వ్యాస ఉవాచ- తదప్యహం బ్రవీమి త్వాం గఙ్గాభక్తో యతో భవాన్ । తౌ పాదౌ సఫలౌ నౄణాం జాహ్నవీతటగామినౌ
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు—నీవు గంగ భక్తుడవు కాబట్టి మళ్లీ చెబుతున్నాను. జాహ్నవీ తీరంలో నడిచే వారి పాదాలు మనుషుల్లో నిజంగా ధన్యమైనవే.
గఙ్గాకల్లోలనినదశ్రావిణౌ శ్రవణౌ చ తౌ । సా జిహ్వా యా చ జానాతి స్వాదుభేదం తదంభసః
గంగ తరంగాల గర్జన వినే చెవులు, ఆమె జలపు మాధుర్యాన్ని తెలిసిన నాలుక—ఇవి నిజంగా పవిత్రమైనవే.
తే నేత్రే జాహ్నవీ చారుతరంగదర్శనే చ తే । తల్లలాటమితి ప్రోక్తం గఙ్గామృత్పుణ్డ్రధారి యత్
జాహ్నవీ అందమైన అలలను చూసే కళ్ళు, గంగ జలాన్ని తలపై ధరించిన నుదురు—ఇవి ప్రశంసించదగ్గవే.
తౌ హస్తౌ జాహ్నవీ తీరే హరి పూజాపరాయణౌ । శరీరం సఫలం తచ్చ విమలే జాహ్నవీ జలే
జాహ్నవీ తీరంలో హరిదేవుని పూజలో నిమగ్నమైన చేతులు, ఆమె నిర్మల జలంలో శుద్ధమైన శరీరం—ఇవి నిజంగా ఫలప్రదమైనవే.
పతితం తద్ద్విజశ్రేష్ఠ చతుర్వర్గఫలప్రదమ్ । స్వర్గస్థాః పితరః సర్వే గచ్ఛంతో జాహ్నవీతటే
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, అక్కడ శరీరం పడితే అది చతుర్విధ ఫలాలను ఇస్తుంది. స్వర్గంలో ఉన్న పితృదేవతలు అందరూ జాహ్నవీ తీరానికి వస్తారు.
సందృశ్య హృష్టాః శంసంతి వదంత ఇతి జైమినే । తత్పుణ్యం కృతమస్మాభిః సద్గతిప్రాప్తయే పురా
వారు చూసి ఆనందంతో ఇలా అంటారు—'మేము మంచి గమ్యం కోసం పూర్వంలో చేసిన పుణ్యం ఇదే.'
భవిష్యత్యక్షయం తచ్చ యతః పుత్రోఽయమీదృశః । అనేన గాఙ్గైః సలిలైర్వయం సంప్రతి తర్పితాః
'ఇది ఎప్పటికీ తగ్గదు, ఎందుకంటే మన కుమారుడు ఇంత గొప్పవాడు. ఈ గంగ జలాలతో మేము ఇప్పుడు తృప్తిపొందుతున్నాము.'
యాస్యామః పరమం ధామ దుర్ల్లభం యత్సురైరపి । గఙ్గాయాం యాని ద్రవ్యాణి దాస్యత్యస్మాకమాత్మజః
'మన కుమారుడు గంగలో మన కోసం ఏదైనా దానం చేసినా, దాని వలన మేము దేవతలకు కూడా దుర్లభమైన పరమపదాన్ని పొందుతాము.'
అస్మభ్యం తాని సర్వాణి భవిష్యంత్యక్షయాణి వై । నరకస్థాశ్చ పితరః సర్వదుఃఖసమన్వితాః
'ఆ దానాలు అన్నీ మాకు ఎప్పటికీ తగ్గని ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. నరకంలో బాధపడుతున్న పితృదేవతలు కూడా—'
వదంతీతి సుతం దృష్ట్వా గచ్ఛంతం జాహ్నవీతటమ్ । కృతాని యాని పాపాని నరకక్లేశదాని వై
తమ కుమారుడు జాహ్నవీ తీరానికి వెళ్తున్నాడని చూసి వారు ఇలా అంటారు—'మేము చేసిన పాపాలు, నరకంలో బాధించే వాటన్నీ—'
యాస్యంతి సంక్షయం తాని పుత్రస్యాపి ప్రసాదతః । విముక్తా నరకక్లేశైర్వయం సర్వే సుదుఃసహైః
'మన కుమారుడి దయవల్ల అవన్నీ నశించిపోతాయి. మేమంతా భరించలేని నరకయాతనల నుండి విముక్తి పొందుతాము.'
అథ పుత్రప్రసాదేన యాస్యామః పరమాం గతిమ్ । యాత్రాం విధాయ యో మర్త్యో గృహం మోహాన్నివర్తతే
తర్వాత కుమారుడి దయవల్ల మేము పరమగతిని పొందుతాము. కానీ, ఎవరో మానవుడు యాత్ర మొదలుపెట్టి మాయలో పడిపోయి తిరిగి ఇంటికి వస్తే—
నిరాశాః పితరస్తస్య యాంతి సర్వే యథా గతాః । ఆమిషం మైథునం చైవ దోలామశ్వం గజం తథా
తను పితృదేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించినా, కామసంబంధంలో పాల్గొన్నా, ఊయలపై, గుర్రంపై, ఏనుగుపై ప్రయాణించినా, అతని పూర్వీకులు అందరూ ఆశలు కోల్పోతారు; వారు గతించినవారిలా నిరాశతో ఉంటారు.
ఉపానహం చాతపత్రం గంగాయాత్రాసు వర్జయేత్ । అధ్వశ్రమోద్భవం దుఃఖం దుష్కరం న హి మన్యతే
గంగాయాత్రలో చెప్పులు ధరించకూడదు, గొడుగు పట్టుకోకూడదు. ప్రయాణంలో వచ్చే అలసట, బాధలను పెద్దగా భావించకూడదు.
గృహే పద్మసుఖం తత్ర గఙ్గాస్నానే స్మరేన్న చ । అసత్యభాషణం చైవ పాఖండసంగమేవ చ
ఇంటి సౌఖ్యాన్ని, గంగాస్నానాన్ని అక్కడే పొందాలని ఆలోచించకూడదు. అబద్ధాలు చెప్పకూడదు, దుర్మార్గులతో కలవకూడదు.
ద్విర్భోజనం చ కలహం గంగాయాత్రాసు వర్జయేత్ । పరనిందాం చ లోభం చ గర్వం చ క్రోధమత్సరౌ
గంగాయాత్రలో రెండు సార్లు భోజనం చేయకూడదు, గొడవలు పెట్టుకోకూడదు, ఇతరులను నిందించకూడదు, లోభం, అహంకారం, కోపం, అసూయ వీటన్నిటిని దూరంగా ఉంచాలి.
అత్యంతహాస్యశోకం చ గంగాయాత్రాసు వర్జయేత్ । మంచసుప్తమివాత్మానం చింతయేద్భూమిశాయినమ్
గంగాయాత్రలో అతిగా నవ్వడం, అతిగా బాధపడడం వీటిని నివారించాలి. తాను మంచంపై పడుకున్నట్టు కాక, నేలపై పడుకున్నట్టు భావించాలి.
గంగానామ సునామాని వదేద్గచ్ఛఞ్జనః పథి । మాహాత్మ్యం జాహ్నవీ దేవ్యాః సర్వపాపప్రణాశనమ్
ప్రయాణంలో ఉన్నప్పుడు గంగాదేవి పవిత్రమైన పేర్లను, జాహ్నవీదేవి మహిమను, ఆమె అన్ని పాపాలను హరించగల శక్తిని జపించాలి.
సుఖదం మోక్షదం చైవ కథయన్పథి గచ్ఛతి । గఙ్గే దేవి జగన్మాతర్దేహి సందర్శనం మమ
ప్రయాణంలో ఆమె సుఖాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా చెప్పాలి: 'ఓ గంగాదేవి! జగతికి తల్లి! నాకు నీ దర్శనం కలిగించు' అని ప్రార్థించాలి.
వచోభిః కోమలైరేభిః కుర్యాచ్ఛ్రమనివారణమ్ । హా కథం సదనం త్యక్తమాగతం వా కథం మయా
ఇలాంటి మృదువైన మాటలతో తన అలసటను పోగొట్టుకోవాలి: 'హాయ్! నేను ఇల్లు వదిలి ఎలా వచ్చాను? లేదా ఇక్కడికి ఎలా వచ్చాను?' అని తలచుకోవాలి.
శ్రమైరితి వదేద్యస్తు సంపూర్ణం తత్ఫలం నహి । క్వ పర్యంఙ్కః క్వ మే పత్నీ క్వ చ మే చ సుహృద్గృహమ్
ఇలా అలసట గురించి ఎవరైనా పదేపదే చెబితే వారికి ఫలితం పూర్తిగా లభించదు: 'నా మంచం ఎక్కడ? నా భార్య ఎక్కడ? నా స్నేహితులు, ఇల్లు ఎక్కడ?' అని ఆవేదన చెందితే ఫలితం తగ్గిపోతుంది.
స్వపామి ప్రాంతరే భూమౌ కథం వాహం సమాగతః । ధనధాన్యాదివస్తూనాం కా గతిర్వా గృహే మమ
'నేను అడవిలో నేలపై పడుకుంటున్నాను; ఇక్కడికి ఎలా వచ్చాను? నా ఇంట్లో ధనం, ధాన్యం, ఇతర వస్తువుల పరిస్థితి ఏమిటి?' అని ఆందోళన పడకూడదు.
కియద్భిర్దివసైర్భూయో గమిష్యామ్యహమాలయమ్ । ఇతి చింతాకులా యే చ పథి గచ్ఛంతి మానవాః
'మళ్లీ ఇల్లు చేరేందుకు ఇంకా ఎన్ని రోజులు పడుతుందో?' అని ఆలోచనలతో బాధపడుతూ ప్రయాణించే వారు,
గంగాస్నానఫలం తేషాం సంపూర్ణం న భవేద్ద్విజ । గఙ్గే గంతుం ప్రతీతీరే యాత్రేయం విహితా తవ
వారికి గంగాస్నాన ఫలం పూర్తిగా లభించదు, ఓ ద్విజులారా! గంగాతీరానికి చేరడానికే ఈ యాత్ర మీకు విధించబడింది.
నిర్విఘ్నాం సిద్ధిమాప్నోమి త్వత్ప్రసాదాత్సరిద్వరే । ఇమం మంత్రం సముచ్చార్య యాత్రాకాలే విశేషతః
ఓ నదులలో శ్రేష్ఠమైన గంగాదేవి! నీ కృపతో నాకు ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా సిద్ధి కలగాలి. ముఖ్యంగా యాత్ర సమయంలో ఈ మంత్రాన్ని జపించాలి.
హర్షితో నిలయాద్గచ్ఛేద్వైష్ణవైః సహ జైమినే । నాతివేగేన గంతవ్యం న తథా చ శనైః శనైః
ఓ జైమినీ! వైష్ణవులతో కలిసి ఆనందంగా ఇంటి నుంచి బయలుదేరాలి. ప్రయాణాన్ని చాలా వేగంగా కూడా, చాలా నెమ్మదిగా కూడా చేయకూడదు.
గఙ్గాయాత్రాసు కర్త్తవ్యం నాన్యత్కర్మ విచక్షణైః । గంగాతీరే ప్రయాగే తు వాణిజ్యప్రముఖాని చ
గంగాయాత్రలో జ్ఞానులు ఇతర పనులు చేయకూడదు. గంగాతీరంలో, ప్రయాగంలో వ్యాపారం వంటి పనులు కూడా మానాలి.
కార్యాణి కురుతే యస్తు తత్పుణ్యార్ద్ధం వినశ్యతి । జన్మజన్మార్జితం పాపం స్వల్పం వా యది వా బహు
అలాంటి పనులు చేసినవారికి పుణ్యం అర్ధంగా తగ్గిపోతుంది. ఎన్నో జన్మల్లో చేసిన చిన్నా, పెద్దా పాపాలు,
గంగాదేవీప్రసాదేన సర్వం మే యాస్యతి క్షయమ్ । ఇత్యుక్త్వా పరమప్రీతః ప్రాజ్ఞో గఙ్గాతటం వ్రజేత్
గంగాదేవి కృపతో అవన్నీ నాశనం అవుతాయి. ఇలా చెప్పి, పరమానందంగా, జ్ఞానులు గంగాతీరానికి చేరాలి.
దృష్ట్వా చ మాతరం గఙ్గామిమం మంత్రముదీరయేత్ । అద్య మే సఫలం జన్మ జీవితం చ సుజీవితమ్
తల్లి గంగను చూసిన వెంటనే ఈ మంత్రాన్ని చెప్పాలి: 'ఈ రోజు నా జన్మ ఫలించిందీ, నా జీవితం సార్థకమైంది.'