తద్వినా యో హి తం బ్రూయాత్ప్రాయాశ్చిత్తం న తద్భవేత్ । సకృత్కృతే సకృత్ప్రోక్తం ద్వితీయే ద్విగుణం భవేత్
'శాస్త్రం లేకుండా చెప్పిన ప్రాయశ్చిత్తం ఫలించదు. మొదటి తప్పుకు ఒకసారి, రెండవసారి రెండింతలు చేయాలి.'
తృతీయే త్రిగుణం ప్రోక్తం చతుర్థే నాస్తి నిష్కృతిః । త్వయా కృతం తు బహుధా చతుర్విధమపీచ్ఛయా
'మూడవసారి మూడింతలు చేయాలి. నాలుగవసారి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. నువ్వు నాలుగు విధాల పాపాలు ఎన్నో చేసావు, అవన్నీ నీ ఇష్టంతోనే.'
కథం వక్తుమహం శక్తః ప్రాయశ్చిత్తం భవాదృశే । గౌతమోఽపి పునః ప్రాహ క్వ గంతవ్యం మయేతి చ । ఉపవాసత్రయం కృత్వా శివరాత్రిమవిందత
నేను మీలాంటి మహానుభావునికి ఏ expiation చెప్పగలను? గౌతముడు కూడా మళ్లీ, "నేను ఎక్కడికి వెళ్లాలి?" అని అడిగాడు. మూడు ఉపవాసాలు చేసి, శివరాత్రిని ఆచరించాడు.
చతుర్థముపవాసం చ చకారాతీవ దుఃఖితః । పారణం చాప్యమాయాం స కృతవాన్ఫలవల్కలైః
చాలా బాధతో నాలుగవ ఉపవాసం కూడా చేశాడు. ఆ ఉపవాసాన్ని పండ్లు, చెట్టు తొక్కుతో ముగించాడు.
అథ ప్రదక్షిణం చక్రే శ్రీశైలస్య చ స ద్విజః । గతవాన్మందిరం పశ్చాచ్చింతయాతికృశః శ్వసన్
ఆ బ్రాహ్మణుడు తర్వాత శ్రీశైలాన్ని ప్రదక్షిణ చేశాడు. ఆపై, బాగా క్షీణించి, లోలోపల ఆలోచిస్తూ, ఆలయానికి వెళ్లాడు.
కథం పాపనివృత్తిర్మే తూష్ణీంభూతస్య సేత్స్యతి । అనంతమవిచార్యం కిం పాపం చ సుమహత్తరమ్
నేను ఇలా మౌనంగా ఉంటూ పాపం నుండి ఎలా విముక్తి పొందగలను? ఎంతటి అపారమైన, అర్థం కాని, గొప్ప పాపమిదీ!
శ్రుత్వా న కోపి మే బ్రూయాత్ప్రాయశ్చిత్తం విధీయతామ్ । కింతు కస్మిన్పురాణే తు శ్రుతే జ్ఞాతం భవిష్యతి
వినినా ఎవరూ నాకు expiation ఏదీ చెప్పడం లేదు. ఏ పురాణంలో విన్నపుడు జ్ఞానం కలుగుతుందో తెలుసుకోవాలి.
ఇతి కృత్వా మతిం సోథ పురాణజ్ఞమభాషత । పురాణమేకం మే తాత వ్యాఖ్యాతు భగవానితి
ఇలా నిర్ణయించుకుని, పురాణాలను బాగా తెలిసినవారిని అడిగాడు: "తాతయ్యా, ఒక పురాణాన్ని నాకు వివరించండి."
జాతకర్మాదిసంస్కారాన్కారయస్వ మమాశు వై । ద్విజో భూత్వా శృణోమ్యద్య ప్రాయశ్చిత్తం కరోమ్యతః
"నా కోసం జననాది సంస్కారాలు త్వరగా చేయండి. బ్రాహ్మణుడిగా మారి, నేను ఈ రోజు వినిపించి, expiation చేస్తాను."
విధాయకం పురాణం మే భవిష్యతి చ కీర్తితమ్ । అతః శక్యం కరిష్యామి పురాణార్థం వినిశ్చయన్
"ఏ పురాణం expiation చెప్పుతుందో అది నాకు చదివిస్తారు. అందువల్ల, పురాణార్థాన్ని తెలుసుకుని నేను చేయగలను."
పౌరాణిక ఉవాచ- యథావత్కీర్తయిష్యామి పురాణం పాపనాశనమ్ । యథాజ్ఞానం యథాశక్తి యథాశుద్ధం యథావిధి
పౌరాణికుడు ఇలా అన్నాడు: "పాపాలను తొలగించే పురాణాన్ని నా జ్ఞానం, శక్తి, శుద్ధి, విధి ప్రకారం సరిగ్గా చదివిస్తాను."
కిం వాంచ్ఛసి పురాణం తు కీర్తయిష్యే తదేవ తు । గౌతమ ఉవాచ- సర్వం రుచి పురాణం మే వక్తవ్యం కిం హితం వద
"ఏ పురాణం వినాలనుకుంటున్నావో అది చదివిస్తాను." గౌతముడు అన్నాడు: "నాకు ఇష్టమైన పురాణాన్ని చెప్పు; ఏది మేలు చేస్తుందో చెప్పు."
శ్రుతే యస్మిన్భిదా నైవ జాయతే తు హరీశయోః । పౌరాణిక ఉవాచ- కౌర్మోక్తం యత్పురాణం తద్దేవయోరభిదాభిధమ్
"దానిని విన్నపుడు హరి, ఈశ్వరులకు మధ్య ఎలాంటి విభేదమూ ఉండదు." పౌరాణికుడు అన్నాడు: "కూర్ముడు చెప్పిన పురాణం, ఆ ఇద్దరు దేవతలను వివరించేది."
శృణోతి యస్తత్ప్రథమం తస్య పాపం వినశ్యతి । తస్య వక్తా తు యో విప్రస్తస్య విఘ్నాంతరం భవేత్
"దాన్ని మొదట వినేవారికి పాపం నశిస్తుంది. కానీ దాన్ని చదివించే బ్రాహ్మణుడికి కొన్ని అడ్డంకులు రావచ్చు."
శ్రోతవ్యం మన్యతే పాపో యది భార్యా వినశ్యతి । కించైకం దుష్కరం వక్ష్యే శ్రోతుర్వక్తురనిందకమ్
"పాపి దాన్ని వినదగినదిగా భావిస్తే, అతని భార్య మరణించవచ్చు. ఇంకా, ఒకటి చెబుతాను, అది వినేవారికీ, చెప్పేవారికీ నింద రాదు."
వ్యాఖ్యాతరి యది ప్రీతిర్ద్ధర్మాదేవ ప్రకాశినీ । ఆచారదర్శనే పుణ్యే కర్మమోక్షాదిదర్శకే
"పురాణాన్ని వివరించేవారికి ధర్మం వల్ల ఆనందం కలిగితే, మంచి ఆచరణ చూపితే, పుణ్యాన్ని, కర్మ ద్వారా మోక్షాన్ని చూపిస్తే—"
తదా తుష్టో మహేశః స్యాద్విష్ణురిష్టఫలప్రదః । పితరస్తారితాస్తేన యాంతి తే పరమాం గతిమ్
"అప్పుడు మహేశ్వరుడు సంతోషిస్తాడు, విష్ణువు కోరిన ఫలితాన్ని ఇస్తాడు; అలా పితృదేవతలు కూడా పై లోకానికి చేరతారు."
శ్రీరామ ఉవాచ- కథం పాతకసంఘాత సంక్రమే బ్రాహ్మణాధమే । పురాణజ్ఞః కథం వ్యాఖ్యాం చకార ద్విజసత్తమ
శ్రీరాముడు అడిగాడు: "ఎన్ని పాపాల మధ్య, ఓ ఉత్తమ ద్విజా, ఆ బ్రాహ్మణలోకంలో అతి తక్కువవాడు పురాణజ్ఞుడి నుండి ఎలా expiation వివరించించుకున్నాడు?"
శంభురువాచ- అధ్యాపనే చాధ్యయనే జాయతే చాథ సంగమః । సంగతౌ వత్సరం రామ యాతి పాతకి పాతకమ్
శంభుడు అన్నాడు: "పఠనంలో, బోధనలో కలిసినప్పుడు, ఆ పరిచయంలో, ఓ రామా, ఏడాది పాటు పాపి మరింత పాపాన్ని సంపాదిస్తాడు."
పురాణజ్ఞే తు కాకుత్స్థ సర్వతత్వార్థవేదిని । అపిపాతకసందోహ చీర్ణపాపం ప్రణశ్యతి
"కాకుత్స్థ వంశజా, అన్ని తత్త్వార్థాలను తెలిసిన పురాణజ్ఞుడికి, ఎంతటి పెద్ద పాపాలున్నా అవి నశిస్తాయి."
ప్రభూతవహ్నినాశే హి ధూమరాశిర్యథైవ హి । శలభో దీపనాశాయ వహ్నినాశాయ న ప్రభుః
ఎలా ఒక పెద్ద అగ్ని ఆర్పివేయబడిన తర్వాత పొగ మాత్రమే మిగిలిపోతుందో, అలాగే ఒక పటంగి దీపాన్ని గానీ, అగ్నిని గానీ నాశనం చేయలేను.
కృతం పాపం తథాన్యేషాం నాశనాయ పురాణికః । భూతాదిగ్రస్తమర్త్యానాం భూతాది భయమోచకః
అదే విధంగా, పురాణాలను తెలిసినవాడు ఇతరులు చేసిన పాపాలను నాశనం చేయడు. కానీ భూతాదులు పట్టిన మానవులకు భూతాది భయాన్ని తొలగించేవాడు.
సమంత్రవానపనయేద్యథా న స్వయమాతురః । పౌరాణికస్తథా పాపం న కించిత్ప్రాప్తుమర్హతి
ఒక వైద్యుడు మంత్రాలతో ఇతరుల వ్యాధిని పోగొట్టగలడు కాని తనను తాను చికిత్స చేయలేడు. అలాగే పురాణాలను తెలిసినవాడు తనకు ఏ పాపమూ అంటదు.
ఆత్మనా చ కృతం పాపమన్యైరపి చ యత్కృతమ్ । పురాణజ్ఞో నాశయతి త్వతిదుష్టం స్వకర్మ్మ వా
తానే చేసినా, ఇతరులు చేసినా, ఎంతటి దుష్టమైన పాపమైనా, పురాణాలను తెలిసినవాడు దాన్ని నాశనం చేయగలడు.
భవానీశే హృషీకేశే సమవృత్తిర్వివేకవాన్ । లోకవేదక్రియావేత్తా రుద్రజాప్యతినిఃస్పృహః
భవానీశ్వరుడా, హృషీకేశుడా, అతడు సమంగా చూస్తాడు, వివేకవంతుడు, లోకధర్మాలు, వేదకర్మల్లో నిపుణుడు, రుద్రజపంలో కూడా ఆసక్తి లేని వాడు.
తుష్టః శాంతః క్రియాదక్షః ప్రభూతో యోగకృద్వశీ । యథైవ తే పురాణజ్ఞో వసిష్ఠో భగవానృషిః
అతడు సంతృప్తితో, శాంతంగా, కార్యాల్లో నైపుణ్యంతో, బలవంతుడిగా, యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నుడై, తనను తాను నియంత్రించుకునేవాడు. ఇలానే పురాణాలను తెలిసిన వసిష్ఠ మహర్షి ఉండేవాడు.
నియోగాత్తవ భూపాల అయోధ్యాయామతిష్ఠత । అపాలయద్భువం కృత్స్నాం త్వాం చ రక్షః సమాపతత్
నీ ఆజ్ఞతో, ఓ రాజా, అతడు అయోధ్యలో ఉండి, భూమంతటినీ, నిన్ను కూడా, ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు రక్షించాడు.
స చ శుక్రోపదేశేన రాక్షసస్త్వామథాభ్యగాత్ । నిద్రాసక్తం హనిష్యామి నాన్యథావసరస్త్వితి
ఆ తర్వాత శుక్రుని ఉపదేశంతో రాక్షసుడు నీ దగ్గరకు వచ్చి, 'అతడు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు చంపుతాను, వేరే అవకాశం లేదు' అన్నాడు.
అథ విప్రో విదిత్వైతద్వసిష్ఠస్త్వద్ధితప్రియః । సుప్తం ప్రమత్తం కాకుత్స్థం రక్షో హంతి న సంశయః
అప్పుడు నీ మేలు కోరిన వసిష్ఠ మహర్షి ఇది గ్రహించి, 'కాకుత్థ్సుడు నిద్రలో, అప్రమత్తంగా ఉన్నప్పుడు రాక్షసుడు తప్పకుండా చంపేస్తాడు' అని తెలుసాడు.
బ్రహ్మావాప్తవరం తద్ధి మయా కార్యం నివారణమ్ । ఇతి సంచింత్య విప్రర్షిః సేనామాదాయ నిర్గతః
'బ్రహ్మదేవుని వరం పొందిన వాడైనందున, నేను ఈ కార్యాన్ని అడ్డుకోవాలి' అని ఆలోచించి, ఆ మహర్షి సైన్యాన్ని తీసుకుని బయలుదేరాడు.