అంతం గతస్య వేదానాం సర్వశాస్త్రార్థవేదినః । పుంసోఽశ్రుతపురాణస్య న సమ్యగ్యాతి దర్శనమ్
వేదాల అంతం తెలిసినవాడు, అన్ని శాస్త్రార్థాలు తెలిసినవాడు అయినా, పురాణాలు వినకపోతే నిజమైన జ్ఞానం పొందలేడు.
సూత ఉవాచ- ఏవముక్తో రఘుశ్రేష్ఠో మునిభిస్తత్త్వదర్శిభిః । ప్రహర్షమతులం లేభే పురాణశ్రవణోత్సుకః
సూతుడు చెప్పాడు— ఇలా సత్యదర్శి మునులు అడిగినప్పుడు, రఘువంశశ్రేష్ఠుడు పురాణాలు వినాలని అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందాడు.
శ్రీరామ ఉవాచ- లిగార్చనప్రకారం చ లింగమాహాత్మ్యమేవ చ । మహేశనామమాహాత్మ్యం పూజామాహాత్మ్యమేవ చ
శ్రీరాముడు ఇలా అన్నాడు— లింగార్చన విధానం, లింగ మహిమ, మహేశుని నామ మహిమ, పూజా మహిమ—
నమస్కారస్య మాహాత్మ్యం దృష్టిమాహాత్మ్యమేవ చ । జలదానస్య మాహాత్మ్యం ధూపదానస్య సత్తమ
నమస్కారం యొక్క గొప్పతనం, దర్శనం యొక్క మహిమ, నీళ్ళు సమర్పించే గొప్పతనం, ధూపం సమర్పించే మహిమ, ఓ ఉత్తమునీ!
దీపగంధాదిదానస్య పుష్పమాహాత్మ్యమేవ చ । నానాఖ్యానేతిహాసానాం కథాం పాపప్రణాశినీమ్
దీపాలు, సుగంధాలు వంటి వాటిని దానం చేయడం, పుష్పాల గొప్పతనం, పాపాలను తొలగించే ఎన్నో కథలు, పురాణాలు, ఇతిహాసాల విన్నవాటిని గురించి—
ధర్మార్థకామమోక్షాంశ్చ తదుపాయాంశ్చ సువ్రత । తత్సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తో మునివరోత్తమ
ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం, వాటిని పొందే మార్గాలు— ఇవన్నీ నీ నుండి విని తెలుసుకోవాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది, ఓ మునిశ్రేష్ఠా.
శంభురువాచ- రామరామ మహాబాహో పుణ్యవానసి రాఘవ । రాజ్యాసక్తస్య తే జాతా పురాణశ్రవణే రతిః
శంభువు ఇలా అన్నాడు— రామా, మహాబాహువా, రాఘవా! నీవు పుణ్యవంతుడవు. రాజ్యానికి ఆసక్తి ఉన్నా కూడా, పురాణాలను వినడంలో నీకు మక్కువ కలిగింది.
స్యాన్మహత్సేవయా రామ పుణ్యతీర్థనిషేవణాత్ । సా జిహ్వా యా శివం గాయేత్తచ్చిత్తం యత్తదర్ప్పితమ్
రామా! ఈ మక్కువ గొప్పవారిని సేవించడం వల్ల, పవిత్ర తీర్థాలను సందర్శించడం వల్ల కలుగుతుంది. శివుని కీర్తించేది ఆ నాలుక ధన్యం, మనస్సు ఆయనపై నిలిపినది పుణ్యమైనది.
తావేవ కేవలౌ శ్లాఘ్యౌ యౌ తత్పూజాకరౌ కరౌ । సుజన్మదేహమత్యర్థం తదేవాశేషజన్మసు
శివుని పూజ చేసే ఆ రెండు చేతులే నిజంగా ప్రశంసనీయం. మంచి జన్మలోని ఆ మనిషి శరీరమే అత్యుత్తమం; అన్ని జన్మల్లోనూ అదే గొప్పది.
యదేవోత్పులకోభాసి హర నామానుకీర్తనాత్ । కృతార్థోఽసి మహారాజ తత్ప్రశ్నానుగతా మతిః
హరుని నామాలను జపిస్తూ నీకు ఆనందంతో రోమాంచనం కలిగినప్పుడు, ఓ మహారాజా, నీవు సాఫల్యాన్ని పొందినవాడవు. నీ మనస్సు అలాంటి ప్రశ్నల వైపు పోతుంది.
అనంతరం సమాజగ్ముర్జాంఘికాః సత్వరశ్రమాః । తత్కరాత్పత్రికాం గృహ్య పపాఠ రఘుసత్తమః
అంతేలోపు వేగంగా నడిచే మునులు అక్కడికి వచ్చారు. వారి చేతిలో ఉన్న పత్రాన్ని తీసుకుని, రఘువంశంలో ఉత్తముడైన రాముడు దాన్ని చదివాడు.
మనసాఽచింతయద్రామః కథమేతదభూదితి । రామం శంభుస్తదా ప్రాహ దేవ్యా బ్రాహ్మణవేషవాన్
ఇది ఎలా జరిగింది అని రాముడు మనసులో ఆలోచించాడు. అప్పుడు శంభువు బ్రాహ్మణ వేషంలో దేవి మరియు రామునితో మాట్లాడాడు.
కిం చింతయసి కాకుత్స్థ మునిష్వగ్రే వసత్స్వపి । తద్వాక్యం రాఘవః శ్రుత్వా పప్రచ్ఛ మునిపుంగవాన్
కాకుత్థ్స వంశీయుడా! మునులు ముందే ఉన్నా నీవు ఎందుకు ఆందోళన చెందుతున్నావు? ఆ మాటలు విని రాఘవుడు ఆ మునిశ్రేష్ఠులను ప్రశ్నించాడు.
శ్రీరామఉవాచ- విభీషణః కథమసౌ బద్ధః శృంఖలయా నృభిః । మత్స్థాపితం శివం లిగం దృష్ట్వా రామేశ్వరం త్వహో
శ్రీరాముడు ఇలా అన్నాడు— నేను ప్రతిష్ఠించిన రామేశ్వరంలో శివలింగాన్ని దర్శించిన తర్వాత, విభీషణుడు మనుషుల చేత బంధించబడటం ఎలా జరిగింది?
ద్రావిడైః కుటిలైర్దుష్టైరాత్మనా తద్విచార్యతామ్ । విచార్య మునివర్యాస్తే నేశాస్తజ్జ్ఞాతుమల్పతః
ద్రావిడులు వక్రంగా, దుష్టంగా ఉన్నారు. ఈ విషయం గురించి వారు ఆలోచించాలి. మునిశ్రేష్ఠులు కూడా దీన్ని పరిశీలించాలి, ఎందుకంటే ఇది సులభంగా తెలిసే విషయం కాదు.
న జానీమ ఇతి ప్రాహూ రామం రామస్తదాబ్రవీత్ । పురాణం వీక్ష్య విధినా తత్సర్వం బ్రూత సత్తమాః
మేము తెలియదని వారు రామునితో చెప్పారు. అప్పుడు రాముడు, 'పురాణాన్ని యథావిధిగా పరిశీలించి, అన్నీ నాకు చెప్పండి, ఓ ఉత్తములారా,' అని అన్నాడు.
భవదజ్ఞానహేతుశ్చ విచార్యస్తదనంతరమ్ । కిం కిం పురాణం ప్రేక్ష్యం స్యాద్వర్జనీయం తథైవ కిమ్
తర్వాత, మీకు తెలియకపోవడానికి కారణం ఏమిటో కూడా పరిశీలించాలి. ఏ పురాణాన్ని చూడాలి, ఏదిని దూరంగా ఉంచాలి అన్నదీ తెలుసుకోవాలి.
ప్రశస్తః కీదృశః శ్లోకస్తదన్యః కీదృశో భవేత్ । కీదృశేషు చ కార్యేషు కీదృశః పూజకస్తథా
ఏ శ్లోకం ప్రశంసనీయం, మరేదైనా ఎలా ఉంటుంది? ఏ కార్యాలలో, ఎలాంటి పూజారి అనుకూలుడు?
పూజా చ కీదృశైర్భక్తైః కార్యా నిర్ణయదర్శనే । ఇతి రామస్య వచనం శ్రుత్వా తే ద్విజసత్తమాః
ఎలాంటి భక్తులతో పూజ చేయాలి, సరైన నిర్ణయాన్ని అనుసరించి? రాముని ఈ మాటలు విని ఆ ద్విజశ్రేష్ఠులు—
ప్రత్యూచుస్తం రఘుశ్రేష్ఠం చింతావ్యాకులమానసమ్ । న వక్తారో వరం రామ వీక్షతాం తు పురాణవిత్
ఆందోళనతో ఉన్న రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన రామునితో వారు ఇలా చెప్పారు— 'మేము చెప్పగలిగేవారు కాదము, ఓ రామా; పురాణాలను బాగా తెలిసినవాడు చూద్దాం.'
తచ్ఛ్రుత్వా రాఘవః శంభుం పప్రచ్ఛ వినయాన్వితః । సోపి తద్వాక్యమాకర్ణ్య ప్రత్యువాచ మహామతిః
అది విని రాఘవుడు వినయంతో శంభువును అడిగాడు. ఆయన ఆ మాటలు ఆలకించి, గొప్ప జ్ఞానంతో సమాధానం ఇచ్చాడు.
శంభురువాచ- పురాణజీవీ పూజార్హః స్వశాఖాధ్యయనః శుచిః । మీమాంసాతత్త్వవిజ్ఞానః శ్రోత్రియోఽనృతదూషకః
శంభువు ఇలా అన్నాడు— పురాణాలను జీవనంగా చేసుకున్నవాడు, పూజకు అర్హుడు, తన వేదశాఖను అధ్యయనం చేసినవాడు, శుద్ధుడు, మీమాంసా తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు, వేదపండితుడు, అబద్ధాన్ని దూరంగా ఉంచేవాడు—
దేవేషు చ సమస్తేషు సమదృష్టిః శివే రతః । శతరుద్రియజాపీ చ సాగ్నికశ్చాతివాచకః
అన్ని దేవతలను సమానంగా చూడడము, శివుడిని భక్తిగా ఆరాధించడము, శతరుద్రియాన్ని పఠించడము, అగ్నికార్యాలు చేయడము, పవిత్రమైన మాటలు పలకడము — ఇవన్నీ ఆచరించేవాడు.
యజుర్వేదీ విశేషేణ పూజయేత్పుస్తకం సుధీః । శ్రీతాలపత్రలిఖితం దేవలిప్యన్వితం శుభమ్
యజుర్వేదాన్ని బాగా తెలిసిన జ్ఞానివాడు, దేవలిపితో అలంకరించబడిన, తాళపత్రంపై రాసిన పవిత్రమైన పుస్తకాన్ని ప్రత్యేకంగా పూజించాలి.
బంధాద్యతిప్రపంచం యద్యుగపత్ప్రణవాక్షరమ్ । ప్రాగూర్ద్ధ్వంరేఖయోః ప్రాంతే ప్రణవస్యాగ్రయోజికా
ప్రణవాక్షరాన్ని పెద్దగా లిఖించేటప్పుడు, రెండు గీతల చివరల్లో ప్రణవానికి తల భాగాన్ని కలిపి రాయాలి.
రేఖా భవేదేవమేకా అకారస్తస్య పార్శ్వతః । శిరోభాగముపక్రమ్య సకోణాధః ప్రలంబినీ
అలా ఒక గీత ఏర్పడుతుంది. దాని పక్కన 'అ' అనే అక్షరం, పైభాగంలో మొదలై, కోణంగా క్రిందికి వేలాడుతూ ఉంటుంది.
ఆకారః స హి విజ్ఞేయః పట్టికాదక్షరేఖయా । వామే షడ్వక్రబిందూద్వా వికార ఇతి కీర్తితః
ఆ ఆకారాన్ని 'ఆ' అని గుర్తించాలి. వమపక్కన ఆరు మలుపులు, బిందువులతో కలిపి, దానిని వేరే రూపంగా పిలుస్తారు.
తస్య వామశిరోరేఖా లంబిన్యా ఈ ఉదాహృతః । సర్వాక్షరే శిరోరేఖా అవక్రా ప్రణవం వినా
ఆ వేలాడే రూపంలో ఎడమపై ఉన్న గీతను 'ఈ' అని అంటారు. అన్ని అక్షరాల్లో పై గీత వంకరగా ఉంటుంది, ప్రణవాన్ని తప్ప.
తస్యాం తు లంబరేఖాన్యా తదంతే చ లవిత్రవత్ । ఉకారః స హి విఖ్యాతో లవిత్రద్వయతస్తదూ
దానిలో చివర వేలాడే గీత దంతాన్ని పోలి ఉంటుంది. దానిని 'ఉ' అని ప్రసిద్ధి. రెండు దంతాల నుంచి అది ఉద్భవిస్తుంది.
ఏవమన్యాని సర్వాణి అక్షరాణ్యాహ భారతీ । లిప్యానయైవ లిఖితం పురాణం తు ప్రశస్యస్తే
ఇలాగే ఇతర అన్ని అక్షరాలను భారతీ వివరించింది. ఈ లిపిలో రాసిన పురాణాన్ని ఎంతో ప్రశంసిస్తారు.