కిం పరం త్వయనం ప్రోక్తం ద్వేషః కీదృగుదాహృతః । కిం తత్పరమితి ఖ్యాతం తతః పరతరం చ కిమ్
'పరమమని ఏది అంటారు? ఈ 'అయనం' అంటే ఏమిటి? ద్వేషం ఎలా ఉంటుందని చెప్పబడింది? పరమమని ఏది ప్రసిద్ధి చెందింది, దానికంటే మించినది ఏమిటి?' అని అడిగాడు.
పౌరాణిక ఉవాచ- పరం తద్బ్రహ్మణః స్థానం సుఖవ్యక్తైకలక్షణమ్ । తతః పరతరం విష్ణోర్ద్ధామ తద్బ్రహ్మణోధికమ్
పురాణికుడు ఇలా అన్నాడు: 'పరమమైనది బ్రహ్మ స్థానం, అది సుఖంగా, స్పష్టంగా, ఒక్క లక్షణంతో ఉంటుంది. దానికంటే మించినది విష్ణువు ధామం, అది బ్రహ్మను కూడా మించిపోయింది.'
అవినాశితయా తత్తు కీర్తితం పరమం పదమ్ । తన్మధ్యే పురుషో విష్ణుస్తదంగ పరమం విభుః
అది నశించని పరమ పదంగా చెప్పబడింది. దాని మధ్యలో పరమమైన, విస్తృతమైన అవయవాలు కలిగిన విష్ణువు ఉన్నాడు.
ఆపో హి నరజన్మత్వాన్నారాః ప్రోక్తా మనీషిభిః । నారాశ్చాస్యాయనం యస్మాత్తేన నారాయణః స్మృతః
నీరు మనుష్యుని జన్మస్థానమని జ్ఞానులు చెప్పారు. ఆ నీళ్లలోనే ఆయన నివాసం ఉండటంతో ఆయనను నారాయణుడు అని పిలుస్తారు.
తత్పరం వర్తనం యేషాం తే ప్రోక్తాస్తత్పరాయణాః । మహదాదీని తత్వాని యాని తేషాం య ఈశ్వరః
దానిని పరమమైన మార్గంగా తీసుకునే వారిని పరాయణులు అంటారు. మహత్ మొదలైన తత్త్వాలకు ఆయనే అధిపతి.
సూర్యాగ్నిశశినేత్రోఽసౌ మహేశః స్యాదుమాపతిః । ద్వేషో హి వైరం విజ్ఞేయమీశ్వరే పరమాత్మని
సూర్యుడు, అగ్ని, చంద్రుడు ఆయన కళ్ళు. ఉమాపతి అయిన మహేశ్వరుడు. ఈశ్వరుని, పరమాత్మను ద్వేషించడం నిజమైన శత్రుత్వం.
శంభురువాచ- ఏవం పురాణభట్టేన సమీరితమిదం వచః । చింతయన్పునరప్యాహ మాదృశస్య కథం గతిః
శంభుడు ఇలా అన్నాడు: 'పురాణపండితుడు చెప్పిన మాటలు విన్నాను. ఆలోచించి, నా వంటి వాడికి ఎలాంటి గతి ఉంటుందో మళ్లీ అడిగాను.'
పౌరాణికోఽథ తం ప్రాహ శృణు వక్ష్యామి తే గతిమ్ । కురు సర్వేణ యత్నేన ప్రాయశ్చిత్తం యథావిధి
అప్పుడు పురాణికుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు విను, నీ గమనాన్ని చెబుతాను. అన్ని విధాలా శ్రద్ధతో, విధి ప్రకారం ప్రాయశ్చిత్తం చేయి.'
ధర్మం చర యథాశక్తి యథాకాలం యథావిధి । విముక్తపాపః పశ్చాత్త్వముత్తమాం గతిమేష్యసి
నీ శక్తికి తగినట్టు, సమయానికి అనుగుణంగా, విధి ప్రకారం ధర్మాన్ని ఆచరించు. పాపాల నుంచి విముక్తుడై, ఉత్తమమైన స్థితిని పొందుతావు.
పురాణమథవా నిత్యం శృణుష్వావహితశ్చ సన్ । నిరాశో వా మహేశానం పూజయస్వ పినాకినమ్
లేదా, నిత్యం పురాణాన్ని శ్రద్ధగా విను. లేక కోరికలు లేకుండా, పినాకధారి మహేశానుడిని పూజించు.
దేవం వా పుండరీకాక్షం కేశవం క్లేశనాశనమ్ । సంన్యాసమథవా నిత్యం బ్రహ్మజ్ఞానపరో భవ
లేదా, పద్మనాభుడైన కేశవుని, కష్టాలను తొలగించే దేవుణ్ణి పూజించు. లేదా నిత్యం బ్రహ్మజ్ఞానంలో నిమగ్నుడై, సంయాసాన్ని ఆచరించు.
అథవా గచ్ఛ కాశీశం ముక్తౌ వా మృతిమాప్నుహి । గయాం వా గచ్ఛ తత్ర త్వం శ్రాద్ధం కర్తుం ప్రయత్నతః
లేదా, కాశీశ్వరుని దర్శించు, అక్కడ ముక్తిని లేదా మరణాన్ని పొందు. లేదా గయకు వెళ్లి, అక్కడ శ్రద్ధను శ్రద్ధగా నిర్వహించు.
అథవా సర్వవేదానాం సారం పాతకనాశనమ్ । రుద్రం రుద్రప్రియకరం జప ప్రత్యహమాదరాత్
లేదా, ప్రతిరోజూ శ్రద్ధతో వేదాల సారమైన, పాపాలను నాశనం చేసే, రుద్రునికి ప్రీతికరమైన రుద్ర పారాయణం చేయు.
శ్రీశైలమథవా గచ్ఛ కేదారమథవేచ్ఛయా । అథవా ప్రతివర్షే తు మాఘస్నానం ప్రవర్తయ
లేదా, నీ ఇష్టానుసారం శ్రీశైలానికి లేదా కేదారానికి వెళ్ళు. లేదా ప్రతి సంవత్సరం మాఘ మాసంలో స్నానం చేయు.
కిమత్ర బహునోక్తేన ధర్మభక్తః సదా భవ । నైవం నరకవాసస్తే భవితా తు ద్విజాధమ
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. ఎప్పుడూ ధర్మభక్తుడిగా ఉండు. అప్పుడు, ద్విజాధమా, నరకవాసం నీకు కలగదు.
గౌతమ ఉవాచ- శ్రుత్వా సర్వం కరిష్యామి పురాణం భవతో ముఖాత్ । శాస్త్రం విశ్వాసహేతుం చ వర్జం చాపి వదస్వ మే
గౌతముడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇవన్నీ విని, మీరు పురాణంలో చెప్పినట్లే నేను చేస్తాను. శాస్త్రంగా ఏది స్వీకరించాలో, ఏది వదలాలో కూడా చెప్పండి.'
పౌరాణిక ఉవాచ- వర్జ్యం మాంసం సురాఽన్యస్త్రీ భోగో ద్యూతం వికత్థనమ్ । పారుష్యమనృతం మాయా దేవదేవవినిందనమ్
పురాణికుడు ఇలా చెప్పాడు — మాంసం, మద్యం, ఇతర స్త్రీలతో అనురాగం, జూదం, పొగడడం, కఠినంగా మాట్లాడటం, అబద్ధం, మోసం, దేవదేవుడిని నిందించడం — ఇవన్నీ దూరంగా ఉంచాలి.
గురూణాం సురవృద్ధానాం పురాణస్మృతిభాషిణామ్ । నిందనం శ్వేతవృంతాకం కృతకాలాబువర్తనమ్
గురువులను, వృద్ధ దేవతలను, పురాణాలు, స్మృతులు చెప్పేవారిని నిందించడం, తెల్ల వంకాయను తినడం, కాలానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించడం కూడా నివారించాలి.
బీజపూరం కుసుంభం చ లోహితం శృంగమేవ చ । అరరుం నాలికేరం చ కూష్మాండకం తథైవ చ
నిమ్మకాయ, కుసుంభపు పువ్వు, ఎరుపు రంగు పదార్థాలు, శృంగారం, అరరు, కొబ్బరి, గుమ్మడికాయ — ఇవన్నీ తినకూడదు.
కోవిదారఫలం తైలపక్వం మానవజం పయః । వార్ధ్రీణస ఖరీ దుగ్ధం సూతికా క్షీరమావికమ్
బిల్వపండు, నూనెలో వండిన పదార్థాలు, మానవ పాలు, ఒంటె పాలు, గాడిద పాలు, ప్రసవించిన మహిళ పాలు, గొర్రె పాలు తినకూడదు.
ఔష్ట్రమేకశఫక్షీరం మార్గమాజం నృసంభవమ్ । వివత్సాసంధినీక్షీరం లవణం చైవ యోగి యత్
ఒంటె పాలు, ఒక్క పాదం ఉన్న జంతువుల పాలు, అడవి జంతువుల పాలు, మహిళ పాలు, కూని చనిపోయిన ఆవు పాలు, ఉప్పు — ఓ యోగీ! ఇవన్నీ దూరంగా ఉంచాలి.
నాలికేరరసం కాంస్యే తామ్రే మధు చ సీసకే । కాచే తక్రం కరంభాంశ్చ ఘృతాక్తాన్నైవ కారయేత్
కాంస్య పాత్రలో కొబ్బరి నీరు, సీసంలో తేనె, అద్దకప్పులో మజ్జిగ, కాంస్య పాత్రలో నెయ్యి కలిపిన అన్నం — ఇవి తయారు చేయకూడదు.
హోమం తు మృణ్మయే పాత్రే పురోడాశం తు రాజతే । న సేవేత పరం లోకే శుభార్థీ తు విచక్షణః
హోమాన్ని మట్టి పాత్రలో, పరోడాశాన్ని వెండి పాత్రలో చేయాలి; శుభాన్ని కోరేవాడు, జ్ఞాని, వీటికన్నా వేరే పాత్రలు వాడకూడదు.
పాత్రాంతశ్చూర్ణలేపోఽపి తత్ర భక్షణమేవ చ । క్రముకస్య తథా భక్షశ్చూర్ణపత్రస్య చైవ హి
పాత్రలో పొడి రాయడం, అక్కడే తినడం, అలాగే పుగాకు, పొడి పానును తినడం కూడా నివారించాలి.
క్రముకస్యాపి పక్వస్య భక్షణం క్రమియోగినః । పాయసే లవణం చైవ కేవలం చ కరార్పితమ్
పక్వమైన పుగాకు తినడం, పాయసంలో ఉప్పు కలపడం, లేదా చేతిలో ఏదైనా పెట్టి తినడం — పవిత్రత కోరేవాడు ఇవన్నీ దూరంగా ఉంచాలి.
సింధుసౌరాష్ట్రకాంబోజమాగధేషు చ సింహలే । న దోషాయ భవేత్తత్ర క్షీరం చ లవణాన్వితమ్
సింధు, సౌరాష్ట్ర, కాంబోజ, మాగధ, సింహళ దేశాల్లో ఉప్పు కలిపిన పాలు తప్పుగా పరిగణించబడవు.
క్షీరాణి చ సమస్తాని లవణాని చ యోగతః । దేశేష్వన్యేషు దోషాయ పానే చైవేహ సంశయః
ఇతర ప్రాంతాల్లో పాలల్లో ఉప్పు కలిపి తాగడం తప్పు; ఇక్కడ అలాంటి తాగుడులో సందేహం ఉంది.
కిమత్ర బహునోక్తేన సద్భిర్నింద్యం వివర్జయేత్ । శంభురువాచ- ఏవం తస్య వచః శ్రుత్వా బ్రాహ్మణస్య మహాత్మనః
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? మంచి వారు నిందించబడే వాటిని తప్పించుకోవాలి. శంభుడు ఇలా అన్నాడు — ఆ మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణుని మాటలు విని,
స్వమేవ భవనం గత్వా చింతయామాస దుఃఖితః । రాత్రౌ మృత్యుర్దివా చేతి న జానాతి మహానపి
తన ఇంటికి వెళ్లి, బాధతో ఆలోచించసాగాడు — రాత్రి వస్తుందో, పగలు వస్తుందో మరణం ఎప్పుడు వస్తుందో గొప్పవాళ్లకూ తెలియదు.
పరలోకే సుఖం దుఃఖమిహ భోగవినోదనమ్ । క్రిమికీటమనుష్యాద్యైః సుఖ దుఃఖైః పృథక్పృథక్
పరలోకంలో సుఖమో, దుఃఖమో ఉంటుంది; ఇక్కడ అనుభవాలు, వినోదాలు ఉంటాయి; పురుగు, కీటకం, మనిషి మొదలైనవారికి సుఖ, దుఃఖాలు వేర్వేరుగా వస్తాయి.