తాంబూలం చ తథా దద్యాన్నమస్కుర్యాచ్చ భక్తితః । పురాణస్య సమాప్తౌ తు దద్యాద్దానాదికం తథా
అలాగే, తాంబూలం ఇవ్వాలి. భక్తితో నమస్కరించాలి. పురాణపఠనం పూర్తయ్యాక, దానాలు మరియు ఇతర వస్తువులు ఇవ్వాలి.
అధికం తు తథా దేయం భూహిరణ్యాదికం నృప । న చ తూష్ణీముపక్రమ్య శ్రోతుమర్హతి కశ్చన
అదే విధంగా, భూమి, బంగారం మొదలైనవీ ఇవ్వాలి, ఓ రాజా! అలాగే, ఎవ్వరూ మౌనంగా కూర్చుని వినడం ప్రారంభించకూడదు.
సభాసద్భిః కృతా చైవ యా పూజైకేన వా కృతా । దేవస్థానే యథాశక్తి సర్వైః పూజనమిష్యతే
సభలో అందరూ కలిసీ, లేదా ఒక్కరే చేసిన పూజ అయినా, దేవాలయంలో తన శక్తికి తగినట్టు అందరూ కలిసి పూజ చేయడం శ్రేయస్కరం.
తీర్థేపి చ యథా రామ పుణ్యేష్వాయతనేషు చ । స్వశక్త్యా పూజనం కుర్యాత్పురాణజ్ఞాయ రాఘవ
అలాగే, ఓ రామా! తీర్థాలలో, పవిత్ర క్షేత్రాలలో కూడా, తన శక్తికి తగినట్టు పురాణజ్ఞుడికి పూజ చేయాలి, ఓ రాఘవా!
శ్రోతుస్తు లక్షణం పూర్వం మయోక్తం తు భవేన్నృప । పౌరాణికస్య సర్వస్య లక్షణం కథయామి తే
ఓ రాజా, ముందుగా వినేవారి లక్షణాలు నేను చెప్పాను. ఇప్పుడు పౌరాణికుని లక్షణాలు పూర్తిగా చెబుతాను.
కులహీనో మహావ్యాధిర్మహాపాపీ తిరస్కృతః । శౌచాచారవిహీనశ్చ వేదస్మృతివివర్జితః
వాడు మంచి వంశం లేనివాడు, పెద్ద వ్యాధితో బాధపడేవాడు, గొప్ప పాపి, అందరితో తక్కువగా చూడబడేవాడు, శుచిత్వం, మంచి ప్రవర్తన లేనివాడు, వేదాలు, స్మృతులు తెలియని వాడు.
అన్యదేవః పూతివచో వ్యంగశ్చాప్యధికాంగవాన్ । పరపూర్వాపతిః స్తేనః ప్రాణిహంతా నిరాకృతిః
వాడు ఇతర దేవతలను పూజించేవాడు, చెడు మాటలు మాట్లాడేవాడు, శరీరంలో లోపాలు లేదా అదనపు అవయవాలు ఉన్నవాడు, పరస్త్రీతో సంభంధం కలిగినవాడు, దొంగ, జీవులను హతమార్చేవాడు, మంచి రూపం లేనివాడు.
అథ వర్జ్యం పురాణం తే కథయామి నృపోత్తమ । పూర్వజ్ఞైరుచ్యమానం చ యత్ప్రోక్తం మునిభిః పరైః
ఓ ఉత్తమ రాజా, ఇప్పుడు ఏ పౌరాణం వదలాలి, పురాతన ఋషులు, మునులు చెప్పినదాన్ని నీకు వివరంగా చెబుతాను.
వ్యాసాదయో మునివరా యత్ప్రోచుస్తదుదీరయేత్ । పురాణస్థం పఠేద్గ్రన్థం వ్యాఖ్యాయేత విచారయన్
వ్యాసుడు వంటి గొప్ప మునులు ఏది చెప్పారు, అదే చెప్పాలి. పౌరాణాల్లో ఉన్న గ్రంథాన్ని చదివి, ఆలోచించి వివరించాలి.
యయా కయాపి వా రామ భాషయాదేశభాషతః । న దేశభాషా రచితం గ్రంథం శ్రుత్వా ఫలం లభేత్
ఓ రామా, ఏ భాషలో, ఏ ప్రాంత భాషలో చెప్పినా, ప్రాంతీయ భాషలో రచించిన గ్రంథాన్ని విని ఫలం దక్కదు.
వ్యాఖ్యా యా కాపి కాకుత్స్థ పురాణస్య హితా హి సా । తస్మాత్త్వం దేవయాచస్వ వ్యాఖ్యాస్యే యత్పురాణకమ్
ఓ కాకుత్స్థ, ఏ పౌరాణానికి అయినా వివరణ ఉపయోగకరమే. అందుకే నీవు దేవతలను కోరాలి, ఏ పౌరాణ వివరణ కావాలో అడగాలి.
శంభురువాచ- ఏవం పౌరాణికేనోక్తం శ్రుతవానపి గౌతమః । స్వయం వస్త్రత్రయం ప్రాదాద్బ్రాహ్మణాయ మహాత్మనే
శంభువు ఇలా అన్నాడు — పౌరాణికుడు చెప్పినదాన్ని గౌతముడు విన్నప్పటికీ, తానే స్వయంగా ఆ మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణునికి మూడు వస్త్రాలు ఇచ్చాడు.
కౌర్మం పురాణం ప్రథమం శ్రుతవానితి నః శ్రుతమ్ । దత్తవాన్స్వర్ణమధికం వస్త్రాణి చ శుభాని చ
ముందుగా కూర్మపురాణాన్ని విన్నాడని మాకు తెలుసు. అతడు బంగారం, మంచి వస్త్రాలు కూడా ఇచ్చాడు.
అథ లైంగం చ శుశ్రావ వైష్ణవం వామనం తథా । పాద్మం చ గారుడం చైవ సౌరం బ్రాహ్మమథైవ చ
తర్వాత లింగపురాణం, వైష్ణవపురాణం, వామనపురాణం, పద్మపురాణం, గారుడపురాణం, సౌరపురాణం, బ్రాహ్మపురాణం కూడా విన్నాడు.
ఏవమష్ట స శుశ్రావ పురాణాని స గౌతమః । అథ రామాయణం చైవ కౌర్మమేవ పునశ్చ సః
ఈ విధంగా గౌతముడు ఎనిమిది పురాణాలు విన్నాడు. తరువాత రామాయణం, మళ్లీ కూర్మపురాణాన్ని కూడా విన్నాడు.
శివనారాయణేత్యేవం జపం చక్రే సదైవ హి । అవాప నిధనం చాపి స గతో బ్రహ్మణః పదమ్
అతడు ఎప్పుడూ 'శివనారాయణ' అని జపం చేసేవాడు. మరణించిన తరువాత బ్రహ్మలోకాన్ని చేరాడు.
బ్రహ్మా సంపూజ్య తం విప్రం విష్ణులోకమథాగమత్ । విష్ణునా పూజితః సోఽథ జగామ శివమందిరమ్
బ్రహ్మ అతని బ్రాహ్మణుని పూజించి, విష్ణులోకానికి వెళ్లాడు. అక్కడ విష్ణువు పూజించి, శివాలయానికి వెళ్లాడు.
సర్వేషామేవ వంద్యోఽసౌ గౌతమో మునిసత్తమః । భారతశ్రవణే చాపి నియమా యే మయేరితాః
అందరికీ గౌతముడు మహర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడు, పూజకు అర్హుడు. నేను చెప్పిన భారత శ్రవణ నియమాలు అతనికీ వర్తిస్తాయి.
పురా వ్యాసేన మునినా త్రివర్షాద్యత్కృతం శుభమ్ । శ్రవణాత్తస్య కృత్స్నస్య వ్యాకర్తా భారతస్య యః
మునిపుంగవుడు అయిన వ్యాసుడు మూడు సంవత్సరాలు కష్టపడి చేసిన మంగళకరమైన భారతాన్ని, విని, దాన్ని వివరించే వాడు —
న కించిత్ప్రణమేద్విప్రం ముక్త్వా యోగినముత్తమమ్ । సర్వేషామేవ వంద్యోసౌ భారతం వ్యాకరోతి యః
అతడు పరమయోగిని తప్ప మరే బ్రాహ్మణునికీ నమస్కరించనవసరం లేదు. భారతాన్ని వివరించే వాడు అందరికీ పూజ్యుడు.
యో మహాభారతం నిత్యం వ్యాఖ్యాస్యతి పఠేచ్చ వా । స సర్వేభ్యోధికో విప్రస్తారయేచ్చైవ మానవాన్
ఎవరైనా మహాభారతాన్ని ఎప్పుడూ చదివినా, వివరించినా, ఆ బ్రాహ్మణుడు అందరిని మించి, మానవులను రక్షించేవాడు.
వ్యాకరోతి చ పర్వైకం సర్వాణి కతిచిత్తు వా । సర్వపాపవినిర్ముక్తో హవ్యే కవ్యే విశిష్యతే
ఒక భాగాన్ని అయినా, అన్ని భాగాలను అయినా వివరించినా, అతడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తి పొంది, హవ్యకవ్యాలలో శ్రేష్ఠుడవుతాడు.
తమేవ ప్రణమేద్విప్రం తమేవార్హం చ పూజయేత్ । తమేవ భోజయేన్నిత్యం సర్వం తస్మై నివేదయేత్
ఆ బ్రాహ్మణుడిని గౌరవంగా నమస్కరించాలి, అతడిని యోగ్యుడిగా భావించి పూజించాలి, ప్రతిరోజూ భోజనం పెట్టాలి, ఏదైనా ఇవ్వాలంటే అంతా అతనికే సమర్పించాలి.
తస్య పూజావిధిః ప్రోక్తో వ్యాఖ్యానసమయే ద్విజః । ప్రతిపూజ్యోఽథ వస్త్రాద్యైః పూజయేద్విధిమార్గతః
అతని పూజ విధానం ఎలా చేయాలో చెప్పాను. వివరణ సమయంలో, అతడిని బట్టలు మొదలైన బహుమతులతో గౌరవంగా సత్కరించాలి, నిర్ణీత విధానాన్ని పాటిస్తూ పూజించాలి.
ఆదిపర్వసమాప్తౌ చ సూక్ష్మవస్త్రత్రయం దదేత్ । సువర్ణం చ యథాశక్తి సభాపర్వణి వాససీ
ఆది పర్వం పూర్తయ్యాక, మూడు మెత్తని బట్టలు ఇవ్వాలి. చేతనైతే బంగారం కూడా ఇవ్వాలి. సభా పర్వంలో రెండు బట్టలు ఇవ్వాలి.
ఆనుశాసనికారణ్యస్వర్గారోహేషు పర్వసు । ఆదిపర్వణి పూజా యా సా పూజా నృపపుంగవ
అనుశాసన, అరణ్య, స్వర్గారోహణ పర్వాలలో కూడా, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆది పర్వంలో చేసినట్లే పూజ చేయాలి.
కర్ణాశ్వమేధవైరాటశల్యద్రోణేషు పర్వసు । సూక్ష్మవస్త్రత్రయం శుద్ధం నిష్కద్వయమథాపి వా
కర్ణ, అశ్వమేధ, విరాట, శల్య, ద్రోణ పర్వాలలో మూడు శుద్ధమైన మెత్తని బట్టలు లేదా రెండు నిష్కాలు ఇవ్వాలి.
క్షుద్రపర్వస్వథాన్యేషు నిష్కావథ సమానయేత్ । హరివంశే సనిష్కం తు వస్త్రత్రితయమేవ తు
చిన్న పర్వాలు ఇతర పర్వాలలో ఒక నిష్కాన్ని ఇవ్వాలి. హరివంశంలో మూడు బట్టలు, ఒక నిష్కంతో కలిపి ఇవ్వాలి.
భారతస్యాఖిలస్యైవ సమాప్తౌ క్షేత్రదో భవేత్ । రామాయణస్య శ్రవణే కాండేకాండే ప్రపూజయేత్
మహాభారతం మొత్తం పూర్తయ్యాక భూమి దానం చేసినవాడు అవుతాడు. రామాయణంలో ప్రతి భాగం పూర్తయ్యాక పూజ చేయాలి.
క్షేత్రం పర్యాప్తమథవా సువర్ణమపి దాపయేత్ । వ్యాఖ్యాతుర్గురువాక్యస్య సర్వకల్మషనాశనః
భూమి దానం చేయలేకపోతే బంగారం ఇవ్వాలి. వివరణ చెప్పే గురువు మాటలు అన్ని పాపాలను తొలగిస్తాయి.