అతిదుష్కృతికర్మ్మాహం కథం భోక్ష్యే కథం స్వపే । కథం తిష్ఠే కథం గచ్ఛే పరలోకః కథం భవేత్
'నేను చాలా పాపాలు చేశాను. ఇప్పుడు నేను ఎలా తినాలి? ఎలా నిద్రపోవాలి? ఎలా నిలబడాలి? ఎలా నడవాలి? పరలోకంలో నాకు ఏమవుతుందో?' అని ఆలోచిస్తాడు.
ఇతి చింతాకులో నిత్యం న నమత్యపరాన్వితః । ద్విజస్య సదనం గత్వా పురాణజ్ఞస్య రాఘవ
ఇలా ఎప్పుడూ ఆందోళనతో ఉండి, ఇతరులకు నమస్కరించకుండా, పురాణాలు తెలిసిన ద్విజుని ఇంటికి వెళ్తాడు, రాఘవ.
లజ్జావాక్కృతవక్త్రశ్చ కింకరోమీత్యభాషత । న కించిదప్యువాచాసౌ ద్విజః పౌరాణికస్తదా
సిగ్గుతో, తలదించుకుని, 'నేను ఏమి చేయాలి?' అని అడుగుతాడు. అప్పుడు ఆ పండితుడు ఏమీ చెప్పడు.
పాపోయమితి విజ్ఞాయ శిష్యేణ నిరగామయత్ । గౌతమోపి వినిర్గమ్య ద్వార్యేవ చ బహిః స్థితః
అతడు పాపి అని తెలుసుకుని, గురువు బయటకు పంపించాడు. గౌతముడు కూడా బయటకు వెళ్లి, తలుపు దగ్గర నిల్చున్నాడు.
భువ్యాసీనం తు విజ్ఞాయ పురాణార్థవిచారకమ్ । కథం కథమపి ప్రాప్య పీఠం దత్తం చ నాభజత్
భూమిపై కూర్చుని, పురాణార్థాన్ని ఆలోచిస్తున్నవాడిని చూసి, ఏదో విధంగా దగ్గరకు వచ్చాడు. ఇచ్చిన పీఠాన్ని మాత్రం అంగీకరించలేదు.
నిషణ్ణో భూతలే రామ పురాణజ్ఞమభాషత । ప్రాయశ్చిత్తం కరిష్యామి తదత్రైవ విధీయతామ్
భూమిపై కూర్చుని, పురాణాలు తెలిసిన వానికి ఇలా అన్నాడు: 'నేను ప్రాయశ్చిత్తం చేస్తాను. దయచేసి ఇక్కడే చెప్పండి.'
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- పాపాని కీర్తయస్వ త్వం సర్వథైవ కృతాని తు । స చాపి నాఽకృతం కించిన్మయా పాపమితీరయన్
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'నువ్వు చేసిన అన్ని పాపాలను పూర్తిగా చెప్పు.' అతడు, 'నేను చేయని పాపం లేదు. అన్నీ చేశాను,' అన్నాడు.
రుదన్పపాత భూమ్యాం చ కథం తాతేతి పీడితః । బ్రాహ్మణస్తమథ ప్రాహ ప్రాయశ్చిత్తం న విద్యతే
అతడు ఏడుస్తూ భూమిపై పడిపోయి, 'ఎలా తండ్రీ?' అని బాధపడ్డాడు. అప్పుడు బ్రాహ్మణుడు, 'నీకు ప్రాయశ్చిత్తం లేదు,' అన్నాడు.
మహాపాపం త్రిరావృత్తే పునశ్చ యది చేత్కృతమ్ । గౌతమ ఉవాచ- పౌరాణిక మహాభాగ ప్రాప్యాపి త్వామహం కథమ్
మహాపాపం మూడుసార్లు చేసినా, మళ్లీ చేసినా—గౌతముడు ఇలా అన్నాడు: 'పురాణాలు తెలిసిన మహాభాగ, నేను నిన్ను కలిసినా—'
పాపయుక్తో ద్విజశ్రేష్ఠ సంగతిర్విఫలా భవేత్ । పౌరాణిక ఉవాచ- శాస్త్రం ప్రమాణం సర్వేషాం ప్రాయశ్చిత్తవినిర్ణయే
'పాపంతో ఉన్నవాడిని కలవడం వృథా, ద్విజశ్రేష్ఠా.' పురాణికుడు ఇలా అన్నాడు: 'ప్రాయశ్చిత్త నిర్ణయంలో శాస్త్రమే ప్రామాణికం.'
తద్వినా యో హి తం బ్రూయాత్ప్రాయాశ్చిత్తం న తద్భవేత్ । సకృత్కృతే సకృత్ప్రోక్తం ద్వితీయే ద్విగుణం భవేత్
'శాస్త్రం లేకుండా చెప్పిన ప్రాయశ్చిత్తం ఫలించదు. మొదటి తప్పుకు ఒకసారి, రెండవసారి రెండింతలు చేయాలి.'
తృతీయే త్రిగుణం ప్రోక్తం చతుర్థే నాస్తి నిష్కృతిః । త్వయా కృతం తు బహుధా చతుర్విధమపీచ్ఛయా
'మూడవసారి మూడింతలు చేయాలి. నాలుగవసారి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. నువ్వు నాలుగు విధాల పాపాలు ఎన్నో చేసావు, అవన్నీ నీ ఇష్టంతోనే.'
కథం వక్తుమహం శక్తః ప్రాయశ్చిత్తం భవాదృశే । గౌతమోఽపి పునః ప్రాహ క్వ గంతవ్యం మయేతి చ । ఉపవాసత్రయం కృత్వా శివరాత్రిమవిందత
నేను మీలాంటి మహానుభావునికి ఏ expiation చెప్పగలను? గౌతముడు కూడా మళ్లీ, "నేను ఎక్కడికి వెళ్లాలి?" అని అడిగాడు. మూడు ఉపవాసాలు చేసి, శివరాత్రిని ఆచరించాడు.
చతుర్థముపవాసం చ చకారాతీవ దుఃఖితః । పారణం చాప్యమాయాం స కృతవాన్ఫలవల్కలైః
చాలా బాధతో నాలుగవ ఉపవాసం కూడా చేశాడు. ఆ ఉపవాసాన్ని పండ్లు, చెట్టు తొక్కుతో ముగించాడు.
అథ ప్రదక్షిణం చక్రే శ్రీశైలస్య చ స ద్విజః । గతవాన్మందిరం పశ్చాచ్చింతయాతికృశః శ్వసన్
ఆ బ్రాహ్మణుడు తర్వాత శ్రీశైలాన్ని ప్రదక్షిణ చేశాడు. ఆపై, బాగా క్షీణించి, లోలోపల ఆలోచిస్తూ, ఆలయానికి వెళ్లాడు.
కథం పాపనివృత్తిర్మే తూష్ణీంభూతస్య సేత్స్యతి । అనంతమవిచార్యం కిం పాపం చ సుమహత్తరమ్
నేను ఇలా మౌనంగా ఉంటూ పాపం నుండి ఎలా విముక్తి పొందగలను? ఎంతటి అపారమైన, అర్థం కాని, గొప్ప పాపమిదీ!
శ్రుత్వా న కోపి మే బ్రూయాత్ప్రాయశ్చిత్తం విధీయతామ్ । కింతు కస్మిన్పురాణే తు శ్రుతే జ్ఞాతం భవిష్యతి
వినినా ఎవరూ నాకు expiation ఏదీ చెప్పడం లేదు. ఏ పురాణంలో విన్నపుడు జ్ఞానం కలుగుతుందో తెలుసుకోవాలి.
ఇతి కృత్వా మతిం సోథ పురాణజ్ఞమభాషత । పురాణమేకం మే తాత వ్యాఖ్యాతు భగవానితి
ఇలా నిర్ణయించుకుని, పురాణాలను బాగా తెలిసినవారిని అడిగాడు: "తాతయ్యా, ఒక పురాణాన్ని నాకు వివరించండి."
జాతకర్మాదిసంస్కారాన్కారయస్వ మమాశు వై । ద్విజో భూత్వా శృణోమ్యద్య ప్రాయశ్చిత్తం కరోమ్యతః
"నా కోసం జననాది సంస్కారాలు త్వరగా చేయండి. బ్రాహ్మణుడిగా మారి, నేను ఈ రోజు వినిపించి, expiation చేస్తాను."
విధాయకం పురాణం మే భవిష్యతి చ కీర్తితమ్ । అతః శక్యం కరిష్యామి పురాణార్థం వినిశ్చయన్
"ఏ పురాణం expiation చెప్పుతుందో అది నాకు చదివిస్తారు. అందువల్ల, పురాణార్థాన్ని తెలుసుకుని నేను చేయగలను."
పౌరాణిక ఉవాచ- యథావత్కీర్తయిష్యామి పురాణం పాపనాశనమ్ । యథాజ్ఞానం యథాశక్తి యథాశుద్ధం యథావిధి
పౌరాణికుడు ఇలా అన్నాడు: "పాపాలను తొలగించే పురాణాన్ని నా జ్ఞానం, శక్తి, శుద్ధి, విధి ప్రకారం సరిగ్గా చదివిస్తాను."
కిం వాంచ్ఛసి పురాణం తు కీర్తయిష్యే తదేవ తు । గౌతమ ఉవాచ- సర్వం రుచి పురాణం మే వక్తవ్యం కిం హితం వద
"ఏ పురాణం వినాలనుకుంటున్నావో అది చదివిస్తాను." గౌతముడు అన్నాడు: "నాకు ఇష్టమైన పురాణాన్ని చెప్పు; ఏది మేలు చేస్తుందో చెప్పు."
శ్రుతే యస్మిన్భిదా నైవ జాయతే తు హరీశయోః । పౌరాణిక ఉవాచ- కౌర్మోక్తం యత్పురాణం తద్దేవయోరభిదాభిధమ్
"దానిని విన్నపుడు హరి, ఈశ్వరులకు మధ్య ఎలాంటి విభేదమూ ఉండదు." పౌరాణికుడు అన్నాడు: "కూర్ముడు చెప్పిన పురాణం, ఆ ఇద్దరు దేవతలను వివరించేది."
శృణోతి యస్తత్ప్రథమం తస్య పాపం వినశ్యతి । తస్య వక్తా తు యో విప్రస్తస్య విఘ్నాంతరం భవేత్
"దాన్ని మొదట వినేవారికి పాపం నశిస్తుంది. కానీ దాన్ని చదివించే బ్రాహ్మణుడికి కొన్ని అడ్డంకులు రావచ్చు."
శ్రోతవ్యం మన్యతే పాపో యది భార్యా వినశ్యతి । కించైకం దుష్కరం వక్ష్యే శ్రోతుర్వక్తురనిందకమ్
"పాపి దాన్ని వినదగినదిగా భావిస్తే, అతని భార్య మరణించవచ్చు. ఇంకా, ఒకటి చెబుతాను, అది వినేవారికీ, చెప్పేవారికీ నింద రాదు."
వ్యాఖ్యాతరి యది ప్రీతిర్ద్ధర్మాదేవ ప్రకాశినీ । ఆచారదర్శనే పుణ్యే కర్మమోక్షాదిదర్శకే
"పురాణాన్ని వివరించేవారికి ధర్మం వల్ల ఆనందం కలిగితే, మంచి ఆచరణ చూపితే, పుణ్యాన్ని, కర్మ ద్వారా మోక్షాన్ని చూపిస్తే—"
తదా తుష్టో మహేశః స్యాద్విష్ణురిష్టఫలప్రదః । పితరస్తారితాస్తేన యాంతి తే పరమాం గతిమ్
"అప్పుడు మహేశ్వరుడు సంతోషిస్తాడు, విష్ణువు కోరిన ఫలితాన్ని ఇస్తాడు; అలా పితృదేవతలు కూడా పై లోకానికి చేరతారు."
శ్రీరామ ఉవాచ- కథం పాతకసంఘాత సంక్రమే బ్రాహ్మణాధమే । పురాణజ్ఞః కథం వ్యాఖ్యాం చకార ద్విజసత్తమ
శ్రీరాముడు అడిగాడు: "ఎన్ని పాపాల మధ్య, ఓ ఉత్తమ ద్విజా, ఆ బ్రాహ్మణలోకంలో అతి తక్కువవాడు పురాణజ్ఞుడి నుండి ఎలా expiation వివరించించుకున్నాడు?"
శంభురువాచ- అధ్యాపనే చాధ్యయనే జాయతే చాథ సంగమః । సంగతౌ వత్సరం రామ యాతి పాతకి పాతకమ్
శంభుడు అన్నాడు: "పఠనంలో, బోధనలో కలిసినప్పుడు, ఆ పరిచయంలో, ఓ రామా, ఏడాది పాటు పాపి మరింత పాపాన్ని సంపాదిస్తాడు."
పురాణజ్ఞే తు కాకుత్స్థ సర్వతత్వార్థవేదిని । అపిపాతకసందోహ చీర్ణపాపం ప్రణశ్యతి
"కాకుత్స్థ వంశజా, అన్ని తత్త్వార్థాలను తెలిసిన పురాణజ్ఞుడికి, ఎంతటి పెద్ద పాపాలున్నా అవి నశిస్తాయి."