తత్రాపరేద్యుః శ్రాద్ధం స్యాజ్జ్యేష్ఠపుత్రస్య నాశనమ్ । అమాశ్రాద్ధం యథా కుర్యాన్మృతాహే సముపస్థితే
అలాంటి సందర్భంలో శ్రాద్ధాన్ని మరుసటి రోజున చేయాలి. లేకపోతే పెద్ద కుమారుడికి హాని కలుగుతుంది. మరణదినాన అమావాస్య శ్రాద్ధాన్ని నియమప్రకారం చేయాలి.
మధ్యాహ్నవ్యాపినీ తత్ర హ్య ద్విజస్య విధీయతే । రామ ఉవాచ- శ్రాద్ధక్రమమశేషేణ మర్త్యకర్మక్రమం తథా
ఆ సందర్భంలో మధ్యాహ్నం వరకు ఉండే తిథినే ద్విజులకు నియమించబడింది. రాముడు ఇలా అడిగాడు— శ్రాద్ధ క్రమాన్ని, మరణానంతర కర్మల క్రమాన్ని పూర్తిగా వివరించండి.
ప్రాసంగికానాం ధర్మాణాం నిర్ణయం వక్తుమర్హసి । శంభురువాచ- శ్రాద్ధస్య దివసే ప్రాప్తే పూర్వేద్యుర్నియమాన్వితః
అనుబంధ ధర్మాల నిర్ణయాన్ని మీరు చెప్పాలి. శంభుడు ఇలా అన్నాడు— శ్రాద్ధ దినం వచ్చినప్పుడు, ముందు రోజు నియమాలతో కూడిన విధంగా,
నిమంత్రయీత విప్రేంద్రాన్విప్రలక్షణసంయుతాన్ । ఏకభుక్తం బ్రహ్మచర్యమంత్యజాద్యైరభాషణమ్
బ్రాహ్మణ లక్షణాలు కలిగిన ప్రముఖ బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించాలి. ఒక్క భోజనం చేయాలి, బ్రహ్మచర్యం పాటించాలి, అంత్యజులతో మాట్లాడకుండా ఉండాలి.
దంతధావనమభ్యంగ నఖకేశనికృంతనమ్ । కర్తా కుర్వీత పూర్వేద్యుస్త్యక్త్వా చైవ పరేఽహని
ముందు రోజు పళ్ళు తోమడం, స్నానం చేయడం, గోరు, జుట్టు కత్తిరించడం చేయాలి. ఇవన్నీ ఆ రోజు మాత్రమే చేసి, మరుసటి రోజు చేయకూడదు.
గృహ్ణీతనియమానుక్తాన్సర్వమేతత్పరిత్యజేత్ । త్రికాలం చైవ పూజా చేత్ప్రాతర్దేవం యజేత్స్వకమ్
అన్ని నియమాలను పాటించాలి, కానీ శ్రాద్ధ దినాన ఇవన్నీ వదిలేయాలి. ఎవరైనా రోజులో మూడుసార్లు పూజ చేస్తే, ఆ రోజు ఉదయాన్నే తన ఇష్టదేవతను పూజించాలి.
అరుణోదయవేలాయాం కరోతి యది పూజనమ్ । అధఃశాయీ తథా భూతః ప్రాతరుత్థాయ కర్మవిత్
అరుణోదయ సమయానికి పూజ చేస్తే, నేలపై పడుకుని ఉండి, ఉదయం లేచి కర్మలను తెలిసినవాడు
ప్రాతస్త్యమపి యత్కర్మ తత్కృత్వా స్నానపూర్వకమ్ । ఋణత్రయవినిర్ముక్తో యాస్యతి బ్రహ్మతత్పరమ్
ఉదయం చేయాల్సిన కర్మలను, ముందుగా స్నానం చేసి, చేసినవాడు మూడు ఋణాల నుంచి విముక్తుడై పరబ్రహ్మ పదవిని పొందుతాడు.
సూర్యస్యోదయవేలాయాం శివపూజాం కరోతి యః । సూర్యేణసమ తేజస్వీ శివలోకే మహీయతే
సూర్యోదయ సమయంలో శివపూజ చేసినవాడు సూర్యుడి తేజస్సుతో ప్రకాశించి, శివలోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
ఉదితే భాస్కరే పశ్చాద్ధటికాంతరపూజనమ్ । రుద్రేణసమ తేజస్వీ శివలోకే మహీయతే
సూర్యుడు ఉదయించిన తర్వాత ఒక ఘటికా గడిచిన తర్వాత పూజ చేసినవాడు రుద్రుని తేజస్సుతో ప్రకాశించి, శివలోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
తృతీయఘటికాయాం తు శివపూజాం సమాచరేత్ । కుబేరసమ తేజస్వీ శివలోకే మహీయతే
మూడవ ఘటికాలో శివపూజ చేసినవాడు కుబేరుని తేజస్సుతో ప్రకాశించి, శివలోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
తృతీయఘటికాయాం తు శివపూజాం సమాచరేత్ । కుబేరసమ తేజస్వీ శివలోకే మహీయతే
మూడవ ఘటికాలో శివపూజ చేసినవాడు కుబేరుని తేజస్సుతో ప్రకాశించి, శివలోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
చతుర్థీపంచమీషష్ఠీసప్తమీ ఘటికాసు యః । శివం పూజయతే భక్త్యా శివలోకే మరుత్సమః
నాలుగవ, ఐదవ, ఆరవ, ఏడవ ఘటికాల్లో భక్తితో శివుని పూజించినవాడు శివలోకంలో మరుత్సమానుడవుతాడు.
తత్కాల ఏవ క్రియతే పూజా యత్కాలనోదితా । యథా ప్రతిజ్ఞమథవా గృహీత నియమో యజేత్
ఏ సమయాన పూజ చేయబడితే, ఆ కాలానికి అనుగుణంగా, తన ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం లేదా ముందే తీసుకున్న నియమం ప్రకారం పూజ చేయాలి.
ఉపచారేషు శక్త్యా వై నియమం పరిపాలయేత్ । నియమాతిక్రమే వాపి యాగశ్చ స్యాద్విభోర్యది
శక్తికి అనుగుణంగా ఉపచారాల్లో నియమాన్ని పాటించాలి. నియమం కొంతవరకు తప్పినా, ఆ యాగం పరమేశ్వరునికైతే అది ఫలిస్తుంది.
శ్రీరామ ఉవాచ- క్వ పూజా దేవదేవస్య శంకరస్యామితౌజసః । స్మరణాత్పాపనాశస్య స్మరణాన్మోక్షదస్య చ
శ్రీరాముడు ఇలా అడిగాడు — పాపాలను కేవలం స్మరణతోనే నశింపజేసే, స్మరణతోనే మోక్షమిచ్చే, అపారశక్తి కలిగిన దేవతల దేవుడైన శంకరుని పూజ ఎక్కడ ఉంది?
శివస్య శివరూపస్య శివతత్త్వార్థవేదినః । సోమస్య సోమభూషస్య సోమనేత్రస్య రాజితుః
శివుడు శుభరూపుడు, శుభతత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు, చంద్రుడై, చంద్రాభరణుడై, చంద్రనేత్రుడై, జగతికి అధిపతిగా ఉన్నాడు.
వేదమూర్తేరమూర్తేశ్చ వేదసారస్య వేదినః । వేదవేదాంగవిత్తస్య వేద్యావేద్యస్య యోగినః
వేదమూర్తి, రూపరహితుడు, వేదసారాన్ని తెలిసినవాడు, వేదాలు మరియు వాటి అంగాలను తెలిసినవాడు, తెలుసుకోవలసినదాన్ని తెలుసుకునేవాడు, యోగి.
గోక్షీరసమదేహస్య గోక్షీరస్నానమోదినః । గోపాలినస్త్రినేత్రస్య త్రయీనేత్రస్య మాయినః
ఆయన శరీరం పాలు లాంటి తెలుపుగా, పాలతో అభిషేకం చేయడం ఆనందంగా అనిపించేవాడు, గోవులను కాపాడేవాడు, మూడు కళ్ళవాడు, మూడు వేదాలను తెలిసినవాడు, మాయలో నిపుణుడు.
ప్రశ్నమధ్యే తథా రామం శివజ్ఞానమథాదిశత్ । స్థాణుభూతఇవాసీనో నాసాగ్రన్యస్తలోచనః
ఆ ప్రశ్న మధ్యలోనే, స్థిరంగా కూర్చుని, ముక్కు చివర చూపు నిలిపి, రామునికి శివజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించాడు.
ఆనందనిష్యందవిలోచనాశ్రు ప్రవాహసంస్పృష్టకపోలదేశః । దధార దేవం గిరిశం హృదంబుజే గోక్షీరసుస్నిగ్ధసుచారుగాత్రమ్
ఆనందభాష్పాలు కన్నుల నుంచి పారుతూ చెంపలను తడిపాయి; హృదయ పద్మంలో, పాలు లాంటి మెరిసే అందమైన శరీరంతో గిరిశుని దర్శించాడు.
ప్రతిబింబమథో గాత్రే రామస్య సమదృశ్యత । దృష్ట్వైవ బింబితం శంభుం చతుర్బాహుం త్రిలోచనమ్
ఆ తర్వాత రాముని శరీరంపై ఒక ప్రతిబింబం కనిపించింది; అందులో నాలుగు చేతులు, మూడు కళ్ళతో ఉన్న శంభుని రూపాన్ని చూశాడు.
విస్మయం పరమం యాతాః సర్వే మునిహరీశ్వరాః । శంభోర్వక్షఃస్థితం రామం దృష్ట్వా దీప్తాకృతిం శుభమ్
అన్ని మునులు, వానరాధిపతులు రాముడు శుభంగా, ప్రకాశంగా శంభువు హృదయంలో ఉన్నదాన్ని చూసి పరమాశ్చర్యానికి గురయ్యారు.
తూష్ణీం బభూవుర్యామార్ద్ధమథ రామముదైక్షత । స్వప్రశ్నమనుసంధాయ ప్రాహ సర్వం వదేతి చ
వారు అర యామం నిశ్శబ్దంగా ఉండి, ఆ తరువాత రాముణ్ణి చూశారు; తమ ప్రశ్నను గుర్తు చేసుకుని, 'అన్నీ వివరంగా చెప్పు' అని అన్నారు.
శంభురువాచ- అచలే యా సదా పూజా చలే వాపి యథేచ్ఛయా । లింగసంపూజనం ముఖ్యమలాభే ప్రతిమాదిషు
శంభుడు ఇలా చెప్పాడు — ఎప్పుడూ స్థిరంగా చేసే పూజ అయినా, మనసుకు అనుగుణంగా చేసే పూజ అయినా, లింగపూజే ప్రధానమైనది; అది సాధ్యం కాకపోతే విగ్రహాదుల్లో చేయాలి.
అధికారవిశేషేణ తత్రతత్రాపి పూజనమ్ । విగుణం సగుణం వాపి సఫలం లింగపూజనమ్
ప్రతి సందర్భంలో తన శక్తికి తగినట్టు పూజ చేయాలి; గుణాలతోనో లేకపోతే గుణరహితంగానో చేసినా, లింగపూజ ఫలిస్తుంది.
ప్రతిమాదికృతాపూజా విగుణా సఫలా నహి । అచలే వా చలే వాపి పూజా లింగే ప్రశస్యతే
విగ్రహాది ద్వారా చేసిన పూజలో గుణాలు లేకపోతే ఫలితం ఉండదు; స్థిరమైనదైనా, చలించేదైనా, లింగపూజే ప్రశంసనీయమైనది.
చలస్య పూజనం వక్ష్యే స్థాపనోద్వాసనే తథా । తే ఉభేన విజానాతి కశ్చిన్మునిరపి క్వచిత్
చలించేదానికి పూజ, స్థాపన, ఉత్సవం ఎలా చేయాలో నేను చెప్పుతాను; కొన్నిసార్లు మునులు ఇద్దింటినీ తెలుసుంటారు.
స్థాపయంతి హృదబ్జే వై గోపయంతి యజంతి చ । ఉద్వాసయంతి దేవేశం శంకరం యోగినః సదా
యోగులు ఎప్పుడూ హృదయ పద్మంలో స్థాపించి, దాచిపెట్టి, పూజ చేసి, దేవేశ్వరుడైన శంకరుని ఉత్సవం చేస్తారు.
క్రియా చాతీవ హోతౄణాం వహ్నౌ దేవం త్రియంబకమ్ । పూజకానామశేషాణాం శివలింగే మహేశ్వరమ్
హోతృవర్గానికి, త్రినేత్రుడైన దేవుణ్ణి అగ్నిలో అర్పించడం కర్మ; అందరు భక్తులకు శివలింగంలో మహేశ్వరుని పూజించడమే కర్తవ్యం.