అపశ్యద్ధృదయే దీపం దీర్ఘాకారమతిప్రభమ్ । హరిరాహ శివం సాక్షాద్దీపో దృష్టో మయేతి చ
తన హృదయంలో పొడవుగా మెరిసే దీపాన్ని హరి చూశాడు. హరి శివునితో, "దీపాన్ని నేను చూశాను" అని నేరుగా అన్నాడు.
శివః ప్రాహ న తే జ్ఞానం పరిపక్వమథో హరే । భస్మ భక్షయ తే జ్ఞానం సమగ్రం సంభవిష్యతి
శివుడు అన్నాడు, "హరి! నీ జ్ఞానం ఇంకా పూర్తిగా పక్వం కాలేదు. బస్మాన్ని తిను; అప్పుడు నీ జ్ఞానం సంపూర్ణమవుతుంది."
హరిరువాచ- భక్షయిష్యే శుభం భస్మ స్నాతోఽహం భస్మనా పురా । దృష్ట్వేశ్వరం భక్తిగమ్యం భస్మాభక్షయదచ్యుతః
హరి ఇలా అన్నాడు— "నేను ఈ మంగళకరమైన బస్మాన్ని తింటాను. నేను ముందే బస్మంతో స్నానం చేశాను. ప్రభువును దర్శించి, అచ్యుతుడు ఆ బస్మాన్ని భుజించాడు."
తత్రాశ్చర్యమతీవాసీత్పక్వబింబసమద్యుతిః । వాసుదేవః శుద్ధముక్తాఫలవర్ణోఽభవత్క్షణాత్
అక్కడ ఒక అద్భుతం జరిగింది: వాసుదేవుని శరీరం పండిన బింబపండు వలె ప్రకాశించింది. క్షణంలోనే వాసుదేవుడు శుద్ధ ముత్యుపొదిలా తెల్లగా మారాడు.
తతఃప్రభృతి శుక్లోఽసౌ వాసుదేవః ప్రసన్నవాన్ । పునర్ధ్యానపరో భూత్వా దీపమధ్యే చ పూరుషమ్
అప్పటి నుంచి వాసుదేవుడు తెల్లగా, ప్రశాంతంగా మారాడు. మళ్లీ ధ్యానంలో లీనమై, ఆ దీపంలో ఒక పురుషుడిని చూశాడు.
శుద్ధస్ఫటికసంకాశం త్రినేత్రం ద్విభుజం శివమ్ । వరదం దక్షిణే హస్తే వామే చాభయదం విభుమ్
పరిపూర్ణమైన స్ఫటికంలా, మూడు కళ్లతో, రెండు చేతులతో, కుడిచేతిలో వరమిచ్చేలా, ఎడమచేతిలో అభయమిచ్చేలా ఉన్న శివుని, ప్రభువుని చూశాడు.
పంచవర్షీయవపుషం శరచ్చంద్రాయుతద్యుతిమ్ । మాణిక్యకుండలం హేమ దామజాలవిభూషితమ్
ఐదు సంవత్సరాల బాలుడిలా, పదివేల శరదృతువు చంద్రుల వలె ప్రకాశిస్తూ, మాణిక్యపు కుండలాలు, బంగారు హారాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడని చూశాడు.
రత్నాంగులీయసుభగం బాహుకోష్ఠసుభూషణమ్ । తనురక్తోష్ఠమాకర్ణ దీర్ఘాయతవిలోచనమ్
రత్నాల ఉంగరాలు, అందమైన చేతులు, ఛాతీ అలంకారాలు, ఎర్రటి పెదాలు, చెవులు భుజాలదాకా, పొడవైన విశాలమైన కళ్లతో ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాడని చూశాడు.
బాణలోచనసంకాశం భాలలోచనమవ్యయమ్ । కందర్పకార్ముకభ్రాంతిజనకభ్రువమీశ్వరమ్
బాణంలాంటి కళ్లతో, నాశ్వరత లేని భ్రూవులతో, నుదుటిపై కంటితో, మన్మథుని విల్లు వలె భ్రమను కలిగించే కనుబొమ్మలతో ఉన్న ప్రభువుని చూశాడు.
స్నిగ్ధోన్నత సుచార్వంగ నాసమచ్ఛకపోలకమ్ । మందస్మితం ప్రసన్నాస్యం బాలేందుదర్శనం విభుమ్
మృదువుగా, ఎత్తుగా, అందంగా ఉన్న అవయవాలు, పద్మపుష్పంలాంటి ముక్కు, చెంపలు, మృదుస్మితంతో, ప్రశాంతమైన ముఖంతో, అర్ధచంద్రాకారమైన అందంతో ఉన్న ప్రభువుని దర్శించాడు.
విజ్ఞానరక్తవసనం వేదకల్పితనూపురమ్ । వామాంగులీయమధ్యస్థమతిప్రణవమవ్యయమ్
జ్ఞానంతో రంగు వేసిన వస్త్రాలు ధరించి, వేదాలవల్ల తయారైన నూపురాలు అలంకరించుకుని, ఎడమ చేతి మధ్యవేలిపై అమరమైన పరమ శబ్దాన్ని ధరించి ఉన్నవాడిని చూశాడు.
దృష్టవానథ తం విష్ణుః కృతకృత్యోఽభవత్తదా । అథాహ శంభుర్భో విష్ణో హృది దృష్టం త్వయా కిము
విష్ణువు అతన్ని చూసి తన కార్యం పూర్తయిందని అనుభూతిచేశాడు. అప్పుడు శంభువు ఇలా అన్నాడు: "ఓ విష్ణూ! నీవు హృదయంలో ఏమి చూశావో చెప్పు."
హరిరాహ పురా దృష్టః పురుషః శాంతవిగ్రహః । ఇత్యుదీర్య మహావిష్ణుః శివపాదే పపాత హ
హరి ఇలా అన్నాడు: "నేను ముందుగా శాంతమైన రూపాన్ని కలిగిన పురుషుడిని చూశాను." అని చెప్పి, మహావిష్ణువు శివుని పాదాల వద్ద పడిపోయాడు.
హరిరువాచ- న శక్తిం భస్మనో జానే ప్రభావం వా కుతస్తవ । నమస్తేఽస్తు నమస్తేఽస్తు త్వామేవ శరణం గతః
హరి ఇలా అన్నాడు: "ఈ బస్మానికి శక్తి ఏమిటో, దాని ప్రభావం ఎక్కడి నుంచో నాకు తెలియదు. నీకు వందనం, నీకే శరణు."
సదాశివ ఉవాచ- వరం వృణు మహాభాగ మనసా యం త్వమిచ్ఛసి । శివవాచమథాకర్ణ్య హరిర్వవ్రే వరోత్తమమ్
సదాశివుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! నీ మనసులో ఏ వరం కావాలనుకుంటున్నావో అడుగు." శివుని మాటలు విని, హరి అత్యుత్తమమైన వరాన్ని కోరాడు.
హరిరువాచ- త్వత్పాదయుగలే శంభో భక్తిరస్తు సదా మమ । అథ దత్వా వరం శంభురిదమాహ వచో హరిమ్
హరి ఇలా అన్నాడు: "ఓ శంభూ! నీ పాదయుగానికి నాకు ఎప్పుడూ భక్తి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను." అప్పుడు శంభువు ఆ వరాన్ని ఇచ్చి, హరికి ఇలా అన్నాడు.
భస్మధారణసంపన్నో మమ భక్తో భవిష్యసి । దధీచ ఉవాచ- ఇత్థముక్తం మహాజ్ఞానం భస్మసంభవమాదితః
"నీవు బస్మాన్ని ధరించే నా భక్తుడవుతావు." దధీచి ఇలా అన్నాడు: "ఇలా బస్మం ఉద్భవించిన గొప్ప జ్ఞానం చెప్పబడింది."
తస్మాద్యూయం సురాః సర్వే ధారయధ్వం తదాదరాత్ । విస్మయోత్ఫుల్లనయనా దేవాశ్చాసంస్తదస్త్వితి
కాబట్టి, మీరు అందరూ దేవతలు, ఆ బస్మాన్ని గౌరవంతో ధరించండి. ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పిన దేవతలు, "అలా జరుగనీ" అని అన్నారు.
య ఇదం శృణుయాన్నిత్యం పుణ్యాఖ్యానమనుత్తమమ్ । విముక్తః సర్వపాపేభ్యో యాత్యసౌ శాంకరం పదమ్
ఈ పవిత్రమైన, అత్యుత్తమమైన కథను ఎవరైనా ప్రతిరోజూ వినితే, వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొంది శంకరుని లోకాన్ని చేరుతారు.
శుచిస్మితోవాచ- ఆయుష్యవర్ద్ధనం భస్మాశనం దృష్టం మహామునే । పరలోకగతిం దాతుం శక్తమేతం వదస్వ మే
శుచిస్మితా ఇలా అడిగింది: "ఓ మహామునీ! ఆయుర్దాయాన్ని పెంచే బస్మాన్ని తినడం చూశాను. అది పరలోక ప్రయాణానికి సహాయపడగలదా? దయచేసి చెప్పండి."
దధీచ ఉవాచ- అత్ర తే కథయిష్యామి ఇతిహాసం పురాతనమ్ । చిత్రగుప్తయమాభ్యాం చ యద్విఖ్యాతం బభూవ హ
దధీచి ఇలా అన్నాడు: "ఇక్కడ నేను నీకు ఒక పురాతన కథను చెబుతాను. అది చిత్రగుప్తుడు, యముడు మధ్య ప్రసిద్ధి పొందింది."
మిథిలాయాం పురా కశ్చిచ్ఛునః పర్యటతే క్షుధా । పురా జన్మశతాత్పూర్వం బ్రాహ్మణః పాపనిశ్చయః
ఒకప్పుడు మిథిలా నగరంలో ఒక కుక్క ఆకలితో తిరుగుతూ ఉండేది. చాలా కాలం క్రితం, వంద జన్మల ముందు, పాపానికి అలవాటైన ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు.
పూర్వేవయసి వేదాఢ్యః శాస్త్రాఢ్యశ్చ సుబుద్ధిమాన్ । స స్నాతుం జాహ్నవీం గత్వా స్నానం కృత్వా పితౄనపి
తన చిన్న వయస్సులో వేదాలు, శాస్త్రాలు బాగా తెలిసినవాడు, మంచి బుద్ధి కలవాడు. అతను జాహ్నవీ నదికి వెళ్లి స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు తర్పణం చేశాడు.
దేవానృషీన్సమభ్యర్చ్య యయౌ ప్రాత్తలికాపురమ్ । ప్రతిశ్రయమథో చక్రే బ్రాహ్మణస్య నివేశనే
దేవతలు, ఋషులను పూజించి, ప్రాటలికా నగరానికి వెళ్లాడు. అక్కడ ఒక బ్రాహ్మణుని ఇంట్లో ఆశ్రయం పొందాడు.
తత్రైకా క్షత్రియసుతా యౌవనస్థా హతప్రియా । భ్రష్టరాజ్యా చ షట్కోటి నిష్కద్రవ్యేణ సంయుతా
అక్కడ ఒక యువ క్షత్రియ యువతి ఉండేది. ఆమె ప్రియుడిని కోల్పోయింది, రాజ్యాన్ని కోల్పోయింది, అరవై లక్షల నాణేలు ఉన్నా అవి విలువ లేని స్థితిలో ఉంది.
భుక్త్వాథ శయితం విప్రం సర్వావయవసుందరమ్ । రాత్రౌ చంద్రోదయే శుద్ధే జ్యోత్స్నాహసితదిఙ్ముఖే
ఆ బ్రాహ్మణుడు భోజనం చేసి, అందమైన అవయవాలతో మంచంపై విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు. ఆ రాత్రి చంద్రుడు ఉదయించి, జ్యోత్స్నతో దిక్కులు తెల్లబడినప్పుడు...
బ్రాహ్మణాభ్యాశమాగత్య తముదీక్ష్యేదమబ్రవీత్ । కుతస్త్వమాగతో విప్ర కం వా దేశం గమిష్యసి
ఆమె బ్రాహ్మణుని దగ్గరకు వచ్చి, అతన్ని చూసి ఇలా అడిగింది: "ఓ బ్రాహ్మణా! నువ్వు ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు? ఎక్కడికి వెళ్లబోతున్నావు?"
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- అకాలచర్యా సర్వేషాం శంకాముత్పాదయేద్ధ్రువమ్ । వయఃస్థయోర్మిథోవాదో రహస్యే హాస్యమందిరే
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: "సమయానికి తగినది కాకుండా తిరగడం అందరిలోనూ అనుమానం కలిగిస్తుంది. వయస్సులో ఉన్న ఇద్దరు రహస్యంగా మాట్లాడటం నవ్వు పుట్టించే విషయం."
క్షత్రియోవాచ- కథాప్రసంగే యాత్రాయాం తీర్థే దేశాది విప్లవే । దుర్భిక్షే గ్రామదహనే రహోవాదో న దూషితః
క్షత్రియుడు ఇలా అన్నాడు — మాటల సందర్బంలో, ప్రయాణంలో, పుణ్యక్షేత్రంలో, దేశంలో కలకలం జరిగినప్పుడు, కష్టకాలంలో, గ్రామం కాలిపోతే, ఇద్దరు ఒంటరిగా మాట్లాడటం తప్పు కాదు.
ప్రతిశ్రయస్తు మద్గేహే భవతైవ పురా కృతః । మద్గేహవాసినీ చాహం న శంకా త్విహ కస్యచిత్
మీరు ముందుగా నాకు మీ ఇంట్లో ఆశ్రయం ఇచ్చారు. నేను కూడా మీ ఇంట్లోనే నివసిస్తున్నాను. ఇక్కడ ఎవరికీ సందేహపడాల్సిన అవసరం లేదు.