అథ రాజా దశరథానుమతేన సర్వానేవ నృపానాగమయ్యాచింతయత్ కథం సర్వానేవ తిరస్కృత్య వైదేహీ రామాయ దేయేతి
అప్పుడా దశరథ మహారాజు అందరి అనుమతితో రాజులను పిలిపించి, ఇతరులను పక్కనబెట్టి వైదేహిని రామునికి ఎలా ఇవ్వాలో ఆలోచించాడు.
అథ రాత్రౌ ముహుర్ముహుర్నిఃశ్వస్య నిద్రాలురపి న నిద్రామాప
ఆ రాత్రి, పదే పదే ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, నిద్ర పట్టినా, ఆయనకు నిద్ర రాలేదు.
అథ మధ్యే నిశం రాజా శుచిర్భూత్వా త్ర్యంబకం సాంబికం మంగలదుకూలధారిణం కమలభవపురుషోత్తమశక్ర-ప్రముఖనిఖిలదేవైర్భృగుప్రముఖమునివరైర్హాహాప్రముఖగంధర్వైస్తుంబురుప్రముఖైశ్చ శ్రుతిస్మృతీతిహాసపురాణైర్మూర్తిమద్భిశ్చ సిద్ధవిద్యాధరాదిమాతృకాగణైశ్చ నందీప్రముఖగణైశ్చ సేవ్యమాన పాదకమలం సర్వామంగలపరిమోచకమతిపుణ్యసలిలయా గంగయా నిష్కలం కేన చంద్రమసా సేవ్యమాన శిరోభాగం వామాంకారూఢయా గిరిజయా ప్రదీయమానవీటిం సహాసం సకామం సహావేక్షణమాదదానం గోక్షీరసదృశం ప్రతికూలకస్తూరికాసదృశకంఠం మృదుసూక్ష్మస్నిగ్ధజటాభిర్విరచితకపర్దం విశుద్ధకార్తస్వరకుండలోపశోభితగండభాగం ద్విరష్టవర్షవయసం గోక్షీరసదృశ స్థూలముక్తాఫలకౌసుంభవర్ణాంచలేనావేష్టితశిరోభాగం వివిధరత్నవిరచితకార్తస్వరభూషితవక్షఃస్థలమతిధవలోపవీతేనోపశోభితశరీరమంబికానులగ్నకుంకుమారుణసుగంధిశరీరమీక్షమాణం తర్జమానకామమార్గణం కోటికందర్పసదృశం మనసాచింతయత్
రాత్రి మధ్యలో, రాజు శుద్ధిగా తయారై, త్రయంబకుని, అంబికతో కూడిన పరమేశ్వరుని ధ్యానించాడు. ఆయన మంగళవస్త్రాలు ధరించి, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలు, భృగువుతో కూడిన మునులు, హాహా, తుంబురు వంటి గంధర్వులు, వేదాలు, స్మృతులు, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, సిద్ధులు, విద్యాధరులు, మాతృకలు, నంది మొదలైన గణాలు సేవించేవారు. ఆయన పాదాలను గంగా పవిత్రంగా సేవిస్తుంది. తలపై చంద్రుడు, ఎడమవైపు పార్వతిదేవి ఆలింగనం చేస్తోంది. ఆయన ప్రకాశవంతంగా, చిరునవ్వుతో, అనుగ్రహభావంతో, కోరికతో నిండిన చూపుతో ఉన్నాడు. ఆయన కంఠం ముష్కరంగు వలె నలుపుగా, జటలు మృదువుగా, సువాసనతో అలంకరించబడి, తలపై జటామండలం, బంగారు కుండలాలు చెంపలను అలంకరిస్తున్నాయి. పదహారు ఏళ్ల యువకుడిలా, తలపై కుంకుమ, ముత్యాల రంగు వస్త్రంతో, వక్షస్థలం రత్నాల అలంకరణతో, పవిత్ర యజ్ఞోపవీతంతో మెరిసిపోతున్నాడు. అంబికా కుంకుమ వాసనతో శరీరం పరిమళిస్తోంది. కామదేవుని బాణాలను చూసి చిరునవ్వుతో, కోటి మన్మథుల కన్నా గర్వంగా ఉన్న పరమేశ్వరుని మనసులో ధ్యానించాడు.
జజాప శతరుద్రియం జుహావ చ తేనైవ కామాహుతీః ప్రాస్తువచ్చ పురుషసూక్తేన
ఆయన శతరుద్రియాన్ని జపించి, అదే ద్వారా కోరికల కోసం హోమాలు చేసి, పురుషసూక్తంతో స్తుతించాడు.
అథ తాదృశ ఏవ మహేశ్వరస్తత్ర ప్రాదురభూత్
అప్పుడే అటువంటి రూపంలో మహేశ్వరుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
అథ రాజా నమస్కృత్యాస్తువీత
రాజు నమస్కరించి, ఆయనను స్తుతించసాగాడు.
ఇతి స్తోత్రమాకర్ణ్య భగవాన్భవో రాజానమువాచ వరదోఽహం వరం వృణు
ఈ స్తోత్రాన్ని విని భగవంతుడు భవుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు — నేను వరాలిచ్చేవాడిని, కావలసిన వరాన్ని కోరుకో.
రాజోవాచ శ్రీమన్మమ కన్యా వైదేహీ రామాయ దిత్సితా స్వయంవరే కులరూపబలోత్సాహ సంపన్నానేకభూపరాక్షసవిప్రాదిసర్వప్రాణిసమాగమే రామాధికబలో యది తామగ్రహీష్యత్ తదా వచనమనృతం మమ పాపం చ భవిష్యతి
రాజు ఇలా అన్నాడు: మహానుభావా! నా కుమార్తె వైదేహి స్వయంవరంలో రామునికి ఇచ్చేందుకు నిర్ణయించాను. ఆమెకు మంచి వంశం, అందం, బలం, ధైర్యం అన్నీ ఉన్నాయి. అనేక మంది రాజులు, రాక్షసులు, బ్రాహ్మణులు, ఇతర ప్రాణులు కూడిన సభలో, రాముని కన్నా బలవంతుడు ఎవరైనా ఆమెను గెలుచుకుంటే, నా మాట అబద్ధమవుతుంది, నేను పాపం పాలవుతాను.
శంభురపి తథా కరోమీత్యువాచ
శంభుడు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు: 'అలా జరుగుతుంది, నేను అలాగే చేస్తాను.'
రామ ఏవ నాథః సీతాయా భవిష్యతి రామం చ కృత్వా స్వస్త్యద్యైవ కరిష్యామి గృహాణాజగవం ధనురిదమ్
సీతకు రాముడే భర్తగా అవుతాడు. రామునికి శుభం కలిగేలా నేను ఈరోజే చర్య తీసుకుంటాను. నా గొప్ప విల్లు తీసుకో.
రాజోవాచ- కిమేతేనాజగవేన ధనుషా స్వయంవరే సీతాం రామం ప్రాపయ
రాజు అడిగాడు: మీ ఈ విల్లుతో స్వయంవరంలో సీతను రామునికి ఎలా ఇస్తారు?
శంకర ఉవాచ- ఇదం ధనురసజ్యం మే యస్తు సజ్యం కరిష్యతి తస్మై దేయా మయా సీతా ప్రతిజ్ఞామేవమాచర
శంకరుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ విల్లు ఇప్పుడిప్పుడు ఎవరూ తాడుతో సిద్ధం చేయలేదు. దాన్ని ఎవరు తాడుతో సిద్ధం చేస్తారో, వారికే నేను సీతను ఇస్తాను. ఇదే నా ప్రతిజ్ఞ. మీరు కూడా అలాగే చేయండి.
ఇత్యేవముక్త్వా భగవాన్గణైరంతర్దధే హరః । అథాదాతుం ధనూ రాజా న శశాకాతియత్నతః
ఇలా చెప్పి, భగవంతుడు హరుడు సభలో కనిపించకుండా పోయాడు. ఆ తరువాత రాజు ఎంత ప్రయత్నించినా ఆ విల్లు ఎత్తలేకపోయాడు.
అథోజ్జ్వలం శతసహస్రగజబలం సమాహూయ గృహాణేత్యువాచ
తర్వాత, లక్ష మందికి సమానమైన ఏనుగుల బలాన్ని కూడగట్టి, 'విల్లును ఎత్తండి' అని అన్నాడు.
స చాపి మాతులం నత్వాట్టహాసం కృత్వోత్ప్లుత్య ధనుర్ద్వాభ్యాం కరాభ్యాముద్దధార జానుపర్యంతం మాతులో మారీచః శ్రుత్వా ఏకాకీ విప్రవేషం కృత్వా విదేహమయాచత వైశ్వదేవాంతే ప్రాప్తమతిథిం మామవైహి
ఆయన తన మామకు నమస్కరించి, పెద్దగా నవ్వి, ఒక్కసారిగా ఎగిరి, రెండు చేతులతో విల్లును మోకాళ్ల వరకు ఎత్తాడు. మామ అయిన మారీచుడు ఇది విని, బ్రాహ్మణ వేషం ధరించి, వైశ్వదేవ పూజ అనంతరం విదేహుని వద్దకు వచ్చి, 'నేను వచ్చిన అతిథిని గుర్తించండి' అని అన్నాడు.
రాజోవాచ- స్వాగతం భో ఇదం బ్రహ్మన్నాసనం తత్ర నిషీదేతి
రాజు ఇలా అన్నాడు: 'స్వాగతం బ్రాహ్మణా! ఇది ఆసనం, దయచేసి అక్కడ కూర్చోండి.'
స చాతిథిస్తథేత్యుక్త్వా నిషసాద
ఆ అతిథి 'అలాగే' అని చెప్పి అక్కడ కూర్చున్నాడు.
అథ రాజా జలమాదాయ పాదౌ ప్రక్షాల్య గంధపుష్పాక్షతైరభ్యర్చ్య మహాజం తస్మై నివేద్య భోజనాయ ప్రార్థయామాస
తర్వాత రాజు నీరు తీసుకుని అతని పాదాలు కడిగి, గంధం, పువ్వులు, అక్షతలు సమర్పించి, గొప్ప భోజనం పెట్టి, భోజనానికి ఆహ్వానించాడు.
స చాపి తదన్నం షడ్రసోపేతం సౌవర్ణభాజనగతమీక్షమాణఇవేతస్తతో విలోకయామాస
ఆ అతిథి ఆహారం చూస్తూ, ఆ ఆహారం ఆరు రుచులతో, బంగారు పాత్రల్లో పెట్టి ఉందని గమనించి, చుట్టూ కూడా చూశాడు.
వీక్ష్యాసావచింతయదేనాం కథమపహరామి కథమాలింగామి కథమన్యత్కించిత్కరోమీత్యేవమవసరమలభమానస్తూష్ణీమేవ వినిర్గతః
ఆమెను చూసి, 'ఎలా అపహరిస్తాను? ఎలా ఆలింగనం చేస్తాను? ఇంకేమైనా చేయగలుగుతానా?' అని ఆలోచించాడు. కానీ అవకాశం దొరకక, నిశ్శబ్దంగా అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు.
అథ దేవా ధనుఃసజ్జీకరణాయ యతమానా అహంపూర్వికయా విద్యమానా అన్యోన్యతిరస్కారేణ మహేంద్రః ప్రాప ధనురుత్తమం ప్రాంతద్వయాత్పరం నావనమయితుం శశాక
తర్వాత దేవతలు అందరూ ఆ విల్లును తాడుతో సిద్ధం చేయాలని ప్రయత్నించారు. ఒక్కొక్కరు ఒకరిని మించిపోవాలని యత్నించారు. మహేంద్రుడు ఆ విల్లు దగ్గరకు వెళ్లినా, చివరల దగ్గర కూడా దాన్ని వంచలేకపోయాడు.
అథ సూర్యో ధనురాదాయ నమయన్నేవ నిపపాత
తర్వాత సూర్యుడు ఆ విల్లు తీసుకుని వంచే ప్రయత్నం చేశాడు, కానీ పడిపోయాడు.
వాయుర్బలవతాం శ్రేష్ఠో జగ్రాహాజగవమథ స్వేనైవ కరేణోత్కర్షయన్నధః పపాత ధనుశ్చ వాయోరుపరి పపాత అహసంస్తదా సర్వే
వాయుదేవుడు, బలవంతులందరిలో శ్రేష్ఠుడు, ఆ గొప్ప విల్లు తీసుకుని తన చేతితో లాగగా, నేలపై పడిపోయాడు. ఆ విల్లు కూడా వాయుపై పడిపోయింది. అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
ఏతస్మిన్నంతరే తురగవరమారుహ్య బాణాసురః సహస్రబాహురనేకానేకశిరోభిర్దైత్యైః పరివృతః ప్రహ్లాదసమేతో విదేహపురీమాజగామ
ఇంతలో బాణాసురుడు, వెయ్యి చేతులతో, అనేక తలలున్న రాక్షసులతో పాటు, ప్రహ్లాదునితో కలిసి, గొప్ప గుఱ్ఱం మీద ఎక్కి, విదేహపురికి వచ్చాడు.
అథ స్వవిభూషణోద్భాసితాం దిశం కుర్వన్స్వతేజసాపయశసో దేవతాః కుర్వన్నానావిధగీతం శృణ్వన్ద్వ్యంగులమాత్రేణ శక్తో విరరామ
తన ఆభరణాలతో, తేజస్సుతో దిక్కులు ప్రకాశింపజేస్తూ, దేవతలు అనేక విధాల పాటలు పాడేలా చేసి, రెండు వేళ్లంత సేపు మాత్రమే విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
ప్రహ్లాదోబలిశ్చైవధావాతేఽథవిరేమతుః
ప్రహ్లాదుడు, బలిచక్రవర్తి ఇద్దరూ ముందుకు పరుగెత్తి వచ్చి, మళ్లీ వెనక్కు తగ్గారు.
అథ రాక్షసేషు తూష్ణీంభూతేషు రాజానోఽతిబలినః సమాగతా జ్యాబంధాశక్తా అపసృత్య తస్థుః
అప్పుడు రాక్షసులు మౌనంగా ఉండగా, బలవంతులైన రాజులు కూడి, విల్లు సిద్ధం చేసుకుని, మళ్లీ వెనక్కు వెళ్లి నిలిచారు.
రాజోవాచ- క్షితిసలిలగగనపవనదహనరవిశశియజమానమూర్తిభిరష్టమూర్తే విశ్వమూర్తే లోకమూర్త్తే త్రిభువనమూర్తే వేదపురాణమూర్త్తే యజ్ఞమూర్తే స్తోత్రమూర్త్తే శాస్త్రమూర్త్తేస్వధామూర్త్తే నారాయణమూర్త్తే సర్వదేవతామూర్త్తే త్రయీమయత్రయీప్రమాణత్రయీనేత్రసా-మప్రియవసుధారాప్రియభక్తిప్రియభక్తసులభాభక్తవిదూరస్తుతిప్రియ ధూపప్రియ దీపప్రియ ఘృతక్షీరప్రియ ద్రో ణకరవీరప్రియ శ్రీపత్రప్రియ కమలకహ్లారప్రియ నంద్యావర్తప్రియ బకులప్రియ యూథికాప్రియ కోకనదప్రియ గ్రీష్మజలావాసప్రియ యమనియమప్రియ నియతేంద్రియప్రియ జపప్రియ శ్రాద్ధప్రియ గాయనప్రియ గాయత్రీప్రియ పంచబ్రహ్మప్రియ సదాచారప్రియ గోత్రోత్సాదికమలభవహరిహరనయనసమర్చిత పాదకమలజయప్రద హరిప్రార్థితజలోత్పాదితచక్రప్రదర్శకృత్స్మృతియుక్తిప్రద స్మృతమంగలప్రద మృత్యుఞ్జయ నమస్తే నమస్తే
రాజు ఇలా అన్నాడు — భూమి, నీరు, ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, యజమానుడు — ఈ ఎనిమిది రూపాలలోని ప్రభూ! జగత్తుకు రూపమైనవాడా! లోకాలకు, మూడు లోకాలకూ రూపమైనవాడా! వేదాలకు, పురాణాలకు రూపమైనవాడా! యజ్ఞానికి, స్తోత్రానికి, శాస్త్రానికి, స్వధాకు, నారాయణునికి, అన్ని దేవతలకు రూపమైనవాడా! మూడు వేదాల సారమైనవాడా! మూడు కన్నులతో, భూమిని, భక్తిని, భక్తులను ప్రేమించేవాడా! భక్తులకు సులభంగా లభించే వాడా! భక్తి లేనివారికి దూరంగా ఉన్నవాడా! స్తోత్రాన్ని, ధూపాన్ని, దీపాన్ని, నెయ్యి, పాలు, ద్రోణుడు, లక్ష్మీదేవి, కమలం, నందీచక్రాన్ని, బకులపుష్పాన్ని, యూతికను, కోకనదాన్ని, వేసవిలో నీటిలో నివాసాన్ని, నియమాన్ని, యమాన్ని, ఇంద్రియ నియమాన్ని, జపాన్ని, శ్రాద్ధాన్ని, గానం, గాయత్రిని, పంచబ్రహ్మను, సదాచారాన్ని ఇష్టపడేవాడా! బ్రహ్మ, హరి, హరులు పూజించే పాదకమలములు కలవాడా! విజయాన్ని ప్రసాదించేవాడా! హరిచేత అడిగినప్పుడు నీటిలోంచి చక్రాన్ని చూపినవాడా! స్మృతి, మంగళాన్ని ప్రసాదించేవాడా! మృత్యుంజయుడా! నీకు వందనం, వందనం!
ప్రత్యుత దశరథోఽపి సర్వానేవాగతాన్విజేతుమలం క్షత్రకదనశ్చ రామో యద్యాయాస్యతి తర్హి మమ సుతాం కిం కరిష్యతి వా కింకిం వా ప్రేషయిష్యతి కీదృశం కారయిష్యతి మమ కింవా కరిష్యతి సర్వథా హి ప్రభూతబలవాహనో నరపతిరశేషమపి త్రిభువనం హన్యాత్ కిముత మామల్పసత్వం కిముత బహునా భవానేవ శరణం మమోపాయం వద యథా వివాహే శ్రేయో భవిష్యతి రామశ్చ జామాతా భవిష్యతి
ఇంకా, దశరథుడు కూడా వచ్చినా, వచ్చిన వారందరినీ ఓడించగలడు. రాముడు, క్షత్రియులను సంహరించేవాడు, వచ్చినప్పుడు నా కుమార్తెకు ఏమి చేస్తాడు? నాకు ఏమి చేస్తాడు? అతను ఏదైనా పంపిస్తాడా? లేక ఇంకేమైనా చేయిస్తాడా? గొప్ప సైన్యాలున్న రాజు మూడు లోకాలను కూడా నాశనం చేయగలడు. అలాంటప్పుడు మేము బలహీనులం, మమ్మల్ని ఎంత సులభంగా జయించగలడు! మీరు తప్ప నాకు ఇంకెవరూ ఆశ్రయం లేరు. వివాహం శుభంగా జరిగి, రాముడు నా అల్లుడు కావడానికి ఏ మార్గం ఉందో చెప్పండి.
తస్మిన్నేవావసరే సీతా పద్మకింజల్కప్రభేషదరుణవసనం బిభ్రతీ నీలకుటిలకుంతలైశ్చలద్భిర్యూనాం మనాంస్యాకర్షయద్భిః ప్రేక్షమాణదృష్టిభగ్నకలైరివ స్త్రీణాం చిత్తమీదృశమితి దర్శయద్భిరివోపశోభిత-లలాటానంగచాపసుభ్రూపద్మపత్రారుణవిలోచనా తిలప్రసూననాసామృదుస్నిగ్ధరో మశకపోలానంతరా రక్తోష్ఠరాక్తాసనమాణిక్యనిభదాడిమీదశనా జపాకుసుమారుణాధరాతిశోభితచిబుకాశుక్తి-కర్ణాసమదీర్ఘకంఠాతిమాంసలవక్షాః పీనోద్భిన్నకుచకుడ్మలానేకహారోపశోభితా సుభగాకా-। రానతిమాంసలబాహులతా ముగ్ధాయతసమానాంగులిశిఖాపద్మారుణపల్లవావివిధబహురత్నాంగులిభూషణాముష్టిగ్రాహ్యమధ్యాసు రోమరాజిగంభీరనాభిః పృథుజఘనాకరికరోరుస్తూణీరజంఘాసుపాదకమలా-నూపురాది పాదవిభూషణా పాదాంగులీభూషితా వికసితసౌగంధికం విదధతీ భుంజానమారీచస్య పురతశ్చాగతా
అదే సమయంలో, పద్మపు రేణువల వర్ణంలో ఎరుపు వస్త్రాలు ధరించిన సీత, నీలిరంగు వంకర జుట్టుతో, యువకుల మనస్సులను ఆకర్షించేలా, ఆమె చూపులతో స్త్రీల హృదయాలను కూడా కదిలించేలా, అలంకరించిన నుదురు, మన్మథబాణంలాంటి కనుబొమ్మలు, పద్మదళాల్లాంటి ఎర్ర కళ్ళు, నువ్వుల పువ్వులాంటి మృదువైన ముక్కు, మృదువైన కపోళాలు, బింబఫలంలాంటి ఎర్ర పెదాలు, దానిమ్మ గింజలవంటి పళ్ళు, జపాపుష్పంలాంటి కంటి కింద, శంఖాకారమైన చెవులు, పొడవైన మెడ, ముద్దైన వక్షస్సు, అనేక హారాలతో అలంకరించిన కుచాలు, మృదువైన చేతులు, పద్మపు మొగ్గలవంటి వేళ్లు, రత్నాల ఉంగరాలతో అలంకరించిన చేతులు, సన్నని నడుము, లోతైన నాభి, విస్తారమైన నితంబాలు, ఏనుగు కాళ్లవంటి తొడలు, నేరుగా ఉన్న కాళ్లు, పద్మాలాంటి పాదాలు, నూపురాలు, పాదాంగుళి అలంకారాలతో, పరిమళభరితమైన సుగంధాన్ని వెదజల్లుతూ, మారీచుడు భోజనం చేస్తున్నప్పుడు అతని ముందుకు వచ్చింది.