ఏకపత్నీవ్రతం జ్ఞాత్వా రామం తే సముపాగమన్ । అథవేపితసర్వాంగం స్ఖలత్పదగతిం నృపమ్
రాముడు ఒక్క భార్యను మాత్రమే స్వీకరించాలనే వ్రతాన్ని పాటిస్తున్నాడని తెలుసుకుని, వారు అతని దగ్గరకు వచ్చారు. అప్పటికి రాజు రాముని శరీరం మొత్తం కంపించిపోతూ, అడుగులు కూడా తడబడుతున్నాయి.
శివనారాయణౌ దృష్ట్వా విస్మయం పరమం గతౌ । అహోఽస్య ద్రఢిమాచిత్తే మాయినోఽప్య వశాత్మనః
శివుడు, నారాయణుడు అక్కడ ఉండటం చూసి, వారు చాలా ఆశ్చర్యపోయారు. 'అయ్యో! ఇతని మనస్సు ఎంత దృఢంగా ఉందో చూడండి. మాయకు అధిపతైనా, తనను తాను అదుపులో ఉంచుతున్నాడు.' అని అనుకున్నారు.
ధైర్యం పశ్యేహ నియతం తేన రామః సుకీర్తిమాన్ । సర్వతః శివమేవాస్య నాశివం విద్యతే క్వచిత్
ఇక్కడ రాముని ధైర్యాన్ని చూడండి. అందుకే అతడికి మంచి పేరు వచ్చింది. అతడికి అన్ని వైపులా మంగళమే ఉంది; ఎక్కడా అమంగళం లేదు.
అథ రామో వచః ప్రాహ గచ్ఛేహం భగవన్ప్రభో । అనుజ్ఞాతోఽథ హరిణా పుష్పకేణ స రాఘవః
అప్పుడు రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'భగవంతుడా! నేను వెళ్తాను.' హరిదేవుడు అనుమతి ఇవ్వగానే, ఆ రాఘవుడు పుష్పక విమానంలో బయలుదేరాడు.
స మునిః సహశంభుశ్చ సహనారాయణో యయౌ । లోకాలోకం గతః శీఘ్రం తతః స్వాదూదధిం గతః
ఆ ముని, శంభువుతో పాటు నారాయణుడిని కూడా తీసుకుని, త్వరగా లోకాలొక పర్వతానికి వెళ్లి, అక్కడినుంచి అమృతసముద్రాన్ని చేరాడు.
తతో ద్వీపసముద్రాంశ్చ జంబూద్వీపం పునర్గతః । భరద్వాజాశ్రమపదే తస్థివాన్గౌతమీతటే
తర్వాత ద్వీపాలు, సముద్రాలు దాటి, మళ్ళీ జంబూద్వీపానికి వచ్చి, గౌతమీనది ఒడ్డున ఉన్న భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమంలో నిలిచాడు.
అథ స్నాత్వా మహానద్యాం భరద్వాజో మునీశ్వరః । శిష్యైః శ్రీమాన్పరివృతః పుష్పకం దృష్టవాన్మునిః
అప్పుడు భరద్వాజ మహర్షి, తన శిష్యులతో కలిసి, ఆ మహానదిలో స్నానం చేసి, పుష్పక విమానాన్ని చూశాడు.
తత్ర రామం మహాబాహుం శివనారాయణావృషీన్ । యథావత్పూజయిత్వా తు తానువాచ మహామునిః
అక్కడ, బాహుబలుడైన రాముని, శివుడు, నారాయణుడిని యథావిధిగా పూజించి, ఆ మహాముని వారితో మాట్లాడాడు.
మమాశ్రమపదే యూయం భోక్తుమర్హథ సత్తమాః । రామస్తు మన్వాక్యేన తథేత్యాహ కథంచన
'మీరు మేము ఆశ్రమంలో భోజనం చేయాలి, మహోన్నతులారా!' అని అన్నాడు. రాముడు తన మనస్సులో అంగీకరించి, 'అలా జరగనీ' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
అథ స్నాత్వా మహానద్యాం కృత్వా దేవాదితర్పణమ్ । భోక్తుకామం తదా రామం వసిష్ఠో వాక్యముక్తవాన్
తర్వాత, ఆ మహానదిలో స్నానం చేసి, దేవతలు, పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి, భోజనం చేయడానికి సిద్ధమైన రాముని దగ్గర వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు.
ధర్మత్యాగో భవేద్రామ న శ్రాద్ధం క్రియతే యది । శ్రీరామ ఉవాచ- అమాయాం గ్రహణే తీర్థే వ్యతీపాతేఽథ సంక్రమే
'రామా, శ్రాద్ధం చేయకపోతే అది ధర్మాన్ని వదిలినట్లే.' శ్రీరాముడు అన్నాడు: 'గ్రహణ సమయంలో, పవిత్రతీర్థంలో, సంధికాలంలో—'
వ్యతీతం యది చేచ్ఛ్రాద్ధం భగవన్క్రియతే పునః । నిత్యశ్రాద్ధం పునర్నైవ కుర్యాదితి వచస్తవ
'అలాంటి సమయంలో శ్రాద్ధం ఇప్పటికే జరిగితే, భగవంతుడా, మళ్ళీ చేయాలా? మీరు చెప్పింది నిత్యశ్రాద్ధాన్ని పునః చేయకూడదని.'
యథా మమైవ మాతౄణాం మరణే సముపస్థితే । అశౌచే చ సమాయాతే నిత్యశ్రాద్ధం న వై కృతమ్
'నాకు అమ్మలు మరణించినప్పుడు, అపవిత్రత వచ్చినప్పుడు, నిత్యశ్రాద్ధం చేయలేదు.'
వ్యతీపాతాదికాలేషు కృతం తు వచనాత్తవ । వసిష్ఠ ఉవాచ- ఏతే హి మునయః సర్వే తథా శంభురయం ద్విజః
'కానీ గ్రహణాది సమయంలో, మీరు చెప్పిన ప్రకారం, శ్రాద్ధం చేశాను.' వసిష్ఠుడు అన్నాడు: 'ఈ మునులు అందరూ, అలాగే ఈ శంభువు కూడా ఉన్నారు.'
ఏతన్ముఖాదశేషేణ నిర్ణయస్తు భవిష్యతి । సహ సర్వే వినిశ్చిత్య మునయః శంభుమబ్రువన్
'ఇతని నోటివెంట పూర్తిగా నిర్ణయం వెలువడుతుంది.' అందరూ కలిసి ఆలోచించి, మునులు శంభువును అడిగారు.
వదాస్మాకమశేషం త్వం ద్విజవర్య మహానసి । శంభురువాచ- త్యక్తవ్యం యచ్చ వై శ్రాద్ధం పునః కర్తవ్యమేవ చ
'మహానుభావా! మాకు పూర్తిగా వివరంగా చెప్పండి.' శంభువు అన్నాడు: 'వదిలిన శ్రాద్ధం మళ్ళీ తప్పక చేయాలి.'
సూతకే సమనుప్రాప్తే విఘ్నేషు చ వదామ్యహమ్ । మాసికాన్యుదకుంభాని శ్రాద్ధాని సకలానిచ
'సూతకం వచ్చినప్పుడు, ఇతర విఘ్నాలు వచ్చినప్పుడు కూడా, నేను చెబుతున్నాను—ప్రతి నెల జరిగే జలకుంభ శ్రాద్ధాలు, ఇతర అన్నీ శ్రాద్ధాలు—'
ప్రతిసాంవత్సరం శ్రాద్ధం సూతకానంతరం విదుః । త్యక్తాన్యన్యాని యావంతి సూతకే విఘ్నసంభవే
'ప్రతి సంవత్సరం జరిగే శ్రాద్ధం, సూతకం ముగిసిన తర్వాత చేయాలి. సూతకం, విఘ్నాల వల్ల వదిలిన ఇతర శ్రాద్ధాలు కూడా—'
అనంతరం హి కార్యాణి సర్వాణీతి న సంశయః । మాసికాని సమస్తాని శ్రాద్ధం ప్రాత్యబ్దికం తథా
తర్వాత, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, ప్రతి నెల జరిగే అన్ని కార్యక్రమాలు, అలాగే సంవత్సరానికి ఒకసారి చేసే శ్రాద్ధం తప్పకుండా చేయాలి.
సూతకానంతరం కార్యం విఘ్నేఽన్యస్మిన్యతోన్యథా । ఏకాదశ్యాం కృష్ణపక్షే కర్తవ్యం శుభమిచ్ఛతా
సూతకం ముగిసిన తర్వాత ఆ కార్యక్రమాలు చేయాలి. ఇంకేదైనా అడ్డంకి ఉంటే, శుభం కోరేవాడు కృష్ణపక్షం పదకొండవ తిథినాడు చేయాలి.
తత్ర వ్యతిక్రమే హేతావమాయాం క్రియతే తు తత్ । యథోత్తరదినేష్వేవ కర్తవ్యం యద్యవిఘ్నతః
ఏదైనా ఆలస్యం జరిగితే, ఆ కారణంగా తరువాతి రోజుల్లో చేయాలి. అడ్డంకి లేకపోతే, వరుసగా వచ్చే రోజుల్లోనే ఆ కర్మ చేయాలి.
కృష్ణపక్షే త్వమాయాం తు కర్తవ్యం రామ నో కృతమ్ । మృతాహస్య యదా మాసో న జ్ఞాయేత కథంచన
ఓ రామా, కృష్ణపక్షంలో కూడా అడ్డంకి ఉంటే, ఆ సమయంలో చేయాలి. మరణించిన నెల ఏమిటో ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తెలియకపోతే—
మార్గశీర్షేఽథవా మాఘే శ్రాద్ధం తద్దివసే స్మృతమ్ । యదా తు వాసరాజ్ఞానం మాసస్య జ్ఞానమేవ చ
అప్పుడు మార్గశీర్షం లేదా మాఘం నెలలో, ఆ రోజున శ్రాద్ధం చేయాలి. కానీ రోజు, నెల రెండూ తెలిసినప్పుడు—
అమాయామేవ తన్మాసే శ్రాద్ధం సాంవత్సరం భవేత్ । దినమాసాపరిజ్ఞానే ప్రోషితస్య మృతస్య చ
అప్పుడు ఆ నెల అమావాస్య రోజున వార్షిక శ్రాద్ధం చేయాలి. మరణించినవారు ఇంటి బయట మరణించి, రోజు, నెల తెలియకపోతే—
తత్తిథ్యాం తద్దినం గ్రాహ్యం తత్ర జ్ఞానం యదా భవేత్ । ఆశ్వినామా చ మార్గామా మాఘామా చ దినత్రయమ్
ఎప్పుడు ఆ తిథి, ఆ రోజు తెలిసినా, అదే రోజున చేయాలి. ఆ మూడు రోజులు: ఆశ్వయుజ అమావాస్య, మార్గశీర్ష అమావాస్య, మాఘ అమావాస్య.
తత్ర వాన్యతమం గ్రాహ్యం దినమాసాప్రతీతితః । వృద్ధిసప్తమసీమంత ప్రేతశ్రాద్ధానుమాసికమ్
వాటి మధ్యలో, రోజు నెల ఖచ్చితంగా తెలియకపోతే, ఏదైనా ఒక రోజు ఎంచుకోవచ్చు. వృద్ధి, ఏడవ రోజు, సరిహద్దు, ప్రేతశ్రాద్ధం, నెలకోసారి చేసే శ్రాద్ధం—
నిత్యోదకుంభశ్రాద్ధం చ మాసే స్యురధికేఽపి చ । గ్రహణే పుత్రజన్మాదౌ కర్మణ్యపి చ శాంతికే
నిత్యంగా నీటికుండ శ్రాద్ధం కూడా, అదనపు నెల వచ్చినా చేయాలి. గ్రహణం, కుమారుడు పుట్టినప్పుడు, శాంతి కోసం చేసే కర్మలలో కూడా చేయాలి.
సంకల్పితే చ సర్వస్మిన్నధిమాసో న దుష్యతి । రోగీ యదా మనుష్యః స్యాచ్ఛ్రాద్ధకర్మణ్యుపస్థితే
ఈ అన్ని సందర్భాల్లో, అదనపు నెల నిర్ణయించబడితే, దోషం లేదు. శ్రాద్ధం చేసే సమయానికి ఎవరికైనా అనారోగ్యం ఉంటే—
భార్యాం వా భ్రాతరం వాపి శిష్యం వాపి నియోజయేత్ । తస్యాభావే న హానిః స్యాత్కర్మణః శ్రాద్ధసంజ్ఞినః
అప్పుడు భార్యను, లేక అన్నను, లేక శిష్యుడిని నియమించాలి. వీరెవరూ లేకపోతే, శ్రాద్ధకర్మ నష్టమవదు.
నిత్యశ్రాద్ధే యథాశక్తి భోక్తారం తు నియోజయేత్ । అమావాస్యా మాసికం చ మృతాహ వ్యతిరేకి యత్
నిత్యశ్రాద్ధంలో తన శక్తికి తగినవారిని భోజనం చేయించాలి. నెలకోసారి చేసే శ్రాద్ధం, అమావాస్య శ్రాద్ధం, మరణదినానికి అదనంగా చేసే శ్రాద్ధం కూడా—