మూర్తస్య గ్రహణం శక్యం గ్రహణం వా కథం శ్రుతేః । శంభురువాచ- పుంసః శక్తిర్న వస్తూనాం ధారణారోహణాదిషు
'రూపాన్ని పట్టుకోవడం సాధ్యమా? శబ్దాన్ని ఎలా పట్టుకోగలం?' శంభుడు ఇలా అన్నాడు: 'మనిషికి వస్తువులను పట్టుకోవడం, ఎక్కడం వంటి శక్తి ఉండదు.'
గృహాణేమం మహావేదం జగ్రాహ హరిరప్యథ । నమ్రకరశ్చాశక్తేర్హి పతన్నివ జనార్ద్దనః
'ఈ మహావేదాన్ని తీసుకో.' అప్పుడు హరి దాన్ని తీసుకున్నాడు. జనార్దనుడు చేతులు జోడించి, శక్తిలేని వాడిలా కిందపడిపోతున్నట్లు కనిపించాడు.
న చ శక్యం మయా ధర్తుమితి ప్రాహ శివం హరిః । శివః ప్రహస్య నిపతీ పాత్యతీవ మహాహ్రదే
హరి శివునితో, "నేను దీన్ని మోయలేను" అని చెప్పగా, శివుడు నవ్వుతూ దాన్ని గొప్ప లోతైన అగాధంలో పడేయాడు.
తత్సోపానమథారుహ్య స్నాతుమర్హసి కేశవ । దధీచ ఉవాచ- వేదే సోపానభూతే హి ఊరుదఘ్నోపలబ్ధిని
ఆ మెట్లమీదికి ఎక్కి స్నానం చేయు, కేశవా. దధీచి ఇలా అన్నాడు— వేదంలో మెట్లు అంటే తొడలంత ఎత్తుకు చేరడానికి మార్గం అని చెప్పబడింది.
తత్ర స్నాత్వా స విధినా బహిరుత్తీర్య చోక్తవాన్ । స్నాతోఽస్మి కిమతః కార్యం శంభురాహ హరిం తతః
అక్కడ విధిగా స్నానం చేసి బయటకు వచ్చి, "నేను స్నానం చేశాను; ఇక ఏమి చేయాలి?" అని అన్నాడు. అప్పుడు శంభువు హరిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ధ్యాయసే హృదయే కిం త్వం న చ కించిద్వదస్వ మే । హరిర్న కించిదిత్యాహ తమథో శంభురుక్తవాన్
నీ హృదయంలో ఏమి ధ్యానిస్తున్నావు? నాకు ఏమైనా చెప్పు. హరి, "ఏమీ లేదు" అని సమాధానం ఇచ్చాడు. అప్పుడు శంభువు మళ్లీ అన్నాడు.
భస్మస్నానేన సంశుద్ధో వేత్స్యసే పరమం శుభమ్ । దీక్షితస్య హి తచ్ఛస్తం తద్రక్షాం కరవాణ్యహమ్
బస్మంతో స్నానం చేస్తే నీవు పవిత్రుడవై, పరమ శుభాన్ని పొందుతావు. దీక్ష పొందినవారికి ఇది యోగ్యం. ఆ రక్షణను నేను నీకు చేస్తాను.
దధీచ ఉవాచ- స్వవక్షః స్థితభస్మైకం నఖేనాదాయ శంకరః । ప్రణవేనాభిమంత్ర్యాథ గాయత్ర్యా బ్రహ్మభూతయా
దధీచి ఇలా అన్నాడు— తన వక్షస్సుపై ఉన్న బస్మాన్ని శంకరుడు తన గోరు ద్వారా తీసుకుని, ప్రణవంతో, బ్రహ్మస్వరూపిణి గాయత్రీతో పవిత్రం చేశాడు.
అంగులిభ్యాముపాదాయ శివః పంచాక్షరేణ వై । హరిమస్తకగాత్రేషు సర్వేష్వపి సమాక్షిపత్
శివుడు తన వేళ్లతో ఆ బస్మాన్ని తీసుకుని, పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని జపిస్తూ, హరిదేవుని తలపై, శరీరమంతటా అలంకరించాడు.
శాంతదృష్ట్యా నిరీక్ష్యాథ జీవేత్యాహ హరిం హరః । ధ్యాయస్వ కిం తే హృదయే స చ ధ్యానపరోఽభవత్
శాంతమైన దృష్టితో చూచి, హరుడు హరిని, "జీవించు!" అని ఆశీర్వదించాడు. "నీ హృదయంలో ఏమి ధ్యానిస్తున్నావు?" అని అడిగాడు. హరి ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు.
అపశ్యద్ధృదయే దీపం దీర్ఘాకారమతిప్రభమ్ । హరిరాహ శివం సాక్షాద్దీపో దృష్టో మయేతి చ
తన హృదయంలో పొడవుగా మెరిసే దీపాన్ని హరి చూశాడు. హరి శివునితో, "దీపాన్ని నేను చూశాను" అని నేరుగా అన్నాడు.
శివః ప్రాహ న తే జ్ఞానం పరిపక్వమథో హరే । భస్మ భక్షయ తే జ్ఞానం సమగ్రం సంభవిష్యతి
శివుడు అన్నాడు, "హరి! నీ జ్ఞానం ఇంకా పూర్తిగా పక్వం కాలేదు. బస్మాన్ని తిను; అప్పుడు నీ జ్ఞానం సంపూర్ణమవుతుంది."
హరిరువాచ- భక్షయిష్యే శుభం భస్మ స్నాతోఽహం భస్మనా పురా । దృష్ట్వేశ్వరం భక్తిగమ్యం భస్మాభక్షయదచ్యుతః
హరి ఇలా అన్నాడు— "నేను ఈ మంగళకరమైన బస్మాన్ని తింటాను. నేను ముందే బస్మంతో స్నానం చేశాను. ప్రభువును దర్శించి, అచ్యుతుడు ఆ బస్మాన్ని భుజించాడు."
తత్రాశ్చర్యమతీవాసీత్పక్వబింబసమద్యుతిః । వాసుదేవః శుద్ధముక్తాఫలవర్ణోఽభవత్క్షణాత్
అక్కడ ఒక అద్భుతం జరిగింది: వాసుదేవుని శరీరం పండిన బింబపండు వలె ప్రకాశించింది. క్షణంలోనే వాసుదేవుడు శుద్ధ ముత్యుపొదిలా తెల్లగా మారాడు.
తతఃప్రభృతి శుక్లోఽసౌ వాసుదేవః ప్రసన్నవాన్ । పునర్ధ్యానపరో భూత్వా దీపమధ్యే చ పూరుషమ్
అప్పటి నుంచి వాసుదేవుడు తెల్లగా, ప్రశాంతంగా మారాడు. మళ్లీ ధ్యానంలో లీనమై, ఆ దీపంలో ఒక పురుషుడిని చూశాడు.
శుద్ధస్ఫటికసంకాశం త్రినేత్రం ద్విభుజం శివమ్ । వరదం దక్షిణే హస్తే వామే చాభయదం విభుమ్
పరిపూర్ణమైన స్ఫటికంలా, మూడు కళ్లతో, రెండు చేతులతో, కుడిచేతిలో వరమిచ్చేలా, ఎడమచేతిలో అభయమిచ్చేలా ఉన్న శివుని, ప్రభువుని చూశాడు.
పంచవర్షీయవపుషం శరచ్చంద్రాయుతద్యుతిమ్ । మాణిక్యకుండలం హేమ దామజాలవిభూషితమ్
ఐదు సంవత్సరాల బాలుడిలా, పదివేల శరదృతువు చంద్రుల వలె ప్రకాశిస్తూ, మాణిక్యపు కుండలాలు, బంగారు హారాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడని చూశాడు.
రత్నాంగులీయసుభగం బాహుకోష్ఠసుభూషణమ్ । తనురక్తోష్ఠమాకర్ణ దీర్ఘాయతవిలోచనమ్
రత్నాల ఉంగరాలు, అందమైన చేతులు, ఛాతీ అలంకారాలు, ఎర్రటి పెదాలు, చెవులు భుజాలదాకా, పొడవైన విశాలమైన కళ్లతో ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాడని చూశాడు.
బాణలోచనసంకాశం భాలలోచనమవ్యయమ్ । కందర్పకార్ముకభ్రాంతిజనకభ్రువమీశ్వరమ్
బాణంలాంటి కళ్లతో, నాశ్వరత లేని భ్రూవులతో, నుదుటిపై కంటితో, మన్మథుని విల్లు వలె భ్రమను కలిగించే కనుబొమ్మలతో ఉన్న ప్రభువుని చూశాడు.
స్నిగ్ధోన్నత సుచార్వంగ నాసమచ్ఛకపోలకమ్ । మందస్మితం ప్రసన్నాస్యం బాలేందుదర్శనం విభుమ్
మృదువుగా, ఎత్తుగా, అందంగా ఉన్న అవయవాలు, పద్మపుష్పంలాంటి ముక్కు, చెంపలు, మృదుస్మితంతో, ప్రశాంతమైన ముఖంతో, అర్ధచంద్రాకారమైన అందంతో ఉన్న ప్రభువుని దర్శించాడు.
విజ్ఞానరక్తవసనం వేదకల్పితనూపురమ్ । వామాంగులీయమధ్యస్థమతిప్రణవమవ్యయమ్
జ్ఞానంతో రంగు వేసిన వస్త్రాలు ధరించి, వేదాలవల్ల తయారైన నూపురాలు అలంకరించుకుని, ఎడమ చేతి మధ్యవేలిపై అమరమైన పరమ శబ్దాన్ని ధరించి ఉన్నవాడిని చూశాడు.
దృష్టవానథ తం విష్ణుః కృతకృత్యోఽభవత్తదా । అథాహ శంభుర్భో విష్ణో హృది దృష్టం త్వయా కిము
విష్ణువు అతన్ని చూసి తన కార్యం పూర్తయిందని అనుభూతిచేశాడు. అప్పుడు శంభువు ఇలా అన్నాడు: "ఓ విష్ణూ! నీవు హృదయంలో ఏమి చూశావో చెప్పు."
హరిరాహ పురా దృష్టః పురుషః శాంతవిగ్రహః । ఇత్యుదీర్య మహావిష్ణుః శివపాదే పపాత హ
హరి ఇలా అన్నాడు: "నేను ముందుగా శాంతమైన రూపాన్ని కలిగిన పురుషుడిని చూశాను." అని చెప్పి, మహావిష్ణువు శివుని పాదాల వద్ద పడిపోయాడు.
హరిరువాచ- న శక్తిం భస్మనో జానే ప్రభావం వా కుతస్తవ । నమస్తేఽస్తు నమస్తేఽస్తు త్వామేవ శరణం గతః
హరి ఇలా అన్నాడు: "ఈ బస్మానికి శక్తి ఏమిటో, దాని ప్రభావం ఎక్కడి నుంచో నాకు తెలియదు. నీకు వందనం, నీకే శరణు."
సదాశివ ఉవాచ- వరం వృణు మహాభాగ మనసా యం త్వమిచ్ఛసి । శివవాచమథాకర్ణ్య హరిర్వవ్రే వరోత్తమమ్
సదాశివుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! నీ మనసులో ఏ వరం కావాలనుకుంటున్నావో అడుగు." శివుని మాటలు విని, హరి అత్యుత్తమమైన వరాన్ని కోరాడు.
హరిరువాచ- త్వత్పాదయుగలే శంభో భక్తిరస్తు సదా మమ । అథ దత్వా వరం శంభురిదమాహ వచో హరిమ్
హరి ఇలా అన్నాడు: "ఓ శంభూ! నీ పాదయుగానికి నాకు ఎప్పుడూ భక్తి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను." అప్పుడు శంభువు ఆ వరాన్ని ఇచ్చి, హరికి ఇలా అన్నాడు.
భస్మధారణసంపన్నో మమ భక్తో భవిష్యసి । దధీచ ఉవాచ- ఇత్థముక్తం మహాజ్ఞానం భస్మసంభవమాదితః
"నీవు బస్మాన్ని ధరించే నా భక్తుడవుతావు." దధీచి ఇలా అన్నాడు: "ఇలా బస్మం ఉద్భవించిన గొప్ప జ్ఞానం చెప్పబడింది."
తస్మాద్యూయం సురాః సర్వే ధారయధ్వం తదాదరాత్ । విస్మయోత్ఫుల్లనయనా దేవాశ్చాసంస్తదస్త్వితి
కాబట్టి, మీరు అందరూ దేవతలు, ఆ బస్మాన్ని గౌరవంతో ధరించండి. ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పిన దేవతలు, "అలా జరుగనీ" అని అన్నారు.
య ఇదం శృణుయాన్నిత్యం పుణ్యాఖ్యానమనుత్తమమ్ । విముక్తః సర్వపాపేభ్యో యాత్యసౌ శాంకరం పదమ్
ఈ పవిత్రమైన, అత్యుత్తమమైన కథను ఎవరైనా ప్రతిరోజూ వినితే, వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొంది శంకరుని లోకాన్ని చేరుతారు.
శుచిస్మితోవాచ- ఆయుష్యవర్ద్ధనం భస్మాశనం దృష్టం మహామునే । పరలోకగతిం దాతుం శక్తమేతం వదస్వ మే
శుచిస్మితా ఇలా అడిగింది: "ఓ మహామునీ! ఆయుర్దాయాన్ని పెంచే బస్మాన్ని తినడం చూశాను. అది పరలోక ప్రయాణానికి సహాయపడగలదా? దయచేసి చెప్పండి."