శంభురువాచ- ఏవం చింతయతస్తస్య అకాలమరణం త్వభూత్ । యమలోకం గతశ్చాథ యమేన పరిభాషితః
శంభుడు ఇలా చెప్పాడు—అతను ఆలోచిస్తూ ఉండగా, అకాల మరణం వచ్చి, అతను యమలోకానికి వెళ్లాడు. అక్కడ యముడు అతనితో మాట్లాడాడు.
యమ ఉవాచ- అనేకపాపయుక్తోసి పుణ్యం నైవ మహత్తవ । న వేదాధ్యాపనాత్ప్రాప్తం పాపం చ విదితం తవ
యముడు ఇలా అన్నాడు—నీవు ఎన్నో పాపాల్లో లీనమై ఉన్నావు, నీకు పెద్దగా పుణ్యం లేదు. వేదాన్ని బోధించినందుకు నీకు పుణ్యం రాలేదు, నీ పాపాలన్నీ నాకు తెలుసు.
కోటివర్షాణి నరకే తవస్థితిరితి ద్విజ । ఆయురస్తి తవాత్యల్పం గమ్యతాం పౌర్వికీం తనుమ్
ఓ ద్విజా, నీవు కోటి సంవత్సరాలు నరకంలో ఉండాలి. నీ ఆయుష్షు చాలా తక్కువగా ఉంది. వెళ్ళి మునుపటి శరీరాన్ని ధరిస్తు.
కురు పుణ్యం హితం దానం దేవతాపూజనం జపమ్ । సాంగమధ్యాపనం విప్ర భోజనం భస్మధారణమ్
పుణ్యమైన పనులు చేయు, దానం చేయు, దేవతలను పూజించు, జపం చేయు, సరిగ్గా బోధించు, బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టు, బస్మాన్ని ధరించు.
భజ విశ్వేశ్వరం దేవం దేవదేవముమాపతిమ్ । తస్య ప్రయత్నమాత్రేణ మమ లోకం న గచ్ఛసి
విశ్వేశ్వరుడైన దేవదేవుడు, ఉమాపతిని భక్తితో పూజించు. నీవు కేవలం ప్రయత్నం చేసినా, నా లోకానికి రాదు.
యత్కించిత్ప్రత్యహం పాపిన్పురాణం శృణు సాదరమ్ । తతస్తచ్ఛ్రవణాదేవ నేక్షసే మమ యాతనాః
ఓ పాపీ, ప్రతిరోజూ కొంతైనా పురాణాన్ని శ్రద్ధగా విను. ఆ వినిపోవడం వల్లే నా యాతనలను నీవు చూడవు.
యమస్య వచనం శ్రుత్వా బ్రాహ్మణః స్వాం యయౌ తనుమ్ । అథేశపూజనకృతే యత్నమాస్థాయ స ద్విజః
యముని మాటలు విని, ఆ బ్రాహ్మణుడు తన శరీరానికి తిరిగి వచ్చాడు. అప్పుడు ఆ ద్విజుడు పరమేశ్వరుని పూజించేందుకు ప్రయత్నించాడు.
అగమన్మునివర్యం తు జాబాలిశివపూజకమ్ । తపః స్వాధ్యాయసంపన్నం శ్రుతిస్మృతివివేచకమ్
అతడు జాబాలి అనే శివభక్త మునివర్యుని దగ్గరకు వెళ్లాడు. ఆ ముని తపస్సు, స్వాధ్యాయం కలిగి, శృతి స్మృతులను బాగా తెలుసు.
పురాణతత్త్వవేత్తారం లక్షశిష్యసమావృతమ్ । జరాశిథిలసర్వాంగం వేదవేదాంగపారగమ్
ఆయన పురాణ తత్త్వాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, లక్షలాది శిష్యులతో చుట్టుముట్టబడి, వృద్ధాప్యంతో శరీరం బలహీనంగా ఉన్నా, వేదాలు, వేదాంగాలు పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడు.
ద్రష్టుకామో యయౌ శైలం మందరం చారుకందరమ్ । నానావిహంగసంపూర్ణం నానాపుష్పలతావృతమ్
అతన్ని చూడాలని ఆశించి, ఆ మనిషి అందమైన మండరపర్వతానికి వెళ్లాడు. అది色色 పక్షులతో నిండి,色色 పుష్పలతలతో అలంకరించబడి ఉంది.
సర్వర్తుకుసుమోపేతం నానాగంధోపశోభితమ్ । కిన్నరాణాం చ మిథునైర్గీతపూర్ణమహాగుహమ్
అది అన్ని ఋతువుల పువ్వులతో మెరిసిపోతూ,色色 సుగంధాలతో మురిసిపోయి, కిన్నర దంపతుల గీతాలతో నిండిన గొప్ప గుహలు కలిగిఉంది.
అనేకరూపలావణ్య వనితోషితపాదపమ్ । లంబమానవిచిత్రాభిస్తాభిః శోభితపాదపమ్
色色 రూపాలవణ్యంతో స్త్రీలు ఆనందించిన చెట్లు, వాటి మీద వేలాడే色色 అలంకారాలతో మరింత అందంగా కనిపించేవి.
రతిశ్రమప్రసుప్తానాం బోధనాదితషట్పదమ్ । కూజంతి చ పికాః కామం వియుక్తానాం యుజే కిల
ప్రేమ అలసటతో నిద్రపోయినవారిని తేనెటీగలు మేల్కొలిపేవి. ప్రియుడిని కోల్పోయినవారికి కోయిలలు స్వేచ్ఛగా కూయేవి.
నానామునిగణాకీర్ణం ప్రశాంతమృగచారిణమ్ । అప్సరోగణసంకీర్ణం గంధర్వగణసేవితమ్
色色 మునుల సమూహాలతో నిండి, మృగాలు ప్రశాంతంగా సంచరిస్తూ, అప్సరసలతో నిండిపోయి, గంధర్వగణాలు సేవించే ప్రదేశంగా ఉంది.
నానాసిద్ధముఖోద్భూతగీతపూర్ణవనాంతరమ్ । విచిత్రఫలసంపూర్ణం నానాదేవాలయాన్వితమ్
ఆ అడవిలో అనేక సిద్ధుల పాటలతో నిండిపోయి, విచిత్రమైన ఫలాలతో పరిపూర్ణమై, అనేక దేవాలయాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
ప్రాసాదశతసంబాధం నానాగృహసమన్వితమ్ । సింహాననైర్గజముఖైరులూకవదనైరథ
అందులో వందలాది ప్రాసాదాలు, వివిధ రకాల ఇళ్ళు, సింహ ముఖాలు, ఏనుగు ముఖాలు, గుడ్లగూబ ముఖాలు మరియు ఇతర ముఖాలతో నిండిపోయి ఉంది.
అముఖైర్విముఖైరుగ్రైరర్ద్ధవక్త్రైర్మృగీముఖైః । రురుజంతుకగోధాహి వానరర్క్షముఖైరపి
అందులో నోరు లేని వారు, వక్రముఖాలు, భయంకరమైనవారు, అర్ధముఖాలు, జింక ముఖాలు, రురు, నక్క, గోద, పాము, కోతి, ఎలుగు ముఖాలు ఉన్నవారు కూడా ఉన్నారు.
వ్యాఘ్రవృశ్చికభల్లూష్ట్రశ్వానగర్దభతుండకైః । సమస్తజీవవదనసదృశాస్యైర్గణేశ్వరైః । వల్లీముఖైర్వృక్షముఖైః శిలావక్త్రైరయోముఖైః
పులి, చీమ, ఎలుగు, ఒంటె, కుక్క, గాడిద, పంది ముఖాలు, అన్ని జీవుల ముఖాలను పోలిన గణాధిపతులు, వల్లి ముఖాలు, చెట్టు ముఖాలు, రాయి ముఖాలు, ఇనుము ముఖాలు కూడా ఉన్నాయి.
శంఖముక్తాదిజలజవదనైరుపశోభితమ్ । అధికాంగైరనంగైశ్చ జటిలైః శిఖిముండితైః
శంఖం, ముత్యం, జలజం వంటి ముఖాలతో, అదనపు అవయవాలు గలవారు, అవయవాలు లేనివారు, జటాధారులు, శిఖావంతులు, ముండలు కూడా ఉన్నారు.
పత్రివక్త్రైర్ద్విషడ్వక్త్రైస్త్రివిగ్రహముఖైరపి । ఘంటాస్యైః శూర్పవదనకర్ణపాదముఖైరపి
ఆకుల ముఖాలు, రెండు ముఖాలు, ఆరు ముఖాలు, మూడు రూపాల ముఖాలు, గంట ముఖాలు, శూర్ప ముఖాలు, చెవి, పాదం, నోటి ముఖాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఘంటాముఖైర్వేణుముఖైః కింకిణీవదనైరపి । యాదృగ్వస్తు జగత్యస్తి తాదృశాస్యైరయోముఖైః
గంట ముఖాలు, వంశీ ముఖాలు, కింకిణి వంటి ముఖాలు, లోహ ముఖాలు, లోకంలో ఉన్న ప్రతి వస్తువును పోలిన ముఖాలు కూడా ఉన్నాయి.
కైశ్చిన్నిభృతకందర్పరూపలావణ్యకోమలైః । కోటిసూర్యప్రతీకాశైశ్చంద్ర కోటిసమప్రభైః
కొంతమందిలో అదుపులో ఉన్న గర్వం, అందం, ఆకర్షణ, మృదుత్వం ఉన్నాయి. వారు కోట్లాది సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, కోట్ల చంద్రుల్లా కాంతివంతంగా ఉన్నారు.
నానావర్ణైర్విశ్వముఖైర్విశ్వరూపైశ్చతుర్ముఖైః । ద్విముఖైః పంచవక్త్రైశ్చ త్రిముఖైః షణ్ముఖైరపి
వివిధ రంగులు, విశ్వ ముఖాలు, విశ్వరూపాలు, నాలుగు ముఖాలు, రెండు ముఖాలు, ఐదు ముఖాలు, మూడు ముఖాలు, ఆరు ముఖాలు కలిగి ఉన్నారు.
ఏకానేకముఖైః శాంతైః సర్వదా సుఖిభిర్యుతమ్ । నానాభోగసమృద్ధైశ్చ రతికామసమైరపి
ఒకటి లేదా అనేక ముఖాలు, శాంతంగా, ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉండే వారు, అనేక రకాల అనుభవాలు, రతి కామాల సమానమైన ఆనందాలు కలిగి ఉన్నారు.
లక్ష్మీనారాయణముఖైరుమేశసమవిగ్రహైః । నానారూపధరైశ్చాన్యైః సేవితం మందరాచలమ్
అక్కడ లక్ష్మీ, నారాయణ ముఖాలు, ఉమా, ఈశ్వర రూపాలు, అనేక రూపాలు ధరించిన ఇతరులు సేవ చేస్తున్న మంద్రాచలం ఉంది.
ధేనవో యత్ర వేదాశ్చ మీమాంసావత్స సంయుతాః । ధర్మాదయః సవర్ష్మాణః పురాణాని చ కర్మణా
అక్కడ ఆవులు, వేదాలు, మిమాంస అనే దూడలతో కూడి, ధర్మాది స్వరూపాలు, పురాణాలు కార్యరూపంలో ఉన్నాయి.
స్మృతీతిహాసజాతాని ఆగమాశ్చ శరీరిణః । స్థితాశ్చ మందరే యత్ర సశైలః పాపనాశనః
అక్కడ స్మృతులు, ఇతిహాసాలు, జాతకాలు, ఆగమాలు శరీరధారులుగా మంద్రపర్వతంపై పాపాలను నశింపజేస్తూ స్థిరంగా ఉన్నాయి.
తస్య మధ్యే మహాపుణ్యం పురం పరమశోభితమ్ । వాపీతడాగోపవనప్రాసాదశతశోభితమ్
ఆ మధ్యలో మహాపుణ్యమైన, అత్యంత అందమైన నగరం ఉంది. ఆ నగరం చెరువులు, తడాగాలు, ఉద్యానవనాలు, వందలాది ప్రాసాదాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
సప్తప్రాకారపరిఖం రత్నాట్టాలకసంయుతమ్ । గోపురైర్నవభిర్యుక్తం విచిత్రగృహసంయుతమ్
ఏడు ప్రాకారాలు, కందకాలు, రత్నాలతో అలంకరించిన గోపురాలు, తొమ్మిది ద్వారాలు, విచిత్రమైన ఇళ్ళతో ఆ నగరం సుసంపన్నంగా ఉంది.
యస్య చాప్రతిమం తేజ ఉష్ణశీతాదివర్జితమ్ । తన్మధ్యే నగరీ పుణ్యా తన్మధ్యే చ సభా శుభా
దానికి అపూర్వమైన తేజస్సు ఉంది. వేడి, చలి లాంటి వాటిలేకుండా, ఆ మధ్యలో పవిత్రమైన నగరం, దానిలో మంగళకరమైన సభ ఉంది.