ఘంటాముఖైర్వేణుముఖైః కింకిణీవదనైరపి । యాదృగ్వస్తు జగత్యస్తి తాదృశాస్యైరయోముఖైః
గంట ముఖాలు, వంశీ ముఖాలు, కింకిణి వంటి ముఖాలు, లోహ ముఖాలు, లోకంలో ఉన్న ప్రతి వస్తువును పోలిన ముఖాలు కూడా ఉన్నాయి.
కైశ్చిన్నిభృతకందర్పరూపలావణ్యకోమలైః । కోటిసూర్యప్రతీకాశైశ్చంద్ర కోటిసమప్రభైః
కొంతమందిలో అదుపులో ఉన్న గర్వం, అందం, ఆకర్షణ, మృదుత్వం ఉన్నాయి. వారు కోట్లాది సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, కోట్ల చంద్రుల్లా కాంతివంతంగా ఉన్నారు.
నానావర్ణైర్విశ్వముఖైర్విశ్వరూపైశ్చతుర్ముఖైః । ద్విముఖైః పంచవక్త్రైశ్చ త్రిముఖైః షణ్ముఖైరపి
వివిధ రంగులు, విశ్వ ముఖాలు, విశ్వరూపాలు, నాలుగు ముఖాలు, రెండు ముఖాలు, ఐదు ముఖాలు, మూడు ముఖాలు, ఆరు ముఖాలు కలిగి ఉన్నారు.
ఏకానేకముఖైః శాంతైః సర్వదా సుఖిభిర్యుతమ్ । నానాభోగసమృద్ధైశ్చ రతికామసమైరపి
ఒకటి లేదా అనేక ముఖాలు, శాంతంగా, ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉండే వారు, అనేక రకాల అనుభవాలు, రతి కామాల సమానమైన ఆనందాలు కలిగి ఉన్నారు.
లక్ష్మీనారాయణముఖైరుమేశసమవిగ్రహైః । నానారూపధరైశ్చాన్యైః సేవితం మందరాచలమ్
అక్కడ లక్ష్మీ, నారాయణ ముఖాలు, ఉమా, ఈశ్వర రూపాలు, అనేక రూపాలు ధరించిన ఇతరులు సేవ చేస్తున్న మంద్రాచలం ఉంది.
ధేనవో యత్ర వేదాశ్చ మీమాంసావత్స సంయుతాః । ధర్మాదయః సవర్ష్మాణః పురాణాని చ కర్మణా
అక్కడ ఆవులు, వేదాలు, మిమాంస అనే దూడలతో కూడి, ధర్మాది స్వరూపాలు, పురాణాలు కార్యరూపంలో ఉన్నాయి.
స్మృతీతిహాసజాతాని ఆగమాశ్చ శరీరిణః । స్థితాశ్చ మందరే యత్ర సశైలః పాపనాశనః
అక్కడ స్మృతులు, ఇతిహాసాలు, జాతకాలు, ఆగమాలు శరీరధారులుగా మంద్రపర్వతంపై పాపాలను నశింపజేస్తూ స్థిరంగా ఉన్నాయి.
తస్య మధ్యే మహాపుణ్యం పురం పరమశోభితమ్ । వాపీతడాగోపవనప్రాసాదశతశోభితమ్
ఆ మధ్యలో మహాపుణ్యమైన, అత్యంత అందమైన నగరం ఉంది. ఆ నగరం చెరువులు, తడాగాలు, ఉద్యానవనాలు, వందలాది ప్రాసాదాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
సప్తప్రాకారపరిఖం రత్నాట్టాలకసంయుతమ్ । గోపురైర్నవభిర్యుక్తం విచిత్రగృహసంయుతమ్
ఏడు ప్రాకారాలు, కందకాలు, రత్నాలతో అలంకరించిన గోపురాలు, తొమ్మిది ద్వారాలు, విచిత్రమైన ఇళ్ళతో ఆ నగరం సుసంపన్నంగా ఉంది.
యస్య చాప్రతిమం తేజ ఉష్ణశీతాదివర్జితమ్ । తన్మధ్యే నగరీ పుణ్యా తన్మధ్యే చ సభా శుభా
దానికి అపూర్వమైన తేజస్సు ఉంది. వేడి, చలి లాంటి వాటిలేకుండా, ఆ మధ్యలో పవిత్రమైన నగరం, దానిలో మంగళకరమైన సభ ఉంది.
తస్యాం భద్రాసనం మధ్యే వేదపాదవిచిత్రితమ్ । సర్వోపనిషదాకౢప్తం పాదపీఠం సుశోభనమ్
ఆ సభ మధ్యలో వేదపాదాలతో అలంకరించిన భద్రాసనం, అన్ని ఉపనిషత్తుల ద్వారా తయారైన అందమైన పాదపీఠం ఉంది.
పురాణాన్యాగమాస్తస్య స్వస్తీతి శివపాదయోః । తత్రాసీనో మహాయోగీ గోక్షీరసదృశాకృతిః
అక్కడ పురాణాలు, ఆగమాలు శివుని పాదాల వద్ద 'సుభిక్షంగా ఉండాలి' అని ఆశీర్వదిస్తూ నిలిచినవి. అక్కడ గొర్రె పాలు పోలిన ఆకృతితో మహాయోగి కూర్చున్నాడు.
మందస్మితసుచార్వాస్యోద్వ్యష్టవర్షవయాః ప్రభుః । దధాన ఉరసామాలాం మణిరుద్రాక్షకల్పితామ్
ఆ ప్రభువు మృదువైన నవ్వుతో, అందమైన ముఖంతో, యవ్వనంలో పరిపూర్ణంగా, తన ఛాతిపై మణులు, రుద్రాక్షలతో చేసిన హారాన్ని ధరించి ఉన్నాడు.
బిభ్రాణ ఉపవీతం చ కర్ణికారసమద్యుతిః । సురత్నకుండలో దేవః కిరీటకనకాంబరః
పవిత్ర యజ్ఞోపవీతాన్ని ధరించి, కర్ణికార పువ్వులా ప్రకాశిస్తూ, దేవుడు అమూల్యమైన కుండలాలు, బంగారు కిరీటం, మెరిసే వస్త్రాలు ధరించాడు.
నానాభూషణసంయుక్తో నానాగంధవిలేపనః । వామాంకన్యస్తగిరిజో వీక్షమాణస్తదాననమ్
వివిధ అలంకారాలతో అలంకరించబడి, అనేక సుగంధ ద్రవ్యాలతో పూసుకుని, పర్వత కుమార్తెను ఎడమ తొడపై కూర్చోబెట్టి, ఆమె ముఖాన్ని ప్రేమగా చూశాడు.
ముగ్ధాం చ సుముఖీం బాలాం నవయౌవనశోభితామ్ । భూషితాం చారుసర్వాంగీం బిభ్రతీం కనకాంబుజమ్
ఆమె మోహనంగా, అందమైన ముఖంతో, యవ్వన కాంతితో మెరిసిపోతూ, ప్రతి అవయవం అలంకరించబడి, బంగారు కమలాన్ని చేతిలో పట్టుకుని ఉంది.
ఆలింగ్య వామేనకరేణ దేవీం దక్షేణ తస్యా ముఖమున్నమయ్య । స్పృష్ట్వా శిరో వామకరేణ తస్యా దక్షేణ కుర్వంస్తిలకం చ దేవః
ప్రభువు ఎడమ చేతితో దేవిని ఆలింగనం చేసి, కుడి చేతితో ఆమె ముఖాన్ని పైకి తిప్పి, ఎడమ చేతితో తలని తాకి, కుడి చేతితో నుదుటిపై తిలకం వేశాడు.
భక్తిర్వీజయతే దేవం ప్రణవ వ్యజనేన చ । పూజాకాంతాపి కుసుమైర్మాలాం దేవాయ బిభ్రతీ
భక్తి పవిత్ర పంకజంతో దేవునికి వాయువిచ్చింది; పూజకు ప్రియమైనది పుష్పమాలను ధరించి, దానిని దేవునికి సమర్పించింది.
జ్ఞప్తిర్విరక్తిర్వనితే బిభ్రత్యౌ యోగచామరే । సమాధిః కార్యకర్తాస్య ధారణాయోషిదస్య చ
జ్ఞానం, విరక్తి అనే స్త్రీలు యోగదండాలను ఊపుతూ నిలిచాయి; సమాధి ఆయన కార్యసాధకుడు, ధారణ ఆయన భార్యగా ఉంది.
యమాశ్చనియమాశ్చైవ కింకరాస్తస్య కీర్తితాః । ప్రాణాయామః పురోధాస్తు ప్రత్యాహారః సువర్ణధృక్
యమ, నియమాలు ఆయన సేవకులుగా చెప్పబడ్డారు; ప్రాణాయామం ఆయన పురోహితుడు, ప్రత్యాహారం బంగారు వాహకుడు.
ధ్యానం చ ద్రవిణాధ్యక్షః సత్యం సేనాపతిస్తథా । బ్రహ్మప్రభృతికీటాంతాః పశవస్తత్పతిః శివః
ధ్యానం ధనాధికారి, సత్యం సేనాధిపతి; బ్రహ్మ మొదలుకొని పురుగు వరకు ఉన్న అన్ని జీవులు ఆయనకు పాల్యులు, శివుడు వారి అధిపతి.
పశూనాం పాలకో ధర్మః స్యాదధర్మశ్చ తస్కరః । మాయాపాశేన తే బద్ధా మోచనీ కాశికా మృతిః
జీవుల కాపలాదారు ధర్మం, దుర్మార్గుడు అధర్మం; వారు మాయా పాశంతో బంధించబడి, కాశికా విమోచనదాయిని, మరణమూ ఆమె.
నానావిధాశ్చ ప్రమదా దేవదేవముమాపతిమ్ । ఏతాదృశముమానాథం కోటిజంతురనుస్మరేత్
వివిధ దేవకన్యలు దేవదేవుడైన ఉమానాథుని సేవించేవారు; కోటి జన్మలు గడిపినవారు కూడా ఇలాంటి ఉమానాథుని జ్ఞాపకం చేసుకోగలరా?
ఇష్టాన్భోగానవాప్యాథ శివలోకే మహీయతే । బ్రహ్మవిష్ణుమహేంద్రాద్యాస్తత్పురద్వారపాలకాః
ఇష్టమైన అనుభవాలు పొందినవాడు శివలోకంలో ఘనత పొందుతాడు; బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు మొదలైన వారు ఆయన నగర ద్వారపాలకులు.
లక్ష్మీసరస్వతీదేవ్యౌ దేహల్యాద్యర్చ్చనేక్షితేః । నియుక్తే దేవదేవస్య దేవాశ్చ సురయోషితః
లక్ష్మీ, సరస్వతి దేవతలు మరియు ఇతర దేవకన్యలు దేవదేవుని పూజకు నియమించబడ్డారు.
దాస్యో దేవాః సమస్తాశ్చ దాసా యస్య మహాత్మనః । ఏతాదృశమహాశైలమిక్ష్వాకుః సందదర్శ హ
అన్ని దేవతలు ఆయన దాసులు, ఆ మహాత్ముడు వారి యజమాని; ఇలాంటి మహాశైలాన్ని ఇక్ష్వాకు దర్శించాడు.
మునిం ప్రణమ్య జాబాలిమిదమాహ వచస్తదా । గంతుకామో మహాశైలం శక్తోస్యస్మిన్న వా మునే
జాబాలి మునిని నమస్కరించి, 'ఈ మహాశైలానికి వెళ్లాలని ఉంది, నేను వెళ్లగలుగుతానా లేదా మునీశ్వరా?' అని అడిగాడు.
మమాయురల్పం కథితం యమేన జ్ఞానినా పురా
'నా ఆయుష్షు తక్కువగా ఉంది' అని యముడు, ఆ జ్ఞాని, నాకొకప్పుడు చెప్పాడు.
నరకశ్చ బహుఃప్రోక్తః కథం శ్రేయో భవిష్యతి । జాబాలిరువాచ- మయాపి సర్వమేతత్తే జ్ఞాతం దివ్యేన చక్షుషా
'నరకాలు అనేకంగా చెప్పబడ్డాయి; నేను శ్రేయస్సు ఎలా పొందగలను?' అని అడిగినప్పుడు జాబాలి ఇలా అన్నాడు — 'ఇవి అన్నీ నేను దివ్య దృష్టితో తెలుసుకున్నాను.'
ఆయుర్దశదినం బ్రహ్మన్విద్వానపి న ధర్మకృత్ । న తపస్తే హ్యనభ్యాసాన్న చ యోగోఽల్పకాలతః
'నీ ఆయుష్షు పది రోజులు మాత్రమే, బ్రాహ్మణా! ధర్మాన్ని పాటించని, తపస్సు చేయని, యోగాన్ని ఎక్కువ కాలం సాధించని విద్యావంతుడికీ ఫలితం ఉండదు.'