మునయ ఊచుః - అతఃపరం మహాభాగః కిం చకార స రాఘవః । మునయశ్చ మహాత్మానః కిమకుర్వంస్తతః పరమ్
మునులు ఇలా అడిగారు — 'ఇది జరిగిన తర్వాత, మహాభాగా, ఆ రాఘవుడు ఏమి చేశాడు? ఆ మహాత్ములైన మునులు ఆ తరువాత ఏమి చేశారు?'
సూత ఉవాచ- రామచంద్రే సుఖాసీనే విభీషణే కపీశ్వరే । శంభుమూచుర్మునివరాః కథాం పుణ్యాం వదస్వ నః
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — రామచంద్రుడు సుఖంగా కూర్చున్నప్పుడు, విభీషణుడు, వానరాధిపతితో కలిసి ఉన్నప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠులు శంభువుని అడిగి, 'మాకు పవిత్రమైన కథను చెప్పు' అని అన్నారు.
తేషామాకర్ణ్య వచనం పార్వతీమాహ శంకరః । ఇదం కస్యాపి విప్రస్య గృహం పరమశోభనమ్
వారి మాటలు విని, శంకరుడు పార్వతికి ఇలా అన్నాడు — 'ఇది ఒక బ్రాహ్మణుని ఇంటి, ఎంతో అందంగా ఉంది.'
రమ్యోపవనవాపీభిర్వీరుద్భిరుపశోభితమ్ । కూజన్మధుకరశ్రేణ్యా ఆహూతకుసుమాయుధమ్
ఆ ఇల్లు అందమైన తోటలు, చెరువులతో, వల్లి చెట్లతో అలంకరించబడి ఉంది. తేనెటీగల గుంపులు మధురంగా గానాలు పాడుతూ, మన్మథుడిని ఆకర్షించేలా ఉంది.
మధ్యాహ్నసంధ్యామారోఢుమివ సూర్యః ప్రవర్త్తతే । ఛాయావాపీజలస్నాతౌ పరిధాయ సువాససీ
మధ్యాహ్న సమయం వచ్చిందని సూర్యుడు పైకి ఎక్కుతున్నట్లుగా కనిపిస్తున్నాడు. చల్లని చెరువు నీటిలో స్నానం చేసి, మంచి వస్త్రాలు ధరించారు.
మృగనాభిసముద్ఘృష్టఘనసారసుచందనమ్ । ఆలిప్య సల్లకీదామదృఢధమ్మిల్లసంయుతౌ
మృగనాభితో కలిపిన ముద్ద సాంద్ర గంధాన్ని దేహానికి రాసుకుని, సల్లకీ పుష్పాల మాలలు ధరించి, జుట్టును బాగా కట్టుకున్నారు.
అనల్పఘనసారం తు తాంబూలం ప్రతిఖాదితమ్ । ఆస్వాద్య మాద్యన్ముదితౌ యత్ర ధారాగృహే శుభే
ఘనమైన సారంతో కూడిన తాంబూలాన్ని రుచి చూసి, మత్తులో ఆనందంగా, ఆ శుభ్రమైన జలగృహంలో ఉన్నారు.
మయూరనాదబహులే బహిర్మధురగీతకైః । శయ్యాయామాస్తృతాయాం చ పరస్పరసుఖస్థితౌ
బయట నెమళ్ల కేకలు, మధురమైన గీతాల మధ్య, పరుపు పరచిన మంచంపై ఇద్దరూ పరస్పర ఆనందంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారు.
విశాలస్మితరక్తోష్ఠమాననం చుంబితం యది । సంసారఫలమాఘ్రాతమావయోస్తు భవిష్యతి
విస్తారమైన చిరునవ్వుతో, ఎర్రటి పెదవులతో ఉన్న ముఖాన్ని ముద్దుపెడితే, ఈ సంసారఫలం మనిదే అవుతుంది.
ఇతీరితమథ శ్రుత్వా కుపితా మునయస్తు తే । ఉక్తం వా సుశుభం వాక్యమస్మాసు కిమిదం త్వయా
ఇలా చెప్పిన మాటలు విని, మునులు కోపంతో, 'ఇది మనతో నీవు సరదాగా మాట్లాడినదా, లేక శుభమైన మాటలేనా?' అని ప్రశ్నించారు.
విప్రలాపః ప్రియాసక్తేః కృతో నోస్మద్వచః కృతమ్ । అథ కోపపరాచ్ఛంభోరాననాత్పరమాద్భుతా
'ఇది ప్రియతో మమకారం కలిగినవారి వాగ్విలాసం, మా మాటలకు సంబంధించినది కాదు.' అప్పుడు కోపంతో ఉన్న శంభువు ముఖం నుండి అద్భుతమైనది వెలిసింది.
జ్వాలా వినిర్గతా సాపి కరాలవదనాభవత్ । కస్యచిత్తు మునేర్భార్యామాససాదాథ సత్వరమ్
ఒక జ్వాల బయటకు వచ్చి, భయంకరమైన ముఖంతో ప్రాణిగా మారింది. అది వెంటనే ఒక మునివర్యుని భార్యవద్దకు వెళ్లింది.
పలాయనపరా చాసీద్రామం దృష్ట్వా చ బిభ్యతీ । రామోఽపి బ్రాహ్మణీం శుద్ధాం మోచయామీత్యభాషత
ఆమె పారిపోవాలని ప్రయత్నిస్తూ, రాముణ్ణి చూసి భయపడింది. రాముడు, 'ఈ పవిత్రమైన బ్రాహ్మణిని నేను రక్షిస్తాను' అని అన్నాడు.
జగామ పుష్పకేణైవ బ్రువన్ముక్తిం పునః పునః । బాణం చ ధనుషా యోక్తుం న చ సస్మార రాఘవః
అతడు పుష్పక విమానంలో వెళ్లుతూ, మళ్లీ మళ్లీ విమోచనను ప్రకటించాడు. కానీ బాణాన్ని ధనుస్సుకు అమర్చాలనుకున్నా, రాఘవుడు దాన్ని గుర్తు చేసుకోలేకపోయాడు.
శంభురప్యతిపుణ్యాని వనాన్యాయతనాని చ । పురాణి చ విచిత్రాణి దృష్ట్వా రామం న చాస్మరత్
శంభుడు ఎంతో పవిత్రమైన అరణ్యాలు, ఆలయాలు, పురాతనమైన అద్భుతమైన స్థలాలు చూసినా, రాముని గురించి గుర్తు చేసుకోలేదు.
క్షణేన చ తదా ప్రాప్తో లోకాలోకం మహాగిరిమ్ । దృష్ట్వాథ రాఘవః శైలం గృహమార్గసమాకులమ్
ఆ సమయంలో, క్షణంలోనే అతడు లోకాలొక అనే మహాగిరిని చేరాడు. రాఘవుడు ఆ కొండను, గృహాలు మార్గాలతో నిండినదిగా చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
విప్రయోషిన్మహాభాగా క్వ గతా వదత ద్విజాః । ఇతో గతేతి తే ప్రోచుస్తమోభాగం గిరేరితి
బ్రాహ్మణ మహిళలారా, మీరు ఎక్కడికి వెళ్లారు చెప్పండి. అప్పుడు ద్విజులు, 'వారు ఈ దారిలో, కొండలోని చీకటి భాగానికి వెళ్లారు' అని చెప్పారు.
రామో వివర్ణవదనః కష్టమిత్యభిచింతయన్ । అథ శంభుర్మహాతేజాః ప్రకాశమతులం దదౌ
రాముడు ముఖం వాడిపోయి, 'ఇది ఎంత దురదృష్టం' అని ఆలోచిస్తూ ఉండగా, మహాతేజస్సు కలిగిన శంభుడు అపూర్వమైన వెలుగును ప్రసాదించాడు.
తత్ప్రకాశప్రభావేణ రామః కృత్యాం యయావను । తమోమయీ మహాభూమిః సర్వజంతువివర్జితా
ఆ వెలుగు ప్రభావంతో రాముడు తన కార్యానికి ముందుకు వెళ్లాడు. ఆ విస్తారమైన భూమి చీకటితో నిండి, అందులో ఏ జీవులూ లేవు.
ఆబ్రహ్మాండకటాహాంతా శతయోజనకోటితః । మహారజతభూమిశ్చ తమోమధ్యే వ్యవస్థితా
బ్రహ్మాండపు అంచు నుండి లక్షల యోజనల దూరం వరకు, ఆ చీకటిలో ఒక గొప్ప వెండి భూమి ఉంది.
తత్ర నారాయణపురం సూర్యకోటిసమప్రభమ్ । స రామ మునివర్యాస్తు తం దృష్ట్వా విస్మయం యయుః
అక్కడ నారాయణపురి ఉంది, అది కోట్ల సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తోంది. రాముడు, గొప్ప మునులు దాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయారు.
కిమేతదితి చాచింత్య నః ప్రవేశః కథం భవేత్ । కిమేష ప్రలయాగ్నిః స్యాన్మాయయా పరమాత్మనః
'ఇది ఏమిటి? మనం ఎలా లోపలికి వెళ్ళగలం? ఇది పరమాత్మ యొక్క మాయ వల్ల ఏర్పడిన ప్రళయాగ్ని అయి ఉండవచ్చా?' అని వారు ఆలోచించారు.
కింవా నో మరణం త్వద్య ఉత శ్రేయో భవిష్యతి । ఇతి చింతాకులేష్వేవ స రామేషు మునిష్వథ
'ఇప్పుడు మనకు మరణం వస్తుందా, లేక ఇంకేదైనా మేలైనది జరుగుతుందా?' అని ఆలోచనలతో రాముడు, మునులు కలవరపడ్డారు.
శంభురాహ శృణుష్వాద్య రాఘవైతద్వదామి తే । ప్రకల్పితా మయా మాయా త్వత్కృతే నైతదద్భుతమ్
అప్పుడు శంభుడు, 'రాఘవా, విను, నేను నీకోసం ఈ మాయను సృష్టించాను. ఇది ఆశ్చర్యంగా ఏమీలేదు' అని అన్నాడు.
నారాయణీయమేతత్తు పరమం ధామ భాస్వరమ్ । ఉష్ణశీతాద్యవిచ్ఛేద్యం జ్ఞానగమ్యం న చాక్షుషమ్
ఇది నారాయణుని లోకం, అత్యంత ప్రకాశవంతమైన పరమధామం. దీనిని వేడి, చలి తాకలేవు; జ్ఞానంతో మాత్రమే చేరవచ్చు, కన్నులతో కాదు.
తత్తు పూజయతశ్చోర్ధ్వం పశ్య బ్రహ్మపురోగమాన్ । దిక్షు సర్వాసు చ మునీన్పశ్య పూజయతోఽమలాన్
నీవు పూజ చేస్తూ పైకి చూడు, బ్రాహ్మణులలో ప్రముఖులను చూడు. అన్ని దిక్కులలో పవిత్రమైన మునులను పూజిస్తూ చూడవచ్చు.
చతురో నిగమాన్పశ్య స్తువతః పరమం పదమ్ । యోగినః సనకాద్యాస్తు యోగమాస్థాయ యత్నతః
నీవు పరమపదాన్ని స్తుతిస్తూ ఉండగా, నలుగు వేదాలను చూడు. సనకాది యోగులు యోగాన్ని పట్టుకుని ప్రయత్నంతో ధ్యానం చేస్తున్నారు.
ధ్యాయంతి పరమం తేజస్తదిదం పశ్య రాఘవ । అముం చ రోమశం పశ్య ప్రదక్షిణనమస్క్రియాః
పరమ తేజస్సును ధ్యానించు, రాఘవా, ఇది చూడు. రోమశుడు ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేస్తూ ఉన్నాడని చూడు.
కుర్వాణం కోటికోటీశ్చ వాలఖిల్యాన్మునీశ్వరాన్ । లక్ష్మ్యాదిసర్వవనితా పూజ్యమానం పరం పదమ్
వేలకొద్దీ వాలఖిల్య మునులతో పాటు, లక్ష్మీతో సహా అన్ని మహిళలు పూజిస్తున్న పరమపదాన్ని చూడు.
సాకారం చ నిరాకారం బ్రహ్మ యత్పరికీర్తితమ్ । అజ్ఞానినో న పశ్యంతి పశ్యంతి జ్ఞానచక్షుషః
ఆ బ్రహ్మను, రూపంతోనూ, రూపరహితంగా కూడా వర్ణిస్తారు. అజ్ఞానులు దాన్ని చూడలేరు, జ్ఞానదృష్టి ఉన్నవారు మాత్రమే చూస్తారు.