తేషాం మధ్యే మహాకాశమాకాశే నిర్మలానలమ్ । తన్మధ్యే చ మహేశానం ధ్యాయేద్దీప్తిమయం శుభమ్
ఆ ఐదు భూతాల మధ్యలో మహాకాశం, ఆకాశంలో నిర్మలమైన అగ్ని ఉంది. ఆ మధ్యలో ప్రకాశవంతమైన, మంగళకరమైన మహేశ్వరుణ్ణి ధ్యానించాలి.
అజ్ఞానసంయుతం భూతం శమలం సర్వసంగతమ్ । తద్దేహమాకాశదీపే ప్రదహేజ్జ్ఞానవహ్నినా
అజ్ఞానంతో కూడిన, మలినమైన, అన్ని బంధాలతో కూడిన ఆ దేహాన్ని, ఆకాశంలో ఉన్న దీపంలో జ్ఞానాగ్నితో కాల్చాలి.
ఆకాశస్యావృతం చాహం దగ్ధ్వాఽఽకాశమథో దహేత్ । దగ్ధ్వాకాశమయో వాయుమగ్నిభూతం తదా దహేత్
ఆకాశంతో కప్పబడ్డ దేహాన్ని కాల్చిన తరువాత, ఆకాశాన్ని కూడా కాల్చాలి. ఆ తరువాత ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని కలిసిన వాటిని కూడా కాల్చాలి.
అబ్భూతం చ తతో దగ్ధ్వా పృథివీభూతమేవ చ । తదాశ్రితాన్గుణాన్దగ్ధ్వా తతో దేహం ప్రదాహయేత్
తర్వాత జలభూతాన్ని, భూమి భూతాన్ని కూడా కాల్చాలి. వాటిలో ఉన్న గుణాలను కాల్చిన తరువాత, చివరికి దేహాన్ని కాల్చాలి.
ఏవం దహిత్వా భూతాని దేహీ తజ్జ్ఞానవహ్నినా । శిఖామధ్యస్థితం విష్ణుమానందరసనిర్భరమ్
ఇలా భూతాలను జ్ఞానాగ్నితో కాల్చిన తరువాత, ఆత్మవంతుడు, జ్వాల మధ్యలో విష్ణువు ఆనందాన్ని అనుభవిస్తూ పరమానందంతో నిండిపోతాడు.
నిష్పన్నచంద్రకిరణసంకాశకిరణం శివమ్ । శివాంగోత్పన్నకిరణైరమృతద్రవసంయుతైః
చంద్రకిరణాల వలె ప్రకాశించే కిరణాలతో కూడిన శివుడిని, శివాంగం నుండి ఉద్భవించిన అమృతరసంతో కూడిన కిరణాలతో దర్శిస్తాడు.
సుశీతలా తతో జ్వాలా ప్రశాంతా చన్ద్రరశ్మివత్ । ప్రసారితసుధారుగ్భిః సాంద్రీభూతశ్చ సంప్లవః
ఆ తరువాత ఆ జ్వాల చాలా చల్లగా, చంద్రకిరణాల వలె శాంతంగా మారుతుంది. అమృతధారలు ప్రవహిస్తూ, అది ఘనమైన ప్రవాహంగా మారుతుంది.
క్రమేణ ప్లావితం భూతగ్రామం సంచింతయేత్పరమ్
ఆ ప్రవాహం క్రమంగా అన్ని భూతాలను, చివరకు పరమ స్థాయిని కూడా వ్యాపిస్తుందని ధ్యానించాలి.
ఇత్థం కృత్వా భూతశుద్ధిం క్రియార్హో మర్త్యః శుద్ధో జాయతే ఏవ శుద్ధః । పూజాం కర్తుం జాప్యకర్మ్మాపి పశ్చాద్దేవధ్యానే బ్రహ్మహత్యాది హానిః
ఇలా భూతశుద్ధి చేసినవాడు, మానవుడు యాగాదులకు అర్హుడవుతాడు, నిజంగా పవిత్రుడవుతాడు. ఆ తరువాత పూజలో, జపంలో, దేవుని ధ్యానం వల్ల బ్రాహ్మణ హత్య వంటి పాపాలు కూడా నశించిపోతాయి.
ఏవం ధ్యాత్వా చంద్రదీప్తిప్రకాశం ధ్యానేనారోప్యాశు లింగే శివస్య । సదాశివం దీపమధ్యే విచింత్య పంచాక్షరేణార్చనమవ్యయం తు
ఇలా చంద్రప్రకాశాన్ని ధ్యానించి, ఆ ప్రకాశాన్ని శివలింగంలో స్థాపించి, దీపమధ్యలో సదాశివుణ్ణి ధ్యానిస్తూ, పంచాక్షరీ మంత్రంతో అవ్యయమైన పూజ చేయాలి.
ఆవాహనాదీనుపచారాంస్తథాపి కృత్వా స్నానం పూర్వవచ్ఛంకరస్య । ఉదుంబరం రాజతం స్వర్ణపీఠం వస్త్రాదిఛన్నం సర్వమేవేహ పీఠమ్
ఆవాహన మొదలైన ఉపచారాలు చేసి, ముందు చెప్పినట్టు శంకరుని స్నానం చేయించి, ఉడుంబర చెక్క, వెండి లేదా బంగారు పీఠాన్ని, వస్త్రంతో కప్పి, పీఠంగా వాడాలి.
అంతే కృత్వా బుద్బుదానాం చ వృష్టిం పీఠే పీఠే నాగమేకం పురస్తాత్ । కుర్యాత్పీఠే చోర్ధ్వకే నాగయుగ్మం దేవాభ్యాశే దక్షిణే వామతశ్చ
చివరగా, ప్రతి పీఠంపై బుడబుడల వర్షాన్ని చేసి, ప్రతి పీఠ ముందు ఒక నాగాన్ని ఉంచాలి. పైపీఠపై రెండు నాగాలను, దేవతకు దగ్గరగా కుడివైపూ ఎడమవైపూ ఉంచాలి.
జపాపుష్పం నాగమధ్యే నిధాయ మధ్యే వస్త్రం ద్వాదశ ప్రాతిగుణ్యే । సుశ్వేతేన తస్య మధ్యే మహేశం లింగాకారం పీఠయుక్తం ప్రపూజ్యమ్
నాగాల మధ్యలో జపాపుష్పాన్ని ఉంచి, మధ్యలో బట్టను పన్నెండు రెట్లు మడిచి, మధ్యలో శుద్ధమైన తెల్లదాన్ని ఉంచి, పీఠంపై లింగాకారంలో మహేశ్వరుణ్ణి పూజించాలి.
ఏవం కృత్వా బాణముఖ్యా దితీశా దత్త్వా దత్త్వా పంచగంధాష్టగంధమ్ । పుష్పైః పత్రైః శ్రీ తిలైరక్షతైశ్చ తిలోన్మిశ్రైః కేవలైశ్చ ప్రపూజ్య
ఇలా చేసి, బాణాసురుడు, దానవాధిపతి, ఐదు రకాల, ఎనిమిది రకాల గంధాలను సమర్పించాడు. పుష్పాలు, ఆకులు, శుభ్రమైన నువ్వులు, అక్షతలు, నువ్వులతో కలిపిన అక్షతలు, ఇంకా స్వచ్చమైన అక్షతలతో పూజించాడు.
ధూపం దత్త్వా విధివత్సంప్రయుక్తం దీపం దత్త్వా చోక్తమేవోపహారమ్ । పూజాశేషం తే సమాప్యాథ సర్వే గీతం నృత్యం తత్రతత్రాపి చక్రుః
విధిగా ధూపం సమర్పించి, దీపం వెలిగించి, అవసరమైన నైవేద్యాలు సమర్పించిన తరువాత, పూజ పూర్తయ్యాక అందరూ అక్కడక్కడ పాటలు పాడుతూ, నాట్యం చేస్తూ ఆనందించారు.
అథాస్మిన్నంతరే గౌతమస్యప్రాప్తః శిష్యః శంకరాత్మేతి నామ్నా
అంతలో గౌతముని శిష్యుడు శంకరాత్మ అనే వాడు అక్కడికి వచ్చాడు.
ఉన్మత్తవేశో దిగ్వాసా అనేకావృతిమాశ్రితః । క్వచిద్ద్విజాతిప్రవరః క్వచిచ్చండాలసన్నిభః
అతడు పిచ్చివాడిలా కనిపిస్తూ, దిక్కులే వస్త్రాలుగా ధరించి, ఎన్నో పొరలతో ఉండేవాడు. ఎప్పుడో ఒకసారి బ్రాహ్మణుడిలా, మరొకసారి చండాలుడిలా కనిపించేవాడు.
క్వచిచ్ఛూద్ర సమో యోగీ తాపసః క్వచిదప్యుత । గర్జత్యుత్పతతే చైవ నృత్యతి స్తౌతి గాయతి
కొన్నిసార్లు శూద్రుడిలా, మరికొన్నిసార్లు యోగి తపస్విలా ఉండేవాడు. అప్పుడప్పుడూ గర్జించేవాడు, ఎగిరేవాడు, నాట్యం చేసేవాడు, స్తుతించేవాడు, పాటలు పాడేవాడు.
రోదితి శృణుతే వ్యక్తం పతత్యుత్తిష్ఠతి క్వచిత్ । శివజ్ఞానైకసంపన్నః పరమానందనిర్భరః
ఎప్పుడో ఏడ్చేవాడు, స్పష్టంగా వినేవాడు, ఒక్కోసారి పడిపోతూ, మళ్లీ లేచి నిలబడేవాడు. అతడు పరమశివుని జ్ఞానంతో నిండిపోయి, అత్యంత ఆనందంతో ఉండేవాడు.
సంప్రాప్తో భోజ్యవేలాయాం గౌతమస్యాంతికం యయౌ । బుభుజే గురుణా సాకం క్వచిదుచ్ఛిష్టమేవ చ
భోజన సమయం వచ్చినప్పుడు, అతడు గౌతముని దగ్గరకు వెళ్లి, గురువుతో కలిసి భోజనం చేసేవాడు. కొన్నిసార్లు గురువు మిగిల్చిన అన్నాన్ని కూడా తినేవాడు.
క్వచిల్లేహతి తత్పాత్రం తూష్ణీమేవాభ్యగాత్క్వచిత్ । హస్తం గృహీత్వైవ గురోః స్వయమేవాభునక్క్వచిత్
కొన్నిసార్లు గురువు పాత్రను నొక్కి నొక్కి లేపేవాడు, మరికొన్నిసార్లు నిశ్శబ్దంగా దగ్గరికి వచ్చేవాడు. ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో గురువు చేతిని పట్టుకుని తానే తినేవాడు.
క్వచిద్గృహాంతరే మూత్రం క్వచిత్కర్దమలేపనమ్ । సర్వదా తం గురుర్దృష్ట్వా కరమాలంబ్య మందిరమ్
కొన్నిసార్లు వేరే ఇంట్లో మూత్రం పోయేవాడు, మరికొన్ని సార్లు మట్టితో పూసుకునేవాడు. అయినా గురువు ఎప్పుడూ అతన్ని చూసి, చేతిని పట్టుకుని ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్ళేవాడు.
ప్రవేశ్య స్వీయపీఠే తముపవేశ్యాభ్యభోజయత్ । స్వయం తదస్య పాత్రేణ బుభుజే గౌతమో మునిః
తన సొంత ఆసనంపై కూర్చోబెట్టి, అతడికి భోజనం పెట్టేవాడు. ఆ తరువాత గౌతముడు కూడా అతని పాత్రతోనే తినేవాడు.
తస్య చిత్తం పరిజ్ఞాతుం కదాచిదథ సుందరీ । అహల్యా శిష్యమాహూయ భుంక్ష్వేత్యుక్త్వాథ సా శుభా
ఒకసారి అతని మనసు తెలుసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో, అందమైన అహల్యా ఆ శిష్యునిని పిలిచి, 'తిను' అని చెప్పింది.
సౌవర్ణే భాజనే చాన్నం నిధాయ చషకాంతరే । పానాదికమథో దత్వా ఏకస్మిన్పావకం పునః
ఆమె బంగారు పాత్రలో అన్నం పెట్టి, వేరే గ్లాసులో పానీయాలు పెట్టి, ఇంకొక పాత్రలో మంటను పెట్టింది.
నిధాయాంగారనిచయం కంటకానాం చయం పరే । నిధాయ భుంక్ష్వ భుంక్ష్వేతి స చాపి బుభుజే మునిః
ఒక పాత్రలో కోయిలను, ఇంకొక పాత్రలో ముల్లు పెట్టి, 'తిను తిను' అని చెప్పింది. ఆ ముని వాటిని కూడా తిన్నాడు.
యథా పపౌ హి పానీయం తథా వహ్నిమపి ద్విజః । కంటకానపి భుక్త్వా స యథాపూర్వమతిష్ఠత
ఎలా నీళ్లు తాగాడో, అలాగే మంటను కూడా తాగాడు. ముల్లు తిన్నాక కూడా, అతడు మునుపటిలానే ఉన్నాడు.
పురా హి మునికన్యాభిరాహూతో భోజనాయ చ । దినేదినే తత్ప్రదత్తం లోష్ఠమంబు చ గోమయమ్
మునుల కుమార్తెలు భోజనానికి పిలిచినప్పుడు, ప్రతిరోజూ అతనికి మట్టి ముద్ద, నీళ్లు, గోమయం ఇచ్చేవారు.
కర్దమం కాష్ఠదండం చ భుక్త్వా ప్రీత్యాథ హర్షితః । ఏతాదృశో మునిరసౌ చండాలసదృశాకృతిః
అతడు ఆనందంగా మట్టిని, చెక్క దండను తినేవాడు. ఇలాంటి ముని, చండాలుడిలా కనిపించేవాడు.
సుజీర్ణోపానహౌ హస్తే గృహీత్వా తు తథా కరే । అంత్యజోచితభాషాభిర్వృషపర్వాణమభ్యగాత్
బాగా పాత పాదరక్షలు చేతిలో పట్టుకుని, అట్టడుగు వర్గాల భాషలో మాట్లాడుతూ వృషపర్వణ ఉత్సవానికి వెళ్లాడు.