దుఃఖోదర్కమిదం రాజన్సర్వమేతద్వదామి తే । ప్రసూతికాలే పుత్రస్య భార్యానాశవిచారణా
ఇది అన్నీ చివరికి బాధకే దారి తీస్తుంది రాజా, నేను నీకు చెప్పేది ఇదే. పుట్టినప్పుడు కొడుకుకు భార్య పోయిన విషయాన్ని ఎవరూ పట్టించుకోరు.
జీవితాయామథోపత్న్యామాత్మనః సుఖనాశనమ్ । యోన్యశుద్ధౌ తు జాతాయాం సంయోగో నోపపద్యతే
జీవితం కోసం రెండో భార్య ఉన్నా, తన ఆనందం పోతుంది. అపవిత్ర గర్భంలో పుట్టినవాడైతే, కలయిక కూడా జరగదు.
ఆలింగనపరే గాఢం స్తన్యేనాంగం పరిప్లుతే । తథాపి యది సంయోగః శిశురోదనతాః స్త్రియాః
బలంగా ఆలింగనం చేసినా, పాలతో శరీరం తడిచినప్పటికీ, కలయిక జరిగితే ఆడవారు పిల్లవాడి ఏడుపుతో బాధపడతారు.
దృఢం శిశుగతం చిత్తం తతో వైరస్యమేవ చ । అథ చేత్పతితో డింభో మధ్యే మైథునముద్గతిః
మనసంతా పిల్లవాడిపైనే ఉండిపోతుంది, అందుకే దూరం కలుగుతుంది. మధ్యలో చిన్నవాడు పడిపోతే కలయిక మధ్యలో ఆగిపోతుంది.
రతిమధ్యే తు విచ్ఛేదే దుఃఖం కించిదసన్నిభమ్ । సర్వకాలే పరిమితే కదాచిద్రతిసంభవః
ఆనందం మధ్యలో కలయిక ఆగిపోతే కొంత బాధ కలుగుతుంది. ఎప్పుడూ ఆనందం పరిమితంగానే ఉంటుంది, అప్పుడప్పుడే కలయిక జరుగుతుంది.
తత్కాలే భోజనం నాస్తి స్వాపో నాస్తి చ భార్యయా । శిశూనాం రక్షణే దుఃఖం వ్యాధితర్షగ్రహాదిభిః
ఆ సమయంలో భోజనం ఉండదు, భార్యతో నిద్ర ఉండదు. పిల్లలను కాపాడడంలో వ్యాధి, దాహం, ఇతర కష్టాలతో బాధలు కలుగుతాయి.
తన్మతం యత్సుఖం చిత్రం యథాంకారోహణం పితుః । ఆలింగనకృతం తాత చుంబనాదికృతం తథా
తండ్రి కొడుకుపై ఎక్కడం, ఆలింగనం చేయడం, ముద్దు పెట్టడం వంటివి ఎంత ఆనందంగా అనిపించినా —
అత్యన్తమధురోక్త్యాది యత్సుఖాని నరేశ్వర । రతిమధ్యే విరామస్య కలాం నార్హంతి షోడశీమ్
రాజా, మధురంగా మాట్లాడటం మొదలైన అన్ని ఆనందాలు కలయికలో కలిగే పరిపూర్ణ ఆనందానికి పదహారు వంతు కూడా సరిపోవు.
అన్యాన్యపి చ దుఃఖాని సంతి పుత్రే సహస్రశః । అనేన త్వం కిం క్రియసే ఇహాముత్ర విరోధినా
కొడుకుతో అనేక బాధలు కూడా ఉంటాయి. ఇలాంటి విరోధిని నీవు ఇక్కడ, పరలోకంలో ఏమి చేస్తావు?
త్యజ శోకమిదం తస్మాదావాం పుత్రౌ స్థితావిహ । శ్రీరాజోవాచ-। త్యజామి శోకం దుర్వారం సర్వకార్యవిరోధినమ్
కాబట్టి ఈ బాధను వదిలిపెట్టు. మేము ఇద్దరు కుమారులు ఇక్కడ ఉన్నాము. రాజు అన్నాడు — నేను ఈ అదుపు చేయలేని, అన్నీ పనులకు అడ్డుగా ఉన్న బాధను వదిలేస్తున్నాను.
ఆత్మనశ్చ హితం కార్యమిహాముత్ర సుతౌ మమ । పురోధసం తు గచ్ఛామి మమ పూర్వం మహాగురుమ్
నా, నా కుమారుల మేలు కోసం, ఇక్కడా, పరలోకంలోను, నేను మా పూర్వ గురువైన పురోహితుని దగ్గరకు వెళ్తున్నాను.
వసిష్ఠం మునివర్యం చ స దాస్యతి గతిం మమ । ఏవముక్త్వా గతో విప్రం వారాణస్యాం స్థితం గురుమ్
వసిష్ఠుడు అనే మహర్షి నాకు మార్గాన్ని చూపుతాడు. ఇలా చెప్పి, వారణాసిలో ఉన్న గురువును కలవడానికి వెళ్లాడు.
దండవత్ప్రణనామాథ మునినా పరిపూజితః । ఆలింగితశిరో ఘ్రాతో దత్తాసనపరిగ్రహః
ఆ ముని భక్తితో నమస్కరించి, అతనికి యథావిధిగా గౌరవం చూపారు. అతని తలను ఆలింగనం చేసి ముద్దుపెట్టారు, కూర్చోమని ఆసనం ఇచ్చారు.
ఉక్తశ్చాగమనం కిం తే కిం కార్య్యం కరవాణి వై । రాజోవాచ- గతిం ప్రయచ్ఛ మే విప్ర సంసారతరణాయ హి
నీవెందుకు వచ్చావు? నీకు ఏ పని చేయమంటావు? అని అడిగారు. రాజు ఇలా అన్నాడు — బ్రాహ్మణా! ఈ సంసారసాగరాన్ని దాటి పోవడానికి నాకు మార్గం చూపించు.
ఖిన్నోహం కర్మణా శశ్వద్భవంతం శరణం గతః । వసిష్ఠ ఉవాచ- గతిం పశ్య మహాలింగం విశ్వేశ్వరమితి స్థితమ్
నేను కర్మల వల్ల అలసిపోయాను; ఎప్పుడూ నీ శరణు వచ్చాను. వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — మహా లింగాన్ని, విశ్వేశ్వరుడిగా స్థాపించబడినదాన్ని చూడు.
ఏనం పూజయ రాజేంద్ర దేవదేవం పినాకినమ్ । యమారాధ్య పురా శక్తిరరుంధత్యాః సుతో మునిః
రాజేంద్రా! ఆ దేవదేవుడైన పినాకిని పూజించు. అరుంధతీ కుమారుడైన ముని, పూర్వం తపస్సుతో ఆ దేవుణ్ణి ప్రసాదించుకున్నాడు.
రక్షసా భక్షితశ్చాపి యమలోకం గతో న సః । కించిత్కాలం గతః స్వర్గం బ్రహ్మలోకమగాదతః
రాక్షసుడు అతన్ని తినివేసినా, అతను యమలోకానికి పోలేదు; కొంతకాలం స్వర్గానికి వెళ్లి, అక్కడి నుండి బ్రహ్మలోకానికి చేరాడు.
బ్రహ్మలోకాద్విష్ణులోకే క్రీడన్నాస్తే సుతో మమ । అముం పశ్య మహారాజ లుబ్ధకం వనచారిణమ్
బ్రహ్మలోకంనుండి నా కుమారుడు ఇప్పుడు విష్ణులోకంలో సంతోషంగా విహరిస్తున్నాడు. మహారాజా! అటు అడవిలో తిరుగుతున్న ఆ వేటగాడిని చూడు.
పూజయంతం హి విశ్వేశం పత్రమాత్రై స్వసంభృతైః । శమీవృక్షస్య సంభూతైస్తథా పూగప్రసూనకైః
ఆ వేటగాడు తనే తెచ్చుకున్న శమి ఆకులతో, పూగు పువ్వులతో విశ్వేశ్వరుణ్ణి పూజిస్తున్నాడని చూడు.
కదంబకుసుమైరర్కకుసుమైర్యూథికాభవైః । ఏతైరన్యైర్మహేశానం పూజయంతం విలోకయ
కదంబ పువ్వులతో, అర్క పువ్వులతో, యూతికా మొగ్గలతో, ఇంకా ఇతర పుష్పాలతో మహేశానుని పూజిస్తున్నాడని చూడు.
ఇతోర్ద్ధయామమాత్రేణ మరిష్యతి తదద్భుతమ్ । అంతకాలే సమాయాతే లుబ్ధకోపి శివాయ వై
ఇంకొంచెం సమయం లోపల అతను మరణిస్తాడు — ఇదే ఆశ్చర్యం. చివరి క్షణంలో ఆ వేటగాడికూడా శివుని శరణు వెళ్తాడు.
ఉపహారప్రదానాయ దృష్టవాన్పార్శ్వతో ఘటమ్ । తం చూతఫలసంపూర్ణం శునోచ్ఛిష్టం విగర్హితమ్
అర్పణం చేయబోతున్నప్పుడు, పక్కనే ఉన్న ఒక మడకను చూశాడు. అది మామిడికాయలతో నిండిపోయి, కుక్క తిన్న మిగతావాటితో అపవిత్రమై ఉండేది.
సంకల్పితోపహారస్య హ్యభావాల్లుబ్ధకస్తథా । ఇదం జగౌ శుభం వాక్యం లోకానాం భక్తిసూచకమ్
తాను ఉద్దేశించిన అర్పణం లేకపోవడంతో, ఆ వేటగాడు లోకాలకు భక్తిని తెలియజేసే శుభవాక్యాలు పలికాడు.
పుష్పాభావే హరిర్నేత్రం ఫలాభావేంగులం రవిః । లింగవిస్రంసనేకం చ జమదగ్ని ఋషిస్తథా
పువ్వులు లేనప్పుడు హరిచేత కన్ను అర్పించబడింది; పండ్లు లేనప్పుడు సూర్యుని వేలు ఇచ్చారు; అలాగే జమదగ్ని ఋషి లింగానికి ప్రత్యేకమైనదాన్ని సమర్పించాడు.
లింగపీఠవిభేదే చ గాత్రం నిర్భిద్య దత్తవాన్ । అన్యైర్మాహైశ్వరైరన్యత్సాహసం పరమం కృతమ్
లింగ పీఠం విరిగిపోయినప్పుడు, తన శరీరాన్ని చీల్చి సమర్పించాడు; ఇతర మహాశక్తులు కూడా పరాకాష్ఠకు చేరిన కార్యాలు చేశారు.
మమాపి తత్తథా కార్య్యమన్యథా దోషభాగహమ్ । ఏతస్మిన్నంతరే కశ్చిదున్మత్తః శివమభ్యగాత్
అందువల్ల నేనూ అలాగే చేయాలి, లేకపోతే తప్పు నాకే వస్తుంది. ఇంతలో, అక్కడికి ఒక పిచ్చివాడు శివుని దగ్గరికి వచ్చాడు.
అథ లుబ్ధకృతాం పూజామాహృత్యాభక్షయత్క్షణాత్ । వమనం చ తథా చక్రే శివపీఠేథ లుబ్ధకః
తర్వాత, వేటగాడు చేసిన పూజను ఆ పిచ్చివాడు తీసుకుని వెంటనే తిన్నాడు. అలాగే శివ పీఠంపై వాంతి చేశాడు, వేటగాడు చూస్తూ ఉండగా.
శివాపకారిణం చైనం హన్మి నో వేత్యచింతయత్ । అథ స్వాత్మవధాయైవ యత్నమాస్థాయ శంకరః
శివునికి అపచారం చేసిన వాడిని చంపాలా వద్దా అని ఆలోచించాడు. అప్పుడు శంకరుడు తనను తానే నాశనం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
ఉన్మత్తేన యథోద్భుక్తా శివపూజా మయా కృతా । లింగప్రావరణే హ్యేషా తదహం మమ దేహినః
పిచ్చివాడు ఇలా అన్నాడు — నేను తిన్నదానితో శివ పూజ చేశాను, కాబట్టి లింగాన్ని కప్పిన ఈ చర్మం నా దేహానికి చెందింది.
ప్రావృతిస్త్వగియం త్వద్య నిర్మ్మోక్తవ్యా మయా ద్రుతమ్ । పూజావిమోచనాయైతత్ఫలహానేర్గలం త్యజేత్
ఈ చర్మాన్ని ఇప్పుడు నేను త్వరగా తీసివేయాలి. అర్పణ ఫలితాన్ని నిర్బంధం లేకుండా విడుదల చేయడానికి ఇది అవసరం.