దేవం వా పుండరీకాక్షం కేశవం క్లేశనాశనమ్ । సంన్యాసమథవా నిత్యం బ్రహ్మజ్ఞానపరో భవ
లేదా, పద్మనాభుడైన కేశవుని, కష్టాలను తొలగించే దేవుణ్ణి పూజించు. లేదా నిత్యం బ్రహ్మజ్ఞానంలో నిమగ్నుడై, సంయాసాన్ని ఆచరించు.
అథవా గచ్ఛ కాశీశం ముక్తౌ వా మృతిమాప్నుహి । గయాం వా గచ్ఛ తత్ర త్వం శ్రాద్ధం కర్తుం ప్రయత్నతః
లేదా, కాశీశ్వరుని దర్శించు, అక్కడ ముక్తిని లేదా మరణాన్ని పొందు. లేదా గయకు వెళ్లి, అక్కడ శ్రద్ధను శ్రద్ధగా నిర్వహించు.
అథవా సర్వవేదానాం సారం పాతకనాశనమ్ । రుద్రం రుద్రప్రియకరం జప ప్రత్యహమాదరాత్
లేదా, ప్రతిరోజూ శ్రద్ధతో వేదాల సారమైన, పాపాలను నాశనం చేసే, రుద్రునికి ప్రీతికరమైన రుద్ర పారాయణం చేయు.
శ్రీశైలమథవా గచ్ఛ కేదారమథవేచ్ఛయా । అథవా ప్రతివర్షే తు మాఘస్నానం ప్రవర్తయ
లేదా, నీ ఇష్టానుసారం శ్రీశైలానికి లేదా కేదారానికి వెళ్ళు. లేదా ప్రతి సంవత్సరం మాఘ మాసంలో స్నానం చేయు.
కిమత్ర బహునోక్తేన ధర్మభక్తః సదా భవ । నైవం నరకవాసస్తే భవితా తు ద్విజాధమ
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. ఎప్పుడూ ధర్మభక్తుడిగా ఉండు. అప్పుడు, ద్విజాధమా, నరకవాసం నీకు కలగదు.
గౌతమ ఉవాచ- శ్రుత్వా సర్వం కరిష్యామి పురాణం భవతో ముఖాత్ । శాస్త్రం విశ్వాసహేతుం చ వర్జం చాపి వదస్వ మే
గౌతముడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇవన్నీ విని, మీరు పురాణంలో చెప్పినట్లే నేను చేస్తాను. శాస్త్రంగా ఏది స్వీకరించాలో, ఏది వదలాలో కూడా చెప్పండి.'
పౌరాణిక ఉవాచ- వర్జ్యం మాంసం సురాఽన్యస్త్రీ భోగో ద్యూతం వికత్థనమ్ । పారుష్యమనృతం మాయా దేవదేవవినిందనమ్
పురాణికుడు ఇలా చెప్పాడు — మాంసం, మద్యం, ఇతర స్త్రీలతో అనురాగం, జూదం, పొగడడం, కఠినంగా మాట్లాడటం, అబద్ధం, మోసం, దేవదేవుడిని నిందించడం — ఇవన్నీ దూరంగా ఉంచాలి.
గురూణాం సురవృద్ధానాం పురాణస్మృతిభాషిణామ్ । నిందనం శ్వేతవృంతాకం కృతకాలాబువర్తనమ్
గురువులను, వృద్ధ దేవతలను, పురాణాలు, స్మృతులు చెప్పేవారిని నిందించడం, తెల్ల వంకాయను తినడం, కాలానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించడం కూడా నివారించాలి.
బీజపూరం కుసుంభం చ లోహితం శృంగమేవ చ । అరరుం నాలికేరం చ కూష్మాండకం తథైవ చ
నిమ్మకాయ, కుసుంభపు పువ్వు, ఎరుపు రంగు పదార్థాలు, శృంగారం, అరరు, కొబ్బరి, గుమ్మడికాయ — ఇవన్నీ తినకూడదు.
కోవిదారఫలం తైలపక్వం మానవజం పయః । వార్ధ్రీణస ఖరీ దుగ్ధం సూతికా క్షీరమావికమ్
బిల్వపండు, నూనెలో వండిన పదార్థాలు, మానవ పాలు, ఒంటె పాలు, గాడిద పాలు, ప్రసవించిన మహిళ పాలు, గొర్రె పాలు తినకూడదు.
ఔష్ట్రమేకశఫక్షీరం మార్గమాజం నృసంభవమ్ । వివత్సాసంధినీక్షీరం లవణం చైవ యోగి యత్
ఒంటె పాలు, ఒక్క పాదం ఉన్న జంతువుల పాలు, అడవి జంతువుల పాలు, మహిళ పాలు, కూని చనిపోయిన ఆవు పాలు, ఉప్పు — ఓ యోగీ! ఇవన్నీ దూరంగా ఉంచాలి.
నాలికేరరసం కాంస్యే తామ్రే మధు చ సీసకే । కాచే తక్రం కరంభాంశ్చ ఘృతాక్తాన్నైవ కారయేత్
కాంస్య పాత్రలో కొబ్బరి నీరు, సీసంలో తేనె, అద్దకప్పులో మజ్జిగ, కాంస్య పాత్రలో నెయ్యి కలిపిన అన్నం — ఇవి తయారు చేయకూడదు.
హోమం తు మృణ్మయే పాత్రే పురోడాశం తు రాజతే । న సేవేత పరం లోకే శుభార్థీ తు విచక్షణః
హోమాన్ని మట్టి పాత్రలో, పరోడాశాన్ని వెండి పాత్రలో చేయాలి; శుభాన్ని కోరేవాడు, జ్ఞాని, వీటికన్నా వేరే పాత్రలు వాడకూడదు.
పాత్రాంతశ్చూర్ణలేపోఽపి తత్ర భక్షణమేవ చ । క్రముకస్య తథా భక్షశ్చూర్ణపత్రస్య చైవ హి
పాత్రలో పొడి రాయడం, అక్కడే తినడం, అలాగే పుగాకు, పొడి పానును తినడం కూడా నివారించాలి.
క్రముకస్యాపి పక్వస్య భక్షణం క్రమియోగినః । పాయసే లవణం చైవ కేవలం చ కరార్పితమ్
పక్వమైన పుగాకు తినడం, పాయసంలో ఉప్పు కలపడం, లేదా చేతిలో ఏదైనా పెట్టి తినడం — పవిత్రత కోరేవాడు ఇవన్నీ దూరంగా ఉంచాలి.
సింధుసౌరాష్ట్రకాంబోజమాగధేషు చ సింహలే । న దోషాయ భవేత్తత్ర క్షీరం చ లవణాన్వితమ్
సింధు, సౌరాష్ట్ర, కాంబోజ, మాగధ, సింహళ దేశాల్లో ఉప్పు కలిపిన పాలు తప్పుగా పరిగణించబడవు.
క్షీరాణి చ సమస్తాని లవణాని చ యోగతః । దేశేష్వన్యేషు దోషాయ పానే చైవేహ సంశయః
ఇతర ప్రాంతాల్లో పాలల్లో ఉప్పు కలిపి తాగడం తప్పు; ఇక్కడ అలాంటి తాగుడులో సందేహం ఉంది.
కిమత్ర బహునోక్తేన సద్భిర్నింద్యం వివర్జయేత్ । శంభురువాచ- ఏవం తస్య వచః శ్రుత్వా బ్రాహ్మణస్య మహాత్మనః
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? మంచి వారు నిందించబడే వాటిని తప్పించుకోవాలి. శంభుడు ఇలా అన్నాడు — ఆ మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణుని మాటలు విని,
స్వమేవ భవనం గత్వా చింతయామాస దుఃఖితః । రాత్రౌ మృత్యుర్దివా చేతి న జానాతి మహానపి
తన ఇంటికి వెళ్లి, బాధతో ఆలోచించసాగాడు — రాత్రి వస్తుందో, పగలు వస్తుందో మరణం ఎప్పుడు వస్తుందో గొప్పవాళ్లకూ తెలియదు.
పరలోకే సుఖం దుఃఖమిహ భోగవినోదనమ్ । క్రిమికీటమనుష్యాద్యైః సుఖ దుఃఖైః పృథక్పృథక్
పరలోకంలో సుఖమో, దుఃఖమో ఉంటుంది; ఇక్కడ అనుభవాలు, వినోదాలు ఉంటాయి; పురుగు, కీటకం, మనిషి మొదలైనవారికి సుఖ, దుఃఖాలు వేర్వేరుగా వస్తాయి.
ప్రతిజీవంతు హేతూనాం భేదోఽపి సువినిశ్చయః । ఏకస్యాపి హి జీవస్య నాస్తి చైకవిధా స్థితిః
ప్రతి ప్రాణికి సుఖ, దుఃఖాలకు కారణాలు వేర్వేరు; ఒక్కరికీ కూడా ఒకే విధమైన స్థితి ఉండదు.
జన్మకాలే మహాఽజ్ఞానం శైశవేత్యల్పబోధనమ్ । స్ఖలత్పదేల్పవిజ్ఞానం బాల్యే చాల్పం తథైవ చ
పుట్టినప్పుడు గొప్ప అజ్ఞానం, శిశువయసులో తక్కువ జ్ఞానం, బాల్యంలో తడబడే అడుగులు, తక్కువ అర్ధం ఉంటాయి.
కౌమారే క్రీడనరతిర్యౌవనే విషయోషితమ్ । యౌవనే వినివృత్తే తు ద్రవ్యసంపాదనేషణా
చిన్నపిల్లల వయసులో ఆటలలో ఆనందం; యవ్వనంలో ఇంద్రియ సుఖాలు, స్త్రీల పట్ల ఆకర్షణ; యవ్వనం పోయాక ధన సంపాదన కోరిక కలుగుతుంది.
వార్ద్ధకే భోగలిప్సా చ న భోక్తుం క్షమతేపి చ । దూషికా శ్లేష్మలాలాభిర్వలీపలితకంపనైః
వృద్ధాప్యంలో అనుభవించాలనే కోరిక ఉన్నా, అనుభవించలేరు; శ్లేష్మం, లాలాజలం, ముడతలు, తెల్ల జుట్టు, కంపు వీటితో బాధపడతారు.
శ్వాసకాసానిలాక్షిప్తైర్హృషీకైర్వికలైర్యుతః । కించిద్ధర్తుం న శక్నోతి న చ జానాతి కించన
ఊపిరి ముట్టడం, దగ్గు, వాయువు వల్ల అతని ఇంద్రియాలు బలహీనమై, ఏదీ పట్టుకోలేడు, ఏదీ గుర్తించలేడు.
తిష్ఠంతీషు పరస్త్రీషు గుహ్యస్థానం ప్రదర్శయేత్ । కోశకండూయనపరః క్రూరో జీవితలక్షణైః
ఇతరుల భార్యల మధ్య నిలబడి, తన రహస్య భాగాన్ని చూపిస్తూ, శరీరాన్ని ఎప్పుడూ గోకుతూ, దుర్మార్గంగా, జీవితం క్షీణిస్తున్న లక్షణాలతో ఉంటాడు.
కండూయతే స్ఫిచౌ వస్త్రముద్ధృత్య చ విచాలయన్ । భుంజానః శ్లేష్మణా గ్రాసం గ్రసితుం న చ శక్నుయాత్
తను వస్త్రాన్ని పైకి లేపి, వెనుక భాగాన్ని గోకుతూ, తినేటప్పుడు ఆహారం లాలాజలంతో కలిసిపోయినా, మింగలేక పోతాడు.
యదా కాసస్తదా జజ్ఞే పాయువాయుశ్చ శబ్దవాన్ । నిఃసృతిశ్చ మలస్యాపి శ్లేష్మనిర్గమ ఏవ చ
దగ్గు వచ్చినప్పుడు, పాయువు ద్వారా శబ్దంతో వాయువు బయటకు వస్తుంది; మల విసర్జన, లాలాజలం కూడా బయటకు వస్తాయి.
స్నుషాదిభర్త్సనం బాల తాలహాస్యనిదర్శనమ్ । గురునిర్గమనాదీని సంచింత్య చ పునః పునః
కొడుకు భార్య మొదలైనవారు దూషిస్తారు, పిల్లలు చప్పట్లు కొడుతూ నవ్వుతూ అపహాస్యం చేస్తారు, పెద్దలు వెళ్లిపోవడం లాంటి విషయాలు మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తాడు.
ఆహూతో భోజనాద్యర్థం భోజ్యాన్నాది వినిందయన్ । చిరముష్ణం చ నిర్భర్త్స్య పునశ్చింతామవాప సః
భోజనం కోసం పిలిచినప్పుడు, తినే పదార్థాన్ని తప్పుబడుతూ, చాలా కాలంగా చల్లారిపోయిందని నిందిస్తూ, మళ్లీ ఆందోళనలో పడిపోతాడు.