ఇతి పూజామంత్రః । స్థండిలే పూజయేద్దేవం ప్రతిమాయామథాపి వా । ఏకభక్తం స్వయం కుర్యాద్బ్రహ్మచర్యసమన్వితమ్
ఇది పూజా మంత్రం. శుద్ధమైన ప్రదేశంలో లేదా విగ్రహం వద్ద దేవుని పూజ చేయాలి. ఒక్క భోజనం మాత్రమే చేసి, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించాలి.
ఏతత్సోమవ్రతం ప్రోక్తం శివతుష్టిప్రదం శుభమ్ । య ఏవం కురుతే భక్త్యా నారీ వా పురుషోపి వా
ఇదే సోమవ్రతం అని చెప్పబడింది. ఇది శివుడికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే పవిత్రమైనది. దాన్ని భక్తితో ఎవరైనా — స్త్రీ అయినా, పురుషుడు అయినా — ఆచరిస్తే,
ఛాయేవ శంకరస్యాసౌ నిత్యమేవానువర్తతే । అద్య సోమదినం ప్రాప్తం మధ్యాహ్నాత్పరతో భుజిః
వారు శంకరుని నీడలా ఎప్పుడూ ఆయన వెంట ఉంటారు. ఈ రోజు సోమవారం వచ్చింది. మధ్యాహ్నం తర్వాత భోజనం చేయవచ్చు.
యూయం చ సర్వే మునయః కృతపౌర్వాహ్ణికక్రియాః । మాధ్యాహ్నికీం క్రింయాం కృత్వా భోక్తుమర్హథ సత్తమాః
మీరు అందరూ మునులు, ఉదయపు కర్మలు పూర్తిచేసి, మధ్యాహ్నపు కర్మను ముగించాక భోజనం చేయవచ్చు.
మాతుర్వచనమాకర్ణ్య తథేత్యుక్త్వా నమస్య చ । అనుష్ఠానాయ తే సర్వే గతా భాగీరథీం నదీమ్
తల్లి మాటలు విని, 'అలాగే' అని సమ్మతించి నమస్కరించి, వారు అందరూ ఆచరణ కోసం భాగీరథి నదికి వెళ్లారు.
సంగమే మధ్యతో వృత్తే కృత్వా మాధ్యాహ్నికీం క్రియామ్ । విశ్వేశపూజాం కృత్వా చ షోడశైరుపచారకైః
సంగమంలో మధ్యాహ్నం అయినప్పుడు, మధ్యాహ్నపు కర్మను చేసి, విశ్వేశ్వరునికి పదహారు విధాలుగా పూజ చేశారు.
అథ తే పార్వతీగేహం గత్వా దేవీం ప్రణమ్య చ । లోకమాతుర్నియోగేన శాలంకాయనకాత్మజః
ఆ తర్వాత వారు పార్వతీ ఇంటికి వెళ్లి, దేవిని నమస్కరించి, లోకమాత ఆజ్ఞతో శాలంకాయనుని కుమారుడు
పాదప్రక్షాలనముఖానుపచారానకల్పయత్ । పంచగంధకమాదాయ తాన్మునీనభ్యలేపయత్
పాదప్రక్షాళన మొదలైన ఉపచారాలు సిద్ధం చేశాడు. అయిదు రకాల గంధాన్ని తీసుకుని ఆ మునులకు అలంకరించాడు.
రాజ్యం చ మహదాప్నోతి యో దద్యాత్పంచగంధకమ్ । పంచబాణసమో భూత్వా స్త్రీణాం వల్లభతామియాత్
ఎవరైనా అయిదు రకాల గంధాన్ని ఇస్తే, అతడు గొప్ప రాజ్యాన్ని పొందుతాడు. కామదేవుడిలా మారి స్త్రీలకు ప్రియుడవుతాడు.
విష్ణవే యో హి దద్యాత్తు సోపి మారసమో భవేత్ । కామీత్వకామీ యః కుర్యాత్కైలాసే పంచవత్సరాన్
విష్ణువుకు కూడా ఇదే గంధం సమర్పిస్తే, అతడూ కామదేవుడిలా అవుతాడు. కైలాసంలో ఐదు సంవత్సరాలు కోరికతో లేదా కోరిక లేకుండా ఆచరిస్తే,
సర్వగంధసమోపేతో భోగీ చేష్టార్థసంయుతః । యథేష్టవర్తనో భూత్వా తతో జాయేత భూమిపః
అతడికి అన్ని రకాల సుగంధాలు, అనుభవాలు, కావలసిన వస్తువులు లభిస్తాయి. తన ఇష్టానుసారం జీవించి, తరువాత రాజు అవుతాడు.
కస్తూరీచందనం చంద్రమగరుద్వితయం తథా । పంచగంధం సమాఖ్యాతం సర్వకార్యేషు శోభనమ్
కస్తూరి, చందనం, కర్పూరం, రెండు రకాల అగరు — ఇవే అయిదు రకాల గంధాలు. ఇవి అన్ని కార్యాలలో శుభప్రదం.
విలిప్తపంచగంధేషు బ్రాహ్మణేషు మహాత్మసు । ఆసీనేషు తదాభ్యాగాద్బ్రాహ్మణః స్థవిరః కృశః
అయిదు రకాల గంధంతో అలంకరించబడిన మహాత్ములు అయిన బ్రాహ్మణులు కూర్చున్నప్పుడు, అక్కడికి వృద్ధుడు, క్షీణుడు అయిన బ్రాహ్మణుడు వచ్చాడు.
ఉన్మత్తవేషో దిగ్వాసా జరాజర్జ్జరితస్త్వరీ । ఖల్వాటః శ్వాసకాసీ చ బహుహిక్కీ క్షుధాన్వితః
వెర్రివేషంతో, దిక్కులు దుస్తులుగా ధరించి, వృద్ధాప్యంతో అలసిపోయి, ముండగా, ఊపిరాడక, దగ్గుతో, ఎక్కువగా హిక్కాతో, ఆకలితో బాధపడుతూ ఉన్నాడు.
లాలాస్నుతః శ్మశ్రుకూర్చశ్లేష్మానమ్రః స్ఖలత్పదః । ద్వ్యష్టవర్షా తథా నారీ సర్వాభరణభూషితా
నోరు తడిపోతూ, ముడతలు పడిన గడ్డంతో, కఫంతో వంగిపోయి, అడుగులు తడబడుతూ ఉన్నాడు. అలాగే, ఇరవై ఎనిమిదేళ్ల వయసున్న, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఒక స్త్రీ కూడా ఉంది.
రూపలావణ్యసంయుక్తా లోకోత్కృష్టస్వరూపిణీ । పురుషాన్రూపసంయుక్తాన్వీక్షంతీ చ తతస్తతః
ఆమె రూపం, లావణ్యం కలిగి, లోకంలో అందరికన్నా అందంగా ఉంది. అందమైన పురుషులను అటు ఇటు చూస్తూ ఉంది.
గాయంతీ త్వథ నృత్యంతీ తం దృష్ట్వాహ సతీ పతిమ్ । ప్రబాధతే వృద్ధధవం శీఘ్రమేహి కృశాధమ
ఆమె పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ తన భర్తను చూసి, 'ఓ బీద వృద్ధుడా! త్వరగా రా, త్వరగా రా!' అని పలికింది.
ఆలంబ్య త్వత్కరం వృద్ధ దుఃఖితా నిత్యమస్మ్యహమ్ । భూషణం వసనం ఘ్రాణం స్రగ్విలేపనమేవ చ
నీ చేతిని పట్టుకుని, ఓ వృద్ధుడా! నేను ఎప్పుడూ బాధతోనే ఉన్నాను. ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, పరిమళాలు, పూలమాలలు, లేపనాలు ఇవన్నీ—
హాసో గీతిస్తథా పానం మండనం శోభనం గృహమ్ । సర్వఋతుసమృద్ధిశ్చ కామస్యైవాభివృద్ధయే
నవ్వు, పాట, పానీయం, అలంకారం, అందమైన ఇల్లు, అన్ని కాలాల్లో సంపద—ఇవి అన్నీ మన కోరికలు పెరగడానికే ఉంటాయి.
సర్వేషామేవ కామానాం రతిరేకా ప్రయోజనమ్ । సుఖాని సర్వాణ్యేకత్ర రతిరేకత్ర చ స్థితా
అన్ని కోరికలకు ఒకే లక్ష్యం ఆనందమే. అన్ని సుఖాలు ఒకచోటే ఉంటాయి, ఆ ఆనందం కూడా అక్కడే ఉంటుంది.
తులయా తులితం సర్వం రతిః శతగుణాధికా । తన్మాదృశీ సమాసాద్య భవంతం కిం కరిష్యతి
అన్నీ తూకంలో వేసినా, ఆనందమే వంద రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాంటి నిన్ను పొందిన నేను ఇంకేం చేయగలను?
ఇతి చాన్యాని వాక్యాని బ్రువాణా గృహ్య వై కరే । తదుత్తరమువాచేదం కిం కుర్మ్మో భాగ్యమీదృశమ్
ఇలా ఇంకా కొన్ని మాటలు చెబుతూ, అతని చేయి పట్టుకుని, అతను ఇలా అన్నాడు: 'మనం ఏం చేయగలం? మన అదృష్టం ఇలానే ఉంది.'
మా మారయ దురుక్త్యా త్వం మాం విజ్ఞాయాథ చేదృశమ్ । ఏతాదృశో ద్విజః ప్రాయాత్పార్వతీమందిరం తదా
'నన్ను ఇలాంటి వాడినని తెలుసుకుని, దుర్మార్గమైన మాటలతో నన్ను హతమార్చవద్దు.' అప్పుడు అలాంటి బ్రాహ్మణుడు పార్వతీ దేవి గృహానికి వెళ్లాడు.
అవిజ్ఞాయైవ గిరిజామిదం వచనమబ్రవీత్ । ద్విజ ఉవాచ- అన్నార్థినమిహ ప్రాప్తం విద్ధి మామతిథిం మునే
గిరిజను గుర్తించకుండా, అతడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మునీశ్వరా! అన్నం కోసం వచ్చిన అతిథిని నన్ను గుర్తించు.'
భోజనావసరే ప్రాప్తం బ్రాహ్మణాన్న హి భోజయ । తద్భార్యావచనం ప్రాహ క్వ మునిర్యోషిదేవ హి
'భోజన సమయంలో వచ్చిన బ్రాహ్మణుడిని ఆకలితో వదిలిపెట్టకూడదు.' కానీ అతని భార్య ఇలా అంది: 'ఇక్కడ ముని ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఇది ఒక మహిళ మాత్రమే.'
అంధస్య వచనం సర్వమేవమేతాదృశం దృఢమ్ । పార్వత్యువాచ- ప్రక్షాల్య చరణావేతమాసనే ఉపవేశయ
'ఆ అంధుని మాటలు ఎప్పుడూ ఇలాగే ఉంటాయి.' పార్వతీ ఇలా చెప్పింది: 'అతని పాదాలు కడిగి, ఆసనంపై కూర్చోబెట్టు.'
జాంబూనదకృతేతీవ భోజ్యేనాతర్పయద్ద్విజమ్ । సురత్నచషకోపేతమమృతం బ్రహ్మవాదినీమ్
జాంబునదపు పాత్రల్లో భోజనం పెట్టి, అమృతంతో కూడిన పానపాత్రలు ఇచ్చి, ఆ బ్రాహ్మణుడిని తృప్తిపరిచింది.
అరుంధతీమథాహూయ పర్య్యవేషయదంబికా । కలా చారుంధతీ చైవ అనసూయా పతివ్రతా
తర్వాత అంబికా అరుంధతిని పిలిచి సేవ చేయమంది. కల, అరుంధతి, పతివ్రత అయిన అనసూయ కూడా—
పరివేషం పదార్థానాం స్రగ్గంధాక్షతభూషణాః । అకుర్వన్నంబికావాక్యాత్షడ్రసానాం పృథక్పృథక్
పూలమాలలు, పరిమళాలు, అక్షతలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, అంబికా ఆజ్ఞతో ఆరు రుచుల వంటకాలను వేర్వేరుగా వడ్డించారు.
భుంజానేషు తు విప్రేషు దిగ్వాసా బ్రాహ్మణాకృతిః । క్షణేన బుభుజే సర్వం దాతుం నో శేకురంగనాః
బ్రాహ్మణులు భోజనం చేస్తుండగా, దిక్కులతో మాత్రమే కప్పుకున్న బ్రాహ్మణాకారుడొకడు ఒక్క క్షణంలో అన్నీ తిన్నాడు. ఆడవాళ్లు వడ్డించేందుకు వేగించలేకపోయారు.