధిభూషిత సీతాసహాయో లక్ష్మణానుచరో వివేశ వనాంతరమ్
లక్ష్మణ కోఽయం కపిరితి
లక్ష్మణా, ఈ వానరం ఎవరు?
లక్ష్మణోఽపి న జాన ఇత్యువాచ అథ రామః సమాహూయ కస్య త్వం కిం నామత్యేపృచ్ఛత్
లక్ష్మణుడూ తెలియదని చెప్పాడు. అప్పుడు రాముడు పిలిచి, 'నీవెవరి వాడివి? పేరు ఏమిటి?' అని అడిగాడు.
స చ సుగ్రీవస్య హనూమానిత్యువాచ
అతడు, 'నేను సుగ్రీవుని సేవకుడైన హనుమంతుడు' అని చెప్పాడు.
రామం నత్వా సుగ్రీవమేత్య నత్వా దేవనారాయణఇవాపరః పురుషో యువా మేఘశ్యామో జటీ ఆజానుబాహురతియశస్వీ సూర్యసంకాశేన సహాపరేణ నరేణ ఇహాస్తే
రామునికి నమస్కరించి, హనుమంతుడు సుగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లి నమస్కరించాడు. 'ఇక్కడ దేవుడు నారాయణుడిలా ఉన్న మరో యువకుడు, మేఘంలా నలుపు రంగులో, జటలు, మోకాలువరకు చేతులు, అపారమైన కీర్తి కలవాడు, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే మరో వ్యక్తితో కలిసి ఉన్నాడు' అని చెప్పాడు.
అథ తరుచ్ఛాయాధః సంస్థితౌ సర్వలక్షణసంపన్నౌ రాజపుత్రౌ దృష్ట్వా ఉక్తశ్చ తాభ్యాం సుగ్రీవాయ నివేదయేతి తత్త్వయి నివేదితమ్
ఆ తరువాత చెట్టు నీడ కింద నిలబడి ఉన్న అన్ని లక్షణాలు కలిగిన ఇద్దరు రాజకుమారులను చూసి, వారు చెప్పినట్లుగా 'సుగ్రీవునికి తెలియజేయి' అని హనుమంతుడికి చెప్పారు. అప్పుడు హనుమంతుడు సుగ్రీవునికి ఆ విషయం తెలియజేశాడు.
అథ సుగ్రీవః సత్వరముత్థాయ పుష్పసలిలాదిద్రవ్యమాదాయ పాదప్రక్షాలనాదికం కృత్వా ఫలాని సమర్ప్య వ్యజ్ఞాపయత్
తర్వాత సుగ్రీవుడు త్వరగా లేచి, పుష్పాలు, నీరు, ఇతర పూజా వస్తువులు తీసుకుని, తన పాదాలను శుభ్రపరచి, ఫలాలను సమర్పించి, తన కోరికను వినిపించాడు.
కౌ యువాం కిమర్థమాగతౌ రాజపుత్రౌ తపస్వినావితి సుగ్రీవవచనమాకర్ణ్య లక్ష్మణేనాభాషత రామః
సుగ్రీవుడు అడిగిన మాటలు, 'మీరు ఎవరు? ఎందుకు వచ్చారు? రాజకుమారులు, తపస్వులు లాగా కనిపిస్తున్నారు' అని విని, రాముడు లక్ష్మణుడి ద్వారా సమాధానం చెప్పాడు.
దశరథతనయావావాం రామలక్ష్మణౌ దుష్టనిగ్రహ శిష్టపరిపాలనాయ వనం గతావితి
మేము దశరథుని కుమారులు రాముడు, లక్ష్మణుడు. దుష్టులను శిక్షించడానికి, మంచివారిని కాపాడటానికి అరణ్యంలోకి వచ్చాము.
అథ సుగ్రీవ ఆహ యువయోరుపకారమపకారం కార్యమస్తీతి లక్ష్యతే
అప్పుడూ సుగ్రీవుడు, 'మీ ఇద్దరి మధ్య సహాయం లేదా అపకారం ఏదో కారణంగా ఉంది అనిపిస్తోంది' అని అన్నాడు.
సుగ్రీవ ఉవాచ- రావణేనాపహృతయా కయాచిద్ధ్రియమాణాగతయా విభూషణాని కానిచిత్పరిత్యక్తా నిగతాని మయా సంగృహీతాని తాని దర్శయామీత్యాభాష్య రామం మందిరమాగమయ్య దర్శయామాస
సుగ్రీవుడు అన్నాడు: 'రావణుడు ఎవరో స్త్రీని అపహరించి తీసుకెళ్తున్నప్పుడు, ఆమె కొంత ఆభరణాలు వదిలింది. ఆ ఆభరణాలు నేను తీసుకున్నాను. వాటిని మీకు చూపిస్తాను.' అని చెప్పి, రాముని తన ఇంటికి తీసుకెళ్లి ఆ ఆభరణాలు చూపించాడు.
రామోఽపి నిరీక్ష్య నిశ్చిత్య ప్రరుద్య క్వ గతోఽసౌ రావణ ఇతి పప్రచ్ఛ స చ దక్షిణామాశాం గత ఇతి బభాషే
రాముడు ఆ ఆభరణాలు చూసి, అవే అని తెలుసుకొని, కన్నీళ్లు పెట్టి, 'ఆమె ఎక్కడ ఉంది? రావణుడు ఎక్కడికి వెళ్లాడు?' అని అడిగాడు. సుగ్రీవుడు, 'అతడు దక్షిణ దిశగా వెళ్లాడు' అని చెప్పాడు.
అథ రామస్తేన సఖ్యమకరోత్ అపృచ్ఛచ్చ కిమర్థమిహ భార్య్యాహీనః స్థిత ఇతి
అప్పుడూ రాముడు అతనితో స్నేహం చేసి, 'నీ భార్య లేకుండా ఇక్కడ ఎందుకు ఉన్నావు?' అని అడిగాడు.
రామోప్యనంతరమనిశ్చయాద్వాలినం నాహనత్
రాముడు, ఎవరు వాలి ఎవరు సుగ్రీవుడు అన్నది స్పష్టంగా తెలియక వెంటనే వాలిని చంపలేదు.
అథ సుగ్రీవః పలాయితో రామమిదమభాషత
తర్వాత సుగ్రీవుడు పరుగు తీసి వచ్చి రాముడితో ఇలా అన్నాడు.
తవ చిత్తమవిజ్ఞాయ ప్రవృత్తోఽహమరణాయ
'నీ మనసు ఏమిటో తెలియకుండానే నేను యుద్ధానికి దిగాను.'
రామోపి యువయోర్విశేషాజ్ఞానాన్మయా తూష్ణీం భూతం చిహ్నితం త్వా నిరీక్ష్యతం హన్మి
రాముడు అన్నాడు: 'మీ ఇద్దరిని వేరు చేయడం నాకు సాధ్యపడలేదు. అందుకే నేను మౌనంగా ఉన్నాను. నీవు గుర్తు పెట్టుకో, నేను చూసి వాలిని సంహరిస్తాను.'
అథ సుగ్రీవశ్చిహ్నం కృత్వా వాలినం యుద్ధాయాహూయ సమతిష్ఠత
అప్పుడూ సుగ్రీవుడు తనకు గుర్తు పెట్టుకొని, వాలిని యుద్ధానికి పిలిచి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు.
తారా బభాషే వాలినమ్
తార వాలితో మాట్లాడింది.
సహాయవానివ లక్ష్యతే సుగ్రీవో నోచేదేవం నాహ్వయతి జ్ఞాతం మయా రామలక్ష్మణౌ దశరథతనయౌ నారాయణాంశౌ భూభారావతరణాయ సమాగతౌ తావస్య సహాయభూతౌ
'సుగ్రీవుడికి ఎవరో తోడున్నారు. లేకపోతే ఇలా నిన్ను యుద్ధానికి పిలవడు. నాకు తెలుసు, రాముడు, లక్ష్మణుడు దశరథుని కుమారులు, నారాయణుని అంశాలు, భూభారం తీయడానికి వచ్చారు. వాళ్లు అతనికి సహాయంగా ఉన్నారు.'
వాల్యువాచ- నీతిమాన్రామ ఇతి మయా శ్రుతః । నహి బలవంతం విహాయ దుర్బలం భజతే తాదృశః సమాయాతు వా రామః ప్రతిపన్నమధికం కృత్వా బిభేతి వీరో యది రామః స్వయం యుద్ధాయ యాతస్తదా యుద్ధం కర్తవ్యమిత్యాభాష్య తారాం సంభావ్య సుగ్రీవయుద్ధాయ నిర్య్యాతః
వాలి అన్నాడు: 'రాముడు ధర్మవంతుడు అని నేను విన్నాను. అలాంటి వారు బలవంతున్ని వదిలి బలహీనుడి వెంటడరు. రాముడు స్వయంగా యుద్ధానికి వచ్చాడంటే, యుద్ధం చేయాల్సిందే.' అని తారను ధైర్యపరిచి, సుగ్రీవునితో యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
అథ ముష్టియుద్ధమన్యోన్యమభూత్
అప్పుడూ వారిద్దరి మధ్య ముష్టియుద్ధం జరిగింది.
రామోఽపి వాలినం జఘాన
రాముడు వాలిని సంహరించాడు.
తర్వాత ఒక రోజు అరణ్యంలో ఉండి, జటలు చేయించుకొని, వల్కల వస్త్రాలు ధరించి, ఒకే ఒక యజ్ఞోపవీతం వేసుకుని, పళ్ళు శుభ్రం చేసుకుని, జటలను ఒక దారంతో కట్టించుకొని, శరీరమంతా బస్మంతో పూసుకుని, చాలా తక్కువ ఆభరణాలు ధరించి, ముత్యాల దారం, రత్నాలు, రుద్రాక్షమాలను మెడలో వేసుకుని, సీతతో పాటు లక్ష్మణుడు వెంట ఉండగా, అడవి లోతుల్లోకి ప్రవేశించాడు.
అథానేక రాక్షసాంస్తస్మిన్నిజఘాన భవానివ నిఖిలం చకార సీతాపహరణాదినిఖిలమపి భవతా యథాతథా స్యాథ సుగ్రీవాశ్రమమృష్యమూకపర్వతం రామో జగామ నిబిడచ్ఛాయాచూతవృక్షమాసాద్య లక్ష్మణసహాయః పరిశ్రయమకల్పయత్ । వృక్షే తు ధనుషీ ఆరోప్యాసీనలక్ష్మణాంకే శిరః కృత్వా హరిచర్మశయ్యాశయనోలక్షితాంగీతిం శృణ్వన్వృక్షఫలం నిరీక్షమాణో వానరమేకం మణికుండలం హేమపింగలం సదృఢబద్ధమౌంజీకౌపీనమచ్ఛోపవీతినమతిచంచలం ఫలమాదాయాత్మనివిక్షిపంతం పుష్పమంజరీశ్చ కిరంతం గానమనుకుర్వంతం వ్యజనేన రామం వీజయంతమారుహ్య శాఖామపి తథా వీజయంతమాబద్ధచూతఫలమాత్రం రామో వీక్ష్య లక్ష్మణమభాషత
అక్కడ అనేక రాక్షసులను సంహరించాడు, శివుడు చేసినట్లు అన్నీ జరిగాయి. సీతను అపహరించడం మొదలైన సంఘటనలు జరిగాయి. ఆ తరువాత రాముడు సుగ్రీవుని ఆశ్రమానికి, ఋశ్యమూక పర్వతానికి వెళ్లి, ముదురు నీడ ఉన్న మామిడి చెట్టు దగ్గర లక్ష్మణుడితో కలిసి విశ్రాంతి ఏర్పర్చుకున్నాడు. విల్లు చెట్టుకు వేలాడదీసి, తల లక్ష్మణుడి మోకాలిపై పెట్టి, జింక చర్మంపై పడుకుని, పక్షుల గానం వింటూ, చెట్టు ఫలాలను చూస్తూ ఉండగా, ఒక వానరాన్ని చూశాడు. ఆ వానరానికి మణికుండలు, బంగారు రంగు, గట్టిగా కట్టిన ముంజదారంతో కట్టిన కౌపీనము, శుభ్రమైన యజ్ఞోపవీతం, చాలా చలాకీగా ఉండి, ఫలాన్ని తీసుకుని నోటిలో పెట్టుకుంటూ, పుష్పమంజరీలు చల్లుతూ, పాటను అనుకరిస్తూ, పంకాతో రాముడిని వాలి, చెట్టు కొమ్మపైకి ఎక్కి మళ్లీ వాలి, మామిడి ఫలమే తీసుకుంటూ ఉండడం చూసి, రాముడు లక్ష్మణుడిని అడిగాడు.
అన్యథా సేనాసమేతావాగమిష్యతః లక్ష్మణ ఆహ అస్తి కార్యాంతరమ్ అముష్య భార్యా కేనాపహృతా న జ్ఞాయతే తామన్వేష్టుమాగతౌ తదేవావయోః కార్య్యమన్యదానుషంగికమ్ తదర్థమపి జలధిం తరావ అపి పాతాలం ప్రవిశావ అపి నాకం సాధయావః అపి మహేంద్రం పాతయావః అపి బలినం హనావః కిమపి కుర్వహే
లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'లేదంటే మీరు సైన్యంతో ఇక్కడికి రారు. వాస్తవానికి, మా పని వేరే ఉంది. ఎవరో ఒకరి భార్యను ఎవరో అపహరించారు, ఆమె ఎవరో తెలియదు. ఆమెను వెతకడానికి మేము వచ్చాము. ఇదే మా ముఖ్యమైన పని; మిగతావన్నీ దాని తరువాతే. అందుకోసం సముద్రాన్ని దాటి, పాతాళంలోకి పోయి, ఆకాశానికెగిరి, మహేంద్రుడిని పడగొట్టి, బలవంతుణ్ని సంహరించి అయినా, ఏదైనా చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము.'
సుగ్రీవ ఉవాచ-। మమ భ్రాతా వాలీ మహాబలో మమభార్య్యాం రాజ్యం చాపహృత్య కిష్కిన్ధాయామాస్తే యుద్ధేన చాహం పరాజితః తద్వధాయ సర్వథా మమ చింతా యథాసౌ త్వయా నిహన్యతే తథాహమపి సాగరం బద్ధ్వా పరతీరే లంకాయాం స్థితాం సీతాం రావణేనాపహృతాం తవ సమర్పయామీత్యాభాష్య శపథం కృత్వా సుగ్రీవో వాలినాతిబలినా యుద్ధాయాహూతేన యుయుధే
సుగ్రీవుడు అన్నాడు: 'నా అన్న వాలి బలవంతుడు. అతడు నా భార్యను, రాజ్యాన్ని తీసుకొని కిష్కిందలో ఉంటున్నాడు. యుద్ధంలో నేను ఓడిపోయాను. అతడిని సంహరించాలనే ఆలోచన నాకు ఎప్పుడూ ఉంది. నువ్వు వాలిని చంపితే, నేను సముద్రంపై వంతెన కట్టి, లంకలో ఉన్న రావణుడు అపహరించిన నీ సీతను నీకు అప్పగిస్తాను.' అని ప్రమాణం చేసి, సుగ్రీవుడు వాలిని యుద్ధానికి పిలిచి, అతనితో పోరాడాడు.