ఆదౌ కలంకశ్చన్ద్రస్య దృశ్యతే గుణవజ్జనైః । అనర్థభాషిణీ క్రూరా కుమూర్త్తిర్గుణవర్జితా
ముందుగా, చంద్రుని మచ్చను మంచితనాన్ని విలువచేసే వారు మాత్రమే చూస్తారు. హాని చేసే మాటలు మాట్లాడే, క్రూరమైన, చెడ్డ రూపం ఉన్నవాడు గుణాల్లేని వాడవుతాడు.
యదాహం నాస్మి గుణినీ భజతు త్వాం తదా పతిః । వ్యాస ఉవాచ- ఇత్యుక్త్వా పద్మగంధా సా క్రోధాత్కోకనదేక్షణా
నేను మంచితనమున్నవాడిని కాకపోతే, నీ భర్త నిన్నే పూజించాలి. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు— ఇలా చెప్పి, పద్మగంధ, కమలపువ్వులాంటి కళ్లతో, కోపంతో—
ఉత్తస్థౌ స్వర్ణపర్యఙ్కాత్కుర్వంతీ కరుణం మహత్ । ఇన్ద్ర ఉవాచ- ప్రియే ప్రాణేశ్వరి శ్రేష్ఠే మాం విహాయ క్వ గచ్ఛసి
బంగారు పీఠం మీద నుండి లేచి, గొప్పగా విలపిస్తూ వెళ్లింది. ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు— ప్రియమైనవాడా, నా ప్రాణప్రియమైనవాడా, ఉత్తమమైనవాడా, నన్ను వదిలి ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?
మయా కిమపరాద్ధం తే మమ తద్వద సుందరి । కాంతే దాసోఽస్మ్యహం నూనం దాసకర్మ కరోమి తే
నేను నీకు ఏ తప్పు చేశాను? చెప్పు, అందమైనవాడా. ప్రియమైనవాడా, నేను నిజంగా నీ పనివాడిని, నీకోసం పనివాడి పనులు చేస్తున్నాను.
దాసపత్నీ భవేద్దాసీ వాక్యం త్వం న శృణోషి కమ్ । సముత్థాయ తతః శక్రస్తన్మోహాకులమానసః
పనివాడి భార్య కూడా పనిమనిషే అవుతుంది. నువ్వు నా మాట వినడం లేదు. అప్పుడు శక్రుడు లేచి, మాయతో మునిగిపోయిన మనసుతో—
అంకే నివేశయామాస భూయస్తాం వరసుందరీమ్ । శచ్యువాచ- క్రౌంచిత్వజ్జీవనం ధన్యం వ్యర్థం మజ్జీవనం ధ్రువమ్
ఆ అద్భుతమైన స్త్రీని మళ్లీ తన మడిలో కూర్చోబెట్టాడు. శచీ ఇలా అనింది— క్రౌంచపక్షికి జీవితం ధన్యమైంది; నా జీవితం మాత్రం వృథా అయింది.
త్వం స్వామిసుభగా నిత్యం దుర్భగాహం వరాంగనా । యావత్పుణ్యక్షయం క్రౌంచి తత్పుణ్యం యాస్యతే క్షయమ్
నీవు యజమాని భాగ్యశాలివి, నేను మాత్రం దుర్భాగ్యవంతురాలిని, ఓ గొప్ప స్త్రీ. క్రౌంచపక్షికి ఉన్న పుణ్యం ఉన్నంత కాలం అది ఉంటుందిగానీ, ఆ పుణ్యం కూడా పోతుంది.
క్రౌంచవంశసముత్పన్నా దుఃఖంభూయోఽపి భోక్ష్యసి । దేవేన్ద్రేణసమం తావత్కురు కేలి యథాసుఖమ్
క్రౌంచ వంశంలో పుట్టిన నీవు మళ్లీ బాధను అనుభవించాల్సి వస్తుంది. అప్పటివరకు దేవేంద్రునితో నీవు ఇష్టానుసారం ఆనందించు.
కియద్భిర్దివసైః క్రౌంచి న భవేత్తవ నిర్గుణే । అత్యద్భుతం వచస్తస్యాః పద్మగన్ధా నిశమ్య సా ౫౦ 7.8.
ఎన్ని రోజులు, ఓ క్రౌంచ, నీవు ఇక్కడ ఉండవు, గుణాలేని వాడివి? ఆమె మాటలు విని పద్మగంధ ఎంతో ఆశ్చర్యపోయింది.
ద్వన్ద్వభావం పరిత్యజ్య ప్రణమ్యోవాచ తాం సతీమ్ । పద్మగంధోవాచ- పులోమజే వరారోహే చిత్రమేతత్త్వయోదితమ్
వివాదాన్ని వదిలేసి, ఆమెకు నమస్కరించి ఇలా చెప్పింది— పద్మగంధ ఇలా అనింది— పౌలోమునందన, గొప్పవాడివి, నువ్వు చెప్పింది నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.
క్రౌంచీ కథమహం బ్రూహి శ్రోతుమిచ్ఛామి యత్నతః । కాహం కుత్రస్థితా చాపి కథమత్రాగతా సతీ
క్రౌంచీ, నువ్వు ఎవరు? ఎక్కడ నివసిస్తున్నావు? ఇక్కడికి ఎలా వచ్చావు? ఇవన్నీ నాకు వివరంగా చెప్పు, వినాలని చాలా ఆసక్తిగా ఉన్నాను.
కాలైః కియద్భిర్మత్పుణ్యం క్షీణత్వం ప్రతియాస్యతి । శచ్యువాచ- పద్మగన్ధే పురా త్వం హి క్రౌంచీ పక్షిసముద్భవా
నా పుణ్యం ఎంతకాలానికి తగ్గిపోతుందో చెప్పు.—శచీ ఇలా చెప్పింది: పూర్వం నువ్వు క్రౌంచీ అనే పక్షిగా, పద్మపు పరిమళం ఉన్నదిగా జన్మించావు.
అమేధ్యమామిషం కీటాన్భక్షయంతీ క్షితౌ స్థితా । న్యగ్రోధతరురేకోఽస్తి గఙ్గాతీరే మనోరమే
భూమిపై ఉండి, నీవు అపవిత్రమైన మాంసం, పురుగులు తినేవాడివి. గంగా తీరంలో ఒక అందమైన ప్రదేశంలో ఒక పెద్ద మర్రిచెట్టు ఉండేది.
తత్ర నీడం వినిర్మాయ భవత్యా వసతిః కృతా । ఏకదా కృష్ణసర్పేణ తస్మిన్న్యగ్రోధపాదపే
ఆ చెట్టులో గూడు కట్టి, నీవు అక్కడే నివాసం ఏర్పరచుకున్నావు. ఒక రోజు, ఆ మర్రిచెట్టులోకి ఒక నల్ల పాము వచ్చింది.
నీడం ప్రవిశ్య దష్టా త్వం సహసా పంచతాం గతా । క్రవ్యాణి తవ సర్వాణి స సర్పో భక్షయత్క్రుధా
ఆ పాము గూడు లోపలికి వచ్చి, నిన్ను కాటేసింది. నువ్వు అక్కడే ప్రాణాలు కోల్పోయావు. ఆ పాము కోపంతో నీ మాంసాన్ని మొత్తం తినేసింది.
స్థితాని తత్రైవాస్థీని నిర్మాంసాని వరాననే । కదాచిత్పవనైర్భద్రే మహద్భిః స చ పాతితః
అందంగా ఉన్నావు, నీ ఎముకలు అక్కడే మిగిలిపోయాయి, మాంసం లేనివిగా. ఒకసారి, పెద్ద గాలులతో ఆ పాము కూడా పడిపోయింది.
భగ్నః పపాత గఙ్గాయాం సమూలోఽపి వరాంగనే । గఙ్గాయాం పతితే తస్మిన్న్యగ్రోధే ధరణీరుహే
ఆ పాము విరిగి, వేర్లతో సహా గంగలో పడిపోయింది, అందమైనవాడా. ఆ మర్రిచెట్టు గంగలో పడిపోయినప్పుడు, భూమిపై ఉన్న చెట్టు—
గఙ్గాజలైః ప్లావితాని తాన్యస్థీని తవోత్తమే । యావదస్థీని గఙ్గాయాం తావత్తిష్ఠంతి తాని చ
నీ ఉత్తమమైన ఎముకలు గంగ జలాలతో కడుగబడ్డాయి. నీ ఎముకలు గంగలో ఉన్నంతకాలం అవి అక్కడే ఉంటాయి.
తావత్త్వం స్వామిసుభగా భవిష్యసి సదైవ హి । ఇతి తే కథితం సర్వం పద్మగంధే మయాధునా
అంతవరకు నువ్వు ఎప్పుడూ నీ భర్తకు ప్రియమైనవే. పద్మగంధే, ఇవన్నీ నేను నీకు ఇప్పుడు చెప్పాను.
యేన పుణ్యప్రభావేణ శక్రోఽపి వశగస్తవ । ధన్యా తు జాహ్నవీ దేవీ క్రౌంచీ యస్యాః ప్రసాదతః
ఎంతటి పుణ్యబలం వల్ల శక్రుడే నీకు వశమయ్యాడో, ఆ జాహ్నవీ దేవి నిజంగా ధన్యురాలు, క్రౌంచీ, ఆమె అనుగ్రహంతో నీకు ఇది సాధ్యమైంది.
త్వమస్పృశ్యాసి చాణ్డాలైరంకేస్వపిషి వజ్రిణః । తేనాపమానితా సాధ్వీ శక్రేణాపి పులోమజా
ఇంద్రుని వర్గంలో ఉన్న చండాళులు కూడా నిన్ను తాకలేరు. ఆ పులోమజా అయిన సతీమణిని శక్రుడే అవమానించాడు.
పరిమ్లానముఖాంభోజా సా జగామ యథాగతా । శక్రాంక ఏవ సా తస్థౌ పద్మగన్ధా వరాంగనా
ఆమె ముఖంలోని పద్మం వాడిపోయింది, ఆమె ఎలా వచ్చిందో అలాగే వెళ్లిపోయింది. పద్మగంధ అనే అందమైనది మాత్రం ఇంద్రుని వాసంలోనే ఉండిపోయింది.
తద్వాక్యం హృదయే తస్యా జాగరూకమివస్థితమ్ । అథైకదా సురాధీశః సుప్రీతస్తద్గుణైర్ద్విజ
ఆ మాటలు ఆమె హృదయంలో ఎప్పుడూ మేల్కొన్నట్టే నిలిచిపోయాయి. అప్పుడు ఒక రోజు, ద్విజుడా, ఆమె గుణాలకు సంతోషించిన దేవేంద్రుడు—
వరం వరయ సుశ్రోణి స్వయం తామిత్యువాచ హ । పద్మగంధోవాచ । త్వం సర్వదేవతాధీశో నారీకోటిపతిస్థతా
‘ఓ సుందరీ, నువ్వు కోరుకున్న వరాన్ని ఎంచుకో’ అని అన్నాడు. పద్మగంధ ఇలా చెప్పింది: ‘నువ్వు అన్ని దేవతలకు అధిపతి, అనేక స్త్రీలకు పాలకుడవు—’
తథాప్యసి మమాధీనః స్వామిన్కిమపరైర్వరైః । తథాపి త్వం వరం దిత్సుర్యదా నూనం సురోత్తమ
అయినా నువ్వు నా ఆధీనంలో ఉన్నావు, ప్రభూ; మరే ఇతర వరాలు నాకు అవసరం లేదు. అయినా, నువ్వు వరం ఇవ్వాలని అనుకుంటే, ఓ ఉత్తమ దేవా—
కర్మణా మనసా వాచా ప్రతిజ్ఞాం కురు మత్పురః । ఇంద్ర ఉవాచ- జీవితం చ ధనం చైవ రాజ్యం చైవ పరిచ్ఛదమ్
కార్యంగా, మనసుగా, మాటగా నా ముందే ప్రతిజ్ఞ చేయు.’ ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: ‘జీవితం, ధనం, రాజ్యం, సేవకులు—’
ఆజ్ఞాపయ కిమేతద్వై తుభ్యం దాస్యామి సుందరి । సత్యం సత్యం పునః సత్యం సందేహో నాత్ర విద్యతే
‘ఏది కావాలంటే చెప్పు, సుందరీ, నీకు ఇస్తాను. ఇది నిజం, నిజం, మళ్లీ నిజమే—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.’
యదీచ్ఛసి మృగీనేత్రే తత్తే దాస్యామ్యహం ధ్రువమ్ । పద్మగంధోవాచ- నూనమేవ ప్రసన్నోఽసి యది త్వం త్రిదశేశ్వర
‘ఏది నువ్వు కోరుకుంటే, మృగనేత్రా, అది తప్పకుండా ఇస్తాను’ అన్నాడు. పద్మగంధ ఇలా చెప్పింది: ‘నువ్వు, దేవతల అధిపతి, నిజంగా సంతోషంగా ఉంటే—’
జన్మ మే హస్తియోనౌ చ భూయో దేహీతి మే వరమ్ । ఇంద్ర ఉవాచ- కృతప్రతిజ్ఞః సుశ్రోణి వరం తేఽహం దదామి వై
నా జన్మం మళ్లీ ఏనుగు గర్భంలో కలగాలని కోరుతున్నాను. ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు— 'ఓ సుందరీ! నేను మాటిచ్చాను, నీకు ఈ వరం తప్పకుండా ఇస్తాను.'
కింతు దుఃఖాని యాతాని బహూని హృదయే మమ । త్వామదృష్ట్వా వరారోహే ప్రీతిర్న ప్రాప్యతే క్షణమ్
అయితే, నా హృదయంలో ఎన్నో బాధలు దాటి పోయాయి. ఓ అందమైనవాడా! నిన్ను చూడకపోతే ఒక్క క్షణం కూడా నాకు ఆనందం కలగదు.