న దానం ద్రవిణాభావాదసామర్థ్యాత్తథార్హణా । న యజ్ఞో న వ్రతం పూర్తం న చ పుణ్యమనాయుషః
ధనమూ లేకపోవడం వల్లా, శక్తి లేకపోవడం వల్లా, అర్హత లేకపోవడం వల్లా దానం చేయడం సాధ్యపడదు; అలాగే, యజ్ఞం చేయడం, వ్రతాలు ఆచరించడం, పుణ్య కార్యాలు చేయడం కూడా, ఆయుష్షు తక్కువగా ఉన్నవారికి సాధ్యం కాదు.
న చాధ్యాపనతీర్థాది సేవాకాలవిరోధతః । తస్మాత్తత్పాపనాశాయ ప్రాయశ్చిత్తం న విద్యతే
అలాగే, పాఠాలు చెప్పడం, తీర్థయాత్రలు చేయడం, సేవలు చేయడం కూడా సమయం సరిపోకపోవడం వల్ల సాధ్యం కాదు. అందువల్ల, అలాంటి పాపాలను పోగొట్టేందుకు ప్రత్యేకంగా ప్రాయశ్చిత్తం చెప్పబడలేదు.
గతిప్రదం తథా ధర్మం గచ్ఛ వా తిష్ఠ వా మునే । ఇక్ష్వాకురువాచ-। యావజ్జీవం ప్రతిజ్ఞాయ క్రియతే యో వృషో ద్విజ
మునీంద్రా! మోక్షాన్ని ప్రసాదించే ధర్మాన్ని అనుసరించు, వెళ్లినా, ఉండినా. ఇక్ష్వాకువు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణా! జీవితాంతం ప్రతిజ్ఞ చేసి, వృషాన్ని ఆచరించే వాడు ఎవడైనా,
తేన పాపపరీహారో భవిష్యతి సునిశ్చితమ్ । తం బ్రూహి యేన ధర్మేణ మమ పాపం ప్రణశ్యతి
అతని ద్వారా పాపాలు తప్పక పోతాయి. నా పాపం నశించేందుకు ఏ ధర్మాన్ని పాటించాలో నాకూ చెప్పు.
కేన వా పుణ్యయోగేన స్వర్గతిశ్చ భవిష్యతి । శరణం భవ విప్రర్షే నరకాదతిబిభ్యతః
లేదా, ఏ పుణ్య కార్యాల వల్ల స్వర్గప్రాప్తి కలుగుతుందో చెప్పు. మునీశ్వరా! నరకాన్ని భయపడి ఉన్న నన్ను రక్షించు.
సర్వధర్మఫలం ప్రాహుః శరణాగతపాలనమ్ । జాబాలిరువాచ- సత్యం స్వల్పేన కాలేన న తాదృగ్లభ్యతే వృషః
ప్రతి ధర్మ ఫలితంగా శరణాగతులను రక్షించడమే అని చెబుతారు. జాబాలి ఇలా అన్నాడు: నిజంగా, తక్కువ సమయంలో అలాంటి వృషాన్ని పొందడం చాలా కష్టం.
అమృతేత్వనృతే శక్యం వక్తుం స్వప్నాంతరేష్వపి । రహస్యమేకం కించిత్తు యస్య కస్యాపి నోచ్యతే
నిజమో అబద్ధమో, మనసులో, కలల్లో కూడా చెప్పడం సాధ్యమే. కానీ ఒక రహస్యాన్ని మాత్రం ఎవరికైనా చెప్పరు.
ఇక్ష్వాకురువాచ- శరణం పాలయ మునే కాలో మే నిర్గమిష్యతి । జాబాలిరువాచ- మమ ప్రాణాధికం విప్ర రహస్యం శ్రుతిచోదితమ్
ఇక్ష్వాకువు అన్నాడు: మునీశ్వరా! నా కాలం ముగియబోతుంది, నన్ను రక్షించు. జాబాలి అన్నాడు: బ్రాహ్మణా! శాస్త్రాలు చెప్పిన ఆ రహస్యము నాకు ప్రాణాలకంటే మిన్న.
శివలింగార్చనం నామ బ్రహ్మాదిభిరనుష్ఠితమ్ । సమస్తపాపశమనం సర్వోపద్రవనాశనమ్
బ్రహ్మాదులు ఆచరించిన శివలింగార్చన అన్నది, సమస్త పాపాలను పోగొట్టి, అన్ని అపదలను తొలగిస్తుంది.
భుక్తిముక్తిప్రదం తస్మాచ్ఛివపూజాం సమాచర । నాతిక్రామేద్యది మునే శివలింగార్చనం శుభమ్
భోగమూ, మోక్షమూ ఇస్తుంది కనుక, శివపూజను ఆచరించు. మునీశ్వరా! శుభమైన శివలింగార్చనను ఎవరైనా విస్మరించకుండా చేస్తే,
యః శంభుపూజాం విచ్ఛింద్యాత్తేన చ్ఛిన్నం హి మే శిరః । వరం శూలవినిక్షేపో వరం శాల్మలికర్షణమ్
శంభుపూజను ఎవరైనా మధ్యలో ఆపితే, నా తల అతని చేతిలో నరికబడినట్టే. శూలంపై పొడవబడటం మంచిది, శాల్మలివృక్షంతో లాగించబడటం మంచిది,
వరం ప్రాణపరిత్యాగో నైవ పూజావ్యతిక్రమః । వరం వహ్నిప్రపతనం వరం చాధఃశిరః కృతమ్
ప్రాణాలను విడిచిపెట్టడం మంచిది కాని, పూజను విస్మరించడం కాదు. అగ్నిలో పడి పోవడం మంచిది, తలకిందా ఉంచబడటం మంచిది,
వరం స్వమలభుక్తిర్వా నేశపూజావ్యతిక్రమః । అపూజయిత్వా చేశానం యో హి భుంక్తే నరాధమః
తన మలాన్ని తినడం మంచిది కాని, ఈశ్వరుని పూజను విస్మరించడం కాదు. ఈశానుడిని పూజించకుండా భోజనం చేసే వాడు, మానవుల్లో అత్యంత నీచుడు.
పాపానామన్నరూపాణాం తస్య భోజనముచ్యతే । అనుచ్చార్య పదం శంభోర్భుఙ్క్తే యది చ ఖాదతి
పాపులలో పాపమైన ఆహారం అతడు తింటాడు. శంభువు పేరును పలకకుండా తినేవాడు, ఏదైనా ఆహారం తినేవాడు,
శివేతి మంగలం నామ యస్య వాచి ప్రవర్తతే । భస్మీభవంతి తస్యాశు మహాపాతకకోటయః
'శివ' అనే మంగళమైన నామం ఎవరి నోట పలికితే, అతని మహాపాతకాలు వెంటనే బూడిదవైపోతాయి.
శివం ప్రదక్షిణీకృత్య యో నమస్యతి మానవః । భూమేః ప్రదక్షిణం కృత్వా యత్తత్పుణ్యమవాప్నుయాత్
శివుని ప్రదక్షిణ చేసి నమస్కరించే వాడు, భూమిని ప్రదక్షిణ చేసినంత పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.
ప్రదక్షిణత్రయం కృత్వా నమస్కారం చ పంచధా । పునః ప్రదక్షిణం కృత్వా నత్వా ముచ్యేత పాతకైః
మూడు సార్లు ప్రదక్షిణ చేసి, అయిదు సార్లు నమస్కారం చేసి, మళ్లీ ప్రదక్షిణ చేసి నమస్కరించినవాడు, పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
సర్వవాద్యాని యః కుర్యాత్కారయేద్వా శివాలయే । బలేన మహతా యుక్తో వేదసేవ్యత్ర జాయతే
శివాలయంలో ఎవరైనా అన్ని వాద్యాలను వాయించినా, వాయించించినా, గొప్ప శక్తితో ఉన్నవాడు, వేదాలు సేవించే వర్గంలో జన్మిస్తాడు.
శ్రావయేద్యః పురాణాని దేవదేవం త్రిలోచనమ్ । సర్వపాపవినిర్ముక్తో వసేచ్ఛివపురే కృతీ
పురాణాలను దేవదేవుడు అయిన త్రినేత్రుడికి వినిపించినవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొంది, శివుని నగరంలో సుఖంగా నివసిస్తాడు.
తం నిత్యమాదరేణేశో వక్తి వాక్యం ప్రియం సదా । ఏతత్సంక్షేపతః ప్రోక్తమీశపూజనముత్తమమ్
ఆయనకు ప్రభువు ఎల్లప్పుడూ ప్రేమతో మధురమైన మాటలు చెబుతాడు. ఇలా పరమేశ్వరుని ఉత్తమమైన పూజను సంక్షేపంగా వివరించాను.
అల్పాయుశ్చ భవాన్విప్ర శివపూజనమాచర । త్రికాలం వా ద్వికాలం వా ఏకకాలమథాపి వా
నీ ఆయుష్షు తక్కువైనా, బ్రాహ్మణా, నువ్వు శివపూజను తప్పకుండా చేయాలి. రోజుకు మూడుసార్లు, లేక రెండు సార్లు, లేదా ఒక్కసారి అయినా చేయి.
యామం యామార్ధమథవా శివపూజనమాచర । వానప్రస్థాశ్రమో భూత్వా వానప్రస్థకృతాశ్రయః
ఒక యామం లేదా అరయామం అయినా శివునికి పూజ చేయాలి. వానప్రస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించి, వానప్రస్థునిగా ఉండి పూజ చేయాలి.
వానప్రస్థప్రసూనైశ్చ ప్రాతఃపూజయ శంకరమ్ । శ్రీఫలైః శతపత్రైశ్చ పద్మసౌగంధికైరపి
వనంలో దొరికే పువ్వులతో, కొబ్బరికాయలతో, శతదళ పద్మాలతో, సుగంధమైన పద్మాలతో ఉదయాన్నే శంకరునికి పూజ చేయాలి.
నీపైర్జపాభిః పున్నాగైః కరవీరైశ్చ పాటలైః । తులస్యాచ రవిదలైరపరాజితయా తథా
నీపపువ్వులు, జపాపుష్పాలు, పున్నాగం, కరవీరాలు, పటాలపువ్వులు, తులసి, కమలదళాలు, అపరాజితతో కూడి పూజ చేయాలి.
అపామార్గదలై రుద్ర జటాదమనకేన చ । సర్వైరేభిః సమఫలైర్బిల్వపత్రైశ్చ ధూర్తకైః
అపామార్గదళాలు, రుద్రజటా, దమనం, ఇవన్నీ, పండ్లు, బిల్వదళాలు, ధూర్తకపువ్వులతో కూడి పూజ చేయాలి.
ద్రోణైః శిరీషైః శక్తైశ్చ దూర్వయా కోరకైరపి । నంద్యావర్తైరక్షతైశ్చ తిలమిశ్రైశ్చ కేవలైః
ద్రోణపువ్వులు, శిరీషపువ్వులు, శక్తిపువ్వులు, దర్భ, మొగ్గలు, నంద్యావర్తపు పువ్వులు, అక్షతలు, నువ్వులతో కూడి పూజ చేయాలి.
అన్యైరపి యథాశక్తి ప్రాతః సంపూజయేచ్ఛివమ్ । కర్ణికారైశ్చ సౌవర్ణర్దూవర్యయాపి శివార్చనమ్
ఇంకా నువ్వు శక్తిమేరకు ఇతర పుష్పాలతో కూడి ఉదయాన్నే శివునికి పూజ చేయాలి. కర్ణికారపువ్వులు, బంగారు దర్భ, అర్కపువ్వులతో కూడి పూజ చేయాలి.
ముకులైర్నార్చయేద్దేవం చంపకైర్జలజం వినా । జలజానాం చ సర్వేషాం పత్రాణామక్షతస్య చ
చంపకపు ముళ్ళతో దేవునికి పూజ చేయకూడదు, జలజాలు తప్ప. జలజాలన్నిటి ఆకులతో, అక్షతలతో కూడి పూజ చేయాలి.
కుశపుష్పస్య రజతసువర్ణకృతయోరపి । అన్యత్కృత్వా యథా యత్తు తైలపక్వం భవేన్నృప
కుశపువ్వులతో, వెండి లేదా బంగారుతో చేసిన వాటితో కూడి, నువ్వు తయారు చేసిన ఇతర పదార్థాలతో, నూనెలో వండిన వాటితో కూడి పూజ చేయాలి.
న తత్పర్యుషితం ప్రోక్తమపూపాది గమిష్యతి । ఉక్షితం యత్ఫలాయుక్తం తైలక్షారామ్లజీరకైః
పాతబడినవి పూజకు పనికిరావు; అప్పూపాలు మొదలైనవి అంగీకరించబడవు. పండ్లు కలిపినవి, నూనె, కారం, పులుపు, జీలకర్ర కలిపినవి కూడా పనికిరావు.