పార్వత్యువాచ- భార్యా పతీసమావేవ విషమౌ తు విగర్హితౌ । తవ చాసదృశీ చేయం సదృశీం ప్రదదామ్యహమ్
పార్వతీదేవి ఇలా అన్నది: 'భార్య భర్తకు సమానమే; కానీ అనుకూలం కానివారు వదిలేయాలి. ఈమె నీకు సరిపోదు; నీకు తగినదాన్ని నేను ఇస్తాను.'
న చ మన్మందిరే ప్రాప్తాం త్యక్ష్యే దేహవివర్జ్జితామ్ । శోణ ఉవాచ- యది నో దీయతే చేయం భార్య్యామన్యాం మమ ప్రియామ్
నా ఇంటికి వచ్చిన, శరీరం లేని ఆమెను నేను వదిలిపెట్టను. శోణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ ప్రియమైన భార్యను నాకు ఇవ్వక, మరొకరిని ఇస్తే—'
రాజ్యం మహేశ్వరే భక్తిం ప్రయచ్ఛ వరముత్తమమ్ । భవిష్యత్యేవ మే వైతదిత్యుక్త్వా చాబ్రవీన్మునీన్
'మహాదేవుడిపై భక్తిని లేదా రాజ్యాన్ని నాకు వరంగా ఇవ్వు; ఇది నాకు జరుగుతుంది.' అని చెప్పి, మునులకు ఇలా అన్నాడు.
భోక్తవ్యమిహ యుష్మాభిర్మమాస్మిన్దివసత్రయమ్ । ప్రతీందువారే దేవస్య మహేశస్యైవ తుష్టయే
'మూడు రోజులు మీరు ఇక్కడ నాతో కలిసి భోజనం చేయాలి; ప్రతీందు వ్రతంలో మహేశ్వరుని సంతృప్తికోసం.'
భోజనీయాః సదా కాలమష్టౌ విప్రా మునీశ్వరాః । ఇచ్ఛయా యత్ర కుత్రాపి వ్రతమేతదుపక్రమేత్
'ఎప్పుడూ ఎనిమిది మంది బ్రాహ్మణ మునులను సమయానికి భోజనం పెట్టాలి; ఎవరు ఎక్కడ కావాలంటే అక్కడ ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించవచ్చు.'
వత్సరే పరిపూర్ణే తు మహారాజ తమీశ్వరమ్ । చతుర్నిష్కప్రమాణేన తదర్ద్ధేనైవ కారయేత్
'సంవత్సరం పూర్తయ్యాక, మహారాజా, ఆ ఈశ్వరునికి నాలుగు నిష్కలతో, లేకపోతే దాని సగంతో ఈ వ్రతాన్ని చేయాలి.'
శ్వేతవస్త్రయుగం సూక్ష్మం చామరే వ్యజనే తథా । పాదుకోపానహం చ్ఛత్రం సర్వం విప్రే నియోజయేత్
'సూక్ష్మమైన తెల్లటి వస్త్రజంట, చామరపు పంక, అలాగే పంక, చెప్పులు, పాదరక్షలు, గొడుగు—ఇవి అన్నీ బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వాలి.'
స్వశక్త్యా దక్షిణాం దత్వా బ్రాహ్మణాంశ్చ విసర్జయేత్ । ఏతదుద్యాపనే కుర్యాదాదౌ మధ్యే తథా సుధీః
'తన శక్తికి తగ్గట్టు దక్షిణా ఇచ్చి, బ్రాహ్మణులను పంపించాలి; ఈ వ్రతంలో ప్రారంభంలో, మధ్యలో, చివర్లో కూడా జాగ్రత్తగా చేయాలి.'
దినేదినే తథా పూజా సోమస్య పరమాత్మనః
ప్రతి రోజు సోముడు అనే పరమాత్ముని పూజ ఇలానే జరుగుతుంది.
తత్పురుషస్య విద్మహే మహాదేవస్య ధీమహి । తన్నో రుద్ర ప్రఃచోదయాత్
మనం ఆ పురుషుడిని ధ్యానిస్తాము, మహాదేవుడిని మనసులో ఉంచుకుంటాము. ఆ రుద్రుడు మనకు జ్ఞానం ప్రసాదించాలి.
ఇతి పూజామంత్రః । స్థండిలే పూజయేద్దేవం ప్రతిమాయామథాపి వా । ఏకభక్తం స్వయం కుర్యాద్బ్రహ్మచర్యసమన్వితమ్
ఇది పూజా మంత్రం. శుద్ధమైన ప్రదేశంలో లేదా విగ్రహం వద్ద దేవుని పూజ చేయాలి. ఒక్క భోజనం మాత్రమే చేసి, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించాలి.
ఏతత్సోమవ్రతం ప్రోక్తం శివతుష్టిప్రదం శుభమ్ । య ఏవం కురుతే భక్త్యా నారీ వా పురుషోపి వా
ఇదే సోమవ్రతం అని చెప్పబడింది. ఇది శివుడికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే పవిత్రమైనది. దాన్ని భక్తితో ఎవరైనా — స్త్రీ అయినా, పురుషుడు అయినా — ఆచరిస్తే,
ఛాయేవ శంకరస్యాసౌ నిత్యమేవానువర్తతే । అద్య సోమదినం ప్రాప్తం మధ్యాహ్నాత్పరతో భుజిః
వారు శంకరుని నీడలా ఎప్పుడూ ఆయన వెంట ఉంటారు. ఈ రోజు సోమవారం వచ్చింది. మధ్యాహ్నం తర్వాత భోజనం చేయవచ్చు.
యూయం చ సర్వే మునయః కృతపౌర్వాహ్ణికక్రియాః । మాధ్యాహ్నికీం క్రింయాం కృత్వా భోక్తుమర్హథ సత్తమాః
మీరు అందరూ మునులు, ఉదయపు కర్మలు పూర్తిచేసి, మధ్యాహ్నపు కర్మను ముగించాక భోజనం చేయవచ్చు.
మాతుర్వచనమాకర్ణ్య తథేత్యుక్త్వా నమస్య చ । అనుష్ఠానాయ తే సర్వే గతా భాగీరథీం నదీమ్
తల్లి మాటలు విని, 'అలాగే' అని సమ్మతించి నమస్కరించి, వారు అందరూ ఆచరణ కోసం భాగీరథి నదికి వెళ్లారు.
సంగమే మధ్యతో వృత్తే కృత్వా మాధ్యాహ్నికీం క్రియామ్ । విశ్వేశపూజాం కృత్వా చ షోడశైరుపచారకైః
సంగమంలో మధ్యాహ్నం అయినప్పుడు, మధ్యాహ్నపు కర్మను చేసి, విశ్వేశ్వరునికి పదహారు విధాలుగా పూజ చేశారు.
అథ తే పార్వతీగేహం గత్వా దేవీం ప్రణమ్య చ । లోకమాతుర్నియోగేన శాలంకాయనకాత్మజః
ఆ తర్వాత వారు పార్వతీ ఇంటికి వెళ్లి, దేవిని నమస్కరించి, లోకమాత ఆజ్ఞతో శాలంకాయనుని కుమారుడు
పాదప్రక్షాలనముఖానుపచారానకల్పయత్ । పంచగంధకమాదాయ తాన్మునీనభ్యలేపయత్
పాదప్రక్షాళన మొదలైన ఉపచారాలు సిద్ధం చేశాడు. అయిదు రకాల గంధాన్ని తీసుకుని ఆ మునులకు అలంకరించాడు.
రాజ్యం చ మహదాప్నోతి యో దద్యాత్పంచగంధకమ్ । పంచబాణసమో భూత్వా స్త్రీణాం వల్లభతామియాత్
ఎవరైనా అయిదు రకాల గంధాన్ని ఇస్తే, అతడు గొప్ప రాజ్యాన్ని పొందుతాడు. కామదేవుడిలా మారి స్త్రీలకు ప్రియుడవుతాడు.
విష్ణవే యో హి దద్యాత్తు సోపి మారసమో భవేత్ । కామీత్వకామీ యః కుర్యాత్కైలాసే పంచవత్సరాన్
విష్ణువుకు కూడా ఇదే గంధం సమర్పిస్తే, అతడూ కామదేవుడిలా అవుతాడు. కైలాసంలో ఐదు సంవత్సరాలు కోరికతో లేదా కోరిక లేకుండా ఆచరిస్తే,
సర్వగంధసమోపేతో భోగీ చేష్టార్థసంయుతః । యథేష్టవర్తనో భూత్వా తతో జాయేత భూమిపః
అతడికి అన్ని రకాల సుగంధాలు, అనుభవాలు, కావలసిన వస్తువులు లభిస్తాయి. తన ఇష్టానుసారం జీవించి, తరువాత రాజు అవుతాడు.
కస్తూరీచందనం చంద్రమగరుద్వితయం తథా । పంచగంధం సమాఖ్యాతం సర్వకార్యేషు శోభనమ్
కస్తూరి, చందనం, కర్పూరం, రెండు రకాల అగరు — ఇవే అయిదు రకాల గంధాలు. ఇవి అన్ని కార్యాలలో శుభప్రదం.
విలిప్తపంచగంధేషు బ్రాహ్మణేషు మహాత్మసు । ఆసీనేషు తదాభ్యాగాద్బ్రాహ్మణః స్థవిరః కృశః
అయిదు రకాల గంధంతో అలంకరించబడిన మహాత్ములు అయిన బ్రాహ్మణులు కూర్చున్నప్పుడు, అక్కడికి వృద్ధుడు, క్షీణుడు అయిన బ్రాహ్మణుడు వచ్చాడు.
ఉన్మత్తవేషో దిగ్వాసా జరాజర్జ్జరితస్త్వరీ । ఖల్వాటః శ్వాసకాసీ చ బహుహిక్కీ క్షుధాన్వితః
వెర్రివేషంతో, దిక్కులు దుస్తులుగా ధరించి, వృద్ధాప్యంతో అలసిపోయి, ముండగా, ఊపిరాడక, దగ్గుతో, ఎక్కువగా హిక్కాతో, ఆకలితో బాధపడుతూ ఉన్నాడు.
లాలాస్నుతః శ్మశ్రుకూర్చశ్లేష్మానమ్రః స్ఖలత్పదః । ద్వ్యష్టవర్షా తథా నారీ సర్వాభరణభూషితా
నోరు తడిపోతూ, ముడతలు పడిన గడ్డంతో, కఫంతో వంగిపోయి, అడుగులు తడబడుతూ ఉన్నాడు. అలాగే, ఇరవై ఎనిమిదేళ్ల వయసున్న, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఒక స్త్రీ కూడా ఉంది.
రూపలావణ్యసంయుక్తా లోకోత్కృష్టస్వరూపిణీ । పురుషాన్రూపసంయుక్తాన్వీక్షంతీ చ తతస్తతః
ఆమె రూపం, లావణ్యం కలిగి, లోకంలో అందరికన్నా అందంగా ఉంది. అందమైన పురుషులను అటు ఇటు చూస్తూ ఉంది.
గాయంతీ త్వథ నృత్యంతీ తం దృష్ట్వాహ సతీ పతిమ్ । ప్రబాధతే వృద్ధధవం శీఘ్రమేహి కృశాధమ
ఆమె పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ తన భర్తను చూసి, 'ఓ బీద వృద్ధుడా! త్వరగా రా, త్వరగా రా!' అని పలికింది.
ఆలంబ్య త్వత్కరం వృద్ధ దుఃఖితా నిత్యమస్మ్యహమ్ । భూషణం వసనం ఘ్రాణం స్రగ్విలేపనమేవ చ
నీ చేతిని పట్టుకుని, ఓ వృద్ధుడా! నేను ఎప్పుడూ బాధతోనే ఉన్నాను. ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, పరిమళాలు, పూలమాలలు, లేపనాలు ఇవన్నీ—
హాసో గీతిస్తథా పానం మండనం శోభనం గృహమ్ । సర్వఋతుసమృద్ధిశ్చ కామస్యైవాభివృద్ధయే
నవ్వు, పాట, పానీయం, అలంకారం, అందమైన ఇల్లు, అన్ని కాలాల్లో సంపద—ఇవి అన్నీ మన కోరికలు పెరగడానికే ఉంటాయి.
సర్వేషామేవ కామానాం రతిరేకా ప్రయోజనమ్ । సుఖాని సర్వాణ్యేకత్ర రతిరేకత్ర చ స్థితా
అన్ని కోరికలకు ఒకే లక్ష్యం ఆనందమే. అన్ని సుఖాలు ఒకచోటే ఉంటాయి, ఆ ఆనందం కూడా అక్కడే ఉంటుంది.