నాసాభూషణమేతత్తే పశ్యామి స మదాత్తతః । ఇత్యుక్త్వా స్వయమాదాయ విచ్ఛాయం మౌక్తికం సతీ
'ఇది నీ ముక్కు అలంకారం అని నేను చూస్తున్నాను,' అని ఆమె చెప్పి, ఆ ముత్యాన్ని తానే తీసుకుని, దాన్ని పరిశీలించింది.
హరిద్రాయాః సమాయోగే ముక్తాఫలమదీప్తిమత్ । ఇదం హి ధ్రియతాం ముక్తాఫలం మమ తవ ప్రియమ్
హల్దీతో కలిపితే ఈ ముత్యం మరింత ప్రకాశిస్తుంది. 'ఈ ముత్యం నాకు ఎంతో ఇష్టం, ఇది నీవు ఉంచుకో' అని చెప్పింది.
పార్వత్యువాచ- అహో త్వన్మందిరం శంభో సర్వవస్తుసమృద్ధిమత్ । పూర్వమేవ మయా సర్వం వస్తుజ్ఞాతం విభూషణైః
పార్వతీ ఇలా చెప్పింది: 'ఓ శంభో, నీ గృహం అన్నిరకాల సంపదలతో నిండిపోయింది. నీ ఆభరణాల ద్వారా నీ వద్ద ఉన్నదంతా నేను ముందే తెలుసుకున్నాను.'
అహో ద్రవిణసంపత్తిర్భూషణైరవగమ్యతే । శిరోవిభూషితం దేవ బ్రహ్మశీర్షస్య మాలయా
'ఒకరి సంపదను వారి ఆభరణాల ద్వారానే తెలుసుకోవచ్చు. ప్రభూ, నీ తలపై బ్రహ్మ తల మాల అలంకరించబడి ఉంది.'
నరకస్య తథా మాలా వక్షఃస్థలవిభూషణమ్ । శేషశ్చ వాసుకిశ్చైవ సవిషౌ తవ కంకణే
'నరక మాల నీ ఛాతీపై అలంకారంగా ఉంది. విషంతో కూడిన శేషుడు, వాసుకి ఇద్దరూ నీ చేతికడులు.'
దిశోంఽబరే జటా కేశా భసితం చాంగరాగకమ్ । మహోక్షో వాహనం గోత్రం కులం చాజ్ఞాతమేవ చ
'దిక్కులు, ఆకాశం నీ జటలు, జుట్టు; బస్మం నీ శరీరానికి పూసే అలంకారం; మహాబుళ్లు నీ వాహనం; నీ వంశం, కుటుంబం ఎవరికీ తెలియదు.'
జ్ఞాయేతే పితరౌ నైవ విరూపాక్షం తథా వపుః । ఏవం వదంతీం గిరిజాం విష్ణుః ప్రాహాతి కోపనః
'నీ తల్లిదండ్రులు ఎవరో తెలియదు, నీ రూపం కూడా తెలియదు, ఓ త్రినేత్రుడా.' ఇలాగే గిరిజా మాట్లాడుతుండగా, విష్ణువు కోపంతో ఇలా అన్నాడు:
కిమర్థం నిందసే దేవి దేవదేవం జగత్పతిమ్ । త్యక్ష్యే ప్రాణాన్ప్రియాన్భద్రే తవ నూనమసంయమమ్
'దేవదేవుడైన జగత్పతిని నీవు ఎందుకు నిందిస్తున్నావు, ఓ దేవి? నీకు నియమం లేకపోవడం వల్ల, ప్రియమైన నా ప్రాణాలను నేను విడిచిపెడతాను.'
యత్రేశనిందనం భద్రే తత్ర నో మరణం వ్రతమ్ । ఇత్యుక్త్వాథ నఖాభ్యాం హి హరిశ్ఛేత్తుం శిరోగతః
'ఇక్కడ ఈశ్వరుని నింద జరిగితే, అక్కడే మాకు మరణం వ్రతం.' అని చెప్పి, హరి తన నఖాలతో తలపైని భాగాన్ని కోయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
మహేశస్తు కరం గృహ్య ప్రాహ మా సాహసం కృథాః । పార్వతీవచనం సర్వం ప్రియం మమ తవాప్రియమ్
అప్పుడు మహేశుడు అతని చేయిని పట్టుకుని, 'అలా తొందరపడి చేయవద్దు. పార్వతీ చెప్పింది నాకు ప్రియమైనదే అయినా, నీకు మాత్రం ఇష్టం లేదు' అని అన్నాడు.
మమాప్రియం హృషీకేశ కర్తుం యత్కించిదిష్యతే । ఓమిత్యుక్త్వాథ భగవాంస్తూష్ణీంభూతోఽభవద్ధరిః
'హృషీకేశా, నాకు ఇష్టముకాని ఏదైనా చేయాలని నీకు అనిపిస్తే—' అని చెప్పి, 'ఓం' అని పలికి, భగవంతుడు హరి మౌనంగా నిలిచిపోయాడు.
హనుమానథ దేవాయ వ్యజ్ఞాపయదిదం వచః । అర్థయామి వినిష్కామం మమ పూజావ్రతం తథా
తర్వాత హనుమంతుడు దేవుని దగ్గరికి వెళ్లి ఇలా అన్నాడు: 'ప్రభూ, నాకు ఏ ఆశ లేకుండా, నా పూజావ్రతను కూడా చేయడానికి అనుమతి ఇవ్వండి.'
పూజార్థమప్యహం గచ్ఛే మమానుజ్ఞాతుమర్హసి । శంకర ఉవాచ- కస్య పూజా క్వ వా పూజా కిం పుష్పం కిం దలం వద
'పూజ కోసం నేను వెళ్లాలనుకుంటున్నాను; దయచేసి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి.' శంకరుడు ఇలా అడిగాడు: 'ఎవరికి పూజ? ఎక్కడ పూజ? ఏ పువ్వు? ఏ ఆకుకదా? చెప్పు.'
కో గురుః కశ్చ మంత్రస్తే కీదృశం పూజనం తథా । ఏవం వదతి దేవేశే హనూమానతికంపితః
'ఎవరు గురువు? నీ మంత్రం ఏమిటి? పూజ ఎలా చేస్తావు?' అని దేవతాధిపతి అడిగినప్పుడు, హనుమంతుడు చాలా ఉలిక్కిపడ్డాడు.
వేపమానసమస్తాంగః స్తోతుమేవ ప్రచక్రమే । హనూమానువాచ- నమో దేవాయ మహతే శంకరాయామితాత్మనే
తన శరీరం అంతా వణికుతూ, హనుమంతుడు స్తోత్రాలు చెప్పడం ప్రారంభించాడు: హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు— పరమదేవుడైన మహాశివుడికి, అపారమైన ఆత్మస్వరూపుడైన శంకరునికి నా వందనాలు.
యోగినే యోగధాత్రే చ యోగినాం గురవే నమః । యోగిగమ్యాయ దేవాయ జ్ఞానినాం పతయే నమః
యోగి, యోగాన్ని పోషించేవాడు, యోగులకు గురువు అయిన దేవుడికి నమస్కారం. యోగులు చేరగలిగే దేవుడికి, జ్ఞానులకు అధిపతికి నమస్కారం.
వేదానాం పతయే తుభ్యం దేవానాం పతయే నమః । ధ్యానాయధ్యనగమ్యాయ ధాతౄణాం గురవే నమః
వేదాలకు అధిపతివైన నీకు, దేవతలకు అధిపతివైన నీకు నమస్కారం. ధ్యానంతో చేరగలిగే వానికి, సృష్టికర్తలకు గురువైన నీకు నమస్కారం.
శిష్టాయశిష్టగమ్యాయ భూమ్యాది పతయే నమః । నమస్తేత్యాదినా వేదవాక్యానాం నిధయే నమః
పండితులు, అపండితులు అందరికీ చేరదగిన వానికి, భూమి మొదలైన అన్ని తత్వాలకు అధిపతికి నమస్కారం. 'నమః' అనే వేదవాక్యాలకు నిలయమైన నీకు నమస్కారం.
ఆతనుష్వేతివాక్యైశ్చ ప్రతిపాద్యాయ తే నమః । అష్టమూర్తే నమస్తుభ్యం పశూనాంపతయే నమః
'అతడు అన్ని జీవులలో ఆత్మ' అనే వాక్యాలతో వివరించబడే నీకు నమస్కారం. ఎనిమిది రూపాలున్న వానికి, సమస్త ప్రాణులకు అధిపతికి నమస్కారం.
త్ర్యంబకాయ త్రినేత్రాయ సోమసూర్యాగ్నిలోచన । సుభృంగరాజధత్తూరద్రోణపుష్పప్రియాయ తే
మూడు కన్నులవాడైన త్రయంబకుడికి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని కన్నులుగా ఉన్నవాడికి, ధత్తూర, ద్రోణపుష్పాలు ఇష్టపడే నీకు నమస్కారం.
బృహతీపూగపుంనాగ చంపకాదిప్రియాయ చ । నమస్తేస్తు నమస్తేస్తు భూయ ఏవ నమోనమః
బృహతి, పుగ, పున్నాగ, చంపకాది పుష్పాలు ఇష్టపడే నీకు నమస్కారం, నమస్కారం, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.
శివో హరిమథ ప్రాహ మా భైషీర్వద మేఽఖిలమ్ । హనుమానువాచ- శివలిగార్చనం కార్యం భస్మోద్ధూలితదేహినా
శివుడు హరివైపు చూసి ఇలా అన్నాడు— 'భయపడకూ, నాకు అన్నీ చెప్పు.' హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు— బస్మాన్ని శరీరానికి పూసుకుని శివలింగాన్ని పూజించాలి.
దివాసంపాదితైస్తోయైః పుష్పాద్యైరపి తాదృశైః । దేవ విజ్ఞాపయిష్యామి శివపూజావిధిం శుభమ్
పగలు తెచ్చిన నీటితో, అలాగే పుష్పాలు మొదలైన పదార్థాలతో, ఓ దేవా, నేను నీకు శివపూజ విధానాన్ని వివరించబోతున్నాను.
సాయంకాలే తు సంప్రాప్తే అశిరః స్నానమాచరేత్ । క్షాలితం వసనం శుష్కం ధృత్వాచమ్య ద్విరగ్రధీః
సాయంత్రం వచ్చినప్పుడు, తలతో సహా స్నానం చేయాలి. శుభ్రమైన, పొడిగా ఉన్న వస్త్రాలు ధరించి, ఆచమనము చేసి, మనస్సును ఏకాగ్రతతో కూర్చోవాలి.
అథ భస్మ సమాదాయ ఆగ్నేయం స్నానమాచరేత్ । ప్రణవేన సమామంత్ర్యాప్యష్టవారమథాపి వా
ఆ తరువాత బస్మాన్ని తీసుకుని, అగ్నిస్నానం చేయాలి. ప్రణవమంత్రముతో పిలిచి, ఎనిమిది సార్లు అయినా, లేక ఇష్టమైనంత సార్లు చేయాలి.
పంచాక్షరేణ మంత్రేణ నామ్నా వా యేనకేనచిత్ । సప్తాభిమంత్రితం భస్మ దర్భపాణిః సమాహరేత్
పంచాక్షరీ మంత్రంతో లేదా ఏ పేరుతోనైనా, ఏ విధంగా కావాలనుకున్నా, ఏడుసార్లు మంత్రపూరితమైన బస్మాన్ని, దర్భ గడ్డి చేతిలో పెట్టుకుని తీసుకోవాలి.
ఈశానః సర్వవిద్యానాముక్త్వా శిరసి పాతయేత్ । తత్పురుషాయ విద్మహే ముఖే భస్మ ప్రసేచయేత్
'ఈశానః సర్వవిద్యానాం' అని ఉచ్చరించి తలపై బస్మాన్ని పెట్టాలి. 'తత్పురుషాయ విద్యమహే' అని చెప్పి నోటిపై బస్మాన్ని చల్లాలి.
అఘోరేభ్యోఽథ ఘోరేభ్యో భస్మ వక్షసి నిక్షిపేత్ । వామదేవాయ నమ ఇతి గుహ్యస్థానే వినిక్షిపేత్
'ఘోరేభ్యః అఘోరేభ్యః' అని ఉచ్చరించి ఛాతీపై బస్మాన్ని పెట్టాలి. 'వామదేవాయ నమః' అని చెప్పి గుప్తస్థానంలో బస్మాన్ని పెట్టాలి.
సద్యోజాతం ప్రపద్యామి నిక్షిపేదథ పాదయోః । ఉద్ధూలయేత్సమస్తాంగే ప్రణవేన విచక్షణః
'సద్యోజాతం ప్రపద్యామి' అని ఉచ్చరించి కాళ్లపై బస్మాన్ని పెట్టాలి. ఆ తరువాత ప్రణవంతో, జ్ఞానులు శరీరం అంతటా బస్మాన్ని చల్లాలి.
త్రైవర్ణికానాముదితః స్నానాదివిధిరుత్తమః । శూద్రాదీనాం ప్రవక్ష్యామి యదుక్తం గురుణా తథా
ఇది మూడు ద్విజాతుల వారికి ఉత్తమమైన స్నానాదివిధి. శూద్రులు మొదలైన వారికి గురువు చెప్పిన విధానాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.