ప్రత్యగ్రశృఙ్గమృదుమస్తకసంప్రహారసంరమ్భభావనవిలోలఖురాగ్రపాతైః । ఆమేదురైర్బహులసాస్నగలైరుదగ్రపుచ్ఛైశ్చ వత్సతరవత్సతరీనికాయైః
కొత్త కొమ్మలు, మృదువైన తలలతో ఉన్న పిల్లలు పరస్పరం ఆటలాడుతూ, కాళ్లతో నేలని తడుముతూ, మందంగా వేలాడే సాసనాలతో, పైకి లేచిన తోకలతో, గుంపుగా చేరాయి.
హమ్భారవక్షుభితదిగ్వలయైర్మహద్భిరధ్యుక్షభిః పృథుకకుద్భరభారఖిన్నైః । ఉత్తమ్భితశ్రుతిపుటీపరిపీతవంశధ్వానామృతోద్ధతవికాసివిశాలఘోణైః
పెద్ద ఎద్దులు గంభీరంగా అరుస్తూ, భారీ కుంభాలతో మెల్లగా నడుస్తూ, వేణువు స్వరాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, విశాలమైన ముక్కు రంధ్రాలు విప్పి, చెవులు పైకి ఎత్తి ఉన్నారు.
గోపైః సమానగుణశీలవయోవిలాసవేశైశ్చ మూర్ఛితకలస్వనవేణువీణైః । మన్దోచ్చతారపటుగానపరైర్విలోలదోర్వల్లరీలలితలాస్యవిధానదక్షైః
సద్గుణాలు, స్వభావం, వయస్సు, రూపం సమానమైన గోపులతో ఆయన చుట్టూ ఉన్నారు. వారు మధురమైన వేణువు, వీణలు మోగిస్తూ, మృదువుగా, ఎత్తుగా పాడుతూ, చేతులను అలరార్చుతూ నాట్యంలో నిపుణులు.
జఙ్ఘాన్తపీవరకటీరతటీనిబద్ధవ్యాలోలకిఙ్కిణిఘటారణితైరటద్భిః । ముగ్ధైస్తరక్షునఖకల్పితకాన్తభూషైరవ్యక్తమంజువచనైః పృథుకైః పరీతమ్
ముద్దైన బాలురు, మందంగా ఉన్న నడుము చుట్టూ కింకిణీలను కట్టుకుని, అవి మోగుతుండగా, పులి పంజా అలంకారాలు ధరించి, మధురంగా, స్పష్టంగా కాని మాటలు పలుకుతూ చుట్టూ ఉన్నారు.
అథ సులలితగోపసున్దరీణాం పృథుకబరీషనితమ్బమన్థరాణామ్ । గురుకుచభరభంగురావలగ్నత్రివలివిజృమ్భితరోమరాజిభాజామ్
తరువాత, సొగసైన గోపికలు, దట్టమైన జుట్టుతో, ఊగే నితంబాలతో, భారమైన వక్షోజాలు నడుమును ఒత్తుతూ, శరీరాన్ని మెరిసే నల్లటి రోమాల వరుసలతో అలంకరించుకున్నవారు అక్కడ ఉన్నారు.
తదతిరుచిరచారువేణువాద్యామృతరసపల్లవితాఙ్గజాఙ్ఘ్రిపస్య । ముకులవిమలరమ్యరూఢరోమోద్గమసమలంకృతగాత్రవల్లరీణామ్
అత్యంత అందమైన వేణువు సంగీతం అమృతంలా ప్రవహించగా, గోపికల శరీరాలు, కొత్తగా మొలిచిన, నిర్మలమైన, ముద్దైన రోమాంచాలతో అలంకరించబడి, సొగసుగా మారాయి.
తదతిరుచిర మన్దహాసచన్ద్రాతపపరిజృమ్భితరాగవారిరాశేః । తరలతరతరఙ్గభఙ్గవిప్రుట్ప్రకరఘనశ్రమబిన్దుసంతతానామ్
అత్యంత మధురమైన, చంద్రకాంతి వంటి మృదువైన నవ్వుతో, ప్రేమతో నిండిన హృదయం నుంచి, అలజడి కలిగించే తరంగాల్లా, శరీరంపై దట్టమైన చెమటబిందువులు మెరుస్తూ కనిపించాయి.
తదతిలలితమన్దచిల్లిచాపచ్యుతనిశితేక్షణమారబాణవృష్ట్యా । దలితసకలమర్మవిహ్వలాఙ్గప్రవిసృతదుఃసహవేపథువ్యథానామ్
మృదువుగా, చిలిపిగా పక్క చూపులతో విసిరిన చూపులు బాణాల వర్షంలా పడగా, వారి శరీరమంతా వణికిపోయింది, అవయవాలు బలహీనమై, తట్టుకోలేని కంపు వ్యాపించింది.
తదతిరుచిరవేషరూపశోభామృతరసపానవిధానలాలసానామ్ । ప్రణయసలిలపూరవాహినీనామలసవిలోలవిలోచనామ్బుజానామ్
అత్యంత ఆకర్షణీయమైన వేషధారణతో, ఆనందామృతాన్ని ఆస్వాదించాలనే తపనతో, ప్రేమతో నిండిన నీటి ప్రవాహంలా మృదువుగా కదిలే కమలపుష్పపు కన్నులతో ఉన్నవారి గురించి చెప్పబడింది.
విస్రంసత్కబరీకలాపవిగలత్ఫుల్లత్ప్రసూనాస్రవన్ । మాధ్వీలమ్పటచఞ్చరీకఘటయాసంసేవితానాం ముహుః । మారోన్మాదమదస్ఖలన్మృదుగిరామాలోలకాఞ్చ్యుల్లస-। న్నీవీవిశ్లథమానచీనసిచయాన్తార్చిర్నితమ్బత్విషామ్
విడి విడిగా జారిపడుతున్న పుష్పాలతో అలంకరించబడిన తలపాగులతో, తేనె కోరికతో మధుపురుషులు చుట్టూ తిరుగుతూ, మధురమైన ప్రేమతో తడబడే మృదువైన మాటలతో, మెరిసే నడుము బెల్టులు, సడలిన వస్త్రాలతో, మెరిసే నడుము అలంకారాలతో ఉన్న వారి వర్ణన.
స్ఖలితలసితపాదామ్భోజమన్దాభిఘాతచ్ఛురితమణితులాకోట్యాకులాశాముఖానామ్ । చలదధరదలానాంకుడ్మలాపక్ష్మలాక్షి- ద్వయసరసిరుహాణాముల్లసత్కుణ్డలానామ్
కళ్లు మూసిన కమలపు కొమ్మలవంటి కనురెప్పలతో, మెరిసే కుండలాలు ఊగుతూ, అడుగులు తడబడుతూ, మణిపీఠికలపై మృదువుగా తాకుతూ, ఆనందంతో ముఖాలు ఎర్రబడినవారు, పెదవులు కంపించేవారు.
ద్రాఘిష్ఠశ్వసనసమీరణాభితాపప్రమ్లానీభవదరుణౌష్ఠపల్లవానామ్ । నానోపాయనవిలసత్కరామ్బుజానామాలీభిః సతతనిషేవితం సమన్తాత్
దీర్ఘమైన శ్వాసల వేడితో ఎర్రబడిన, మృదువైన పెదవులతో, చేతుల్లో విభిన్నమైన కానుకలు మెరిసిపోతూ, చుట్టూ స్నేహితులు సేవచేసే వారు.
తాసామాయతలోలనీలనయనవ్యాకోశలీనామ్బుజ- స్రగ్భిః సంపరిపూజితాఖిలతనుం నానావిలాసాస్పదమ్ । తన్ముగ్ధాననపఙ్కజప్రవిగలన్మాధ్వీరసాస్వాదినీం- బిభ్రాణం ప్రణయాన్మదాక్షిమధుహృన్మాలాం మనోహారిణీమ్
విపులంగా విప్పిన నీలకమలాల మాలలతో చుట్టూ పూజించబడే వాడు, అనేక ఆనందాలకు నిలయమైన వాడు, అమాయకురాలైన వారి ముఖకమలాల నుండి జారే మధురసాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, ప్రేమతో కూడిన మధురమైన మాలను ధరించిన వాడు.
గోపీగోపపశూనాం బహిః స్మరేదగ్రతోఽస్య గీర్వాణఘటాంవిత్తార్థినీం విరిఞ్చిత్రినయనశతమన్యుపూర్వికాం స్తోత్రపరామ్
బయటపక్కన, గోపికలు, గోపులు, పశువులతో పాటు, ఇంద్రుడు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు ధనాన్ని కోరుతూ, స్తుతిలో నిమగ్నమై ఉన్న సమూహాన్ని మనస్సులో ధ్యానించాలి.
తద్వద్దక్షిణతో మునినికరం దృఢధర్మవాఞ్ఛయా సమామ్నాయపరమ్ । యోగీన్ద్రానథ పృష్ఠే ముముక్షమాణాన్సమాధినా తు సనకాద్యాన్
కుడివైపు, ధర్మాన్ని కోరుతూ, శాస్త్రపరమైన మార్గంలో నడిచే మునులు; వెనుకవైపు, ముక్తిని కోరుతూ, సమాధిలో లీనమైన సనకాది యోగులు ఉన్నారు.
సవ్యే సకాన్తానథ యక్షసిద్ధగన్ధర్వవిద్యాధరచారణాంశ్చ । సకిన్నరానప్సరసశ్చ ముఖ్యాః కామార్థినీర్నర్తనగీతవాద్యైః
ఎడమవైపు, తమ ప్రియులతో యక్షులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, చారణులు, కిన్నరులు, ముఖ్యమైన అప్సరసలు, కామాన్ని కోరుతూ, నాట్యం, పాట, వాద్యాలలో నిమగ్నమై ఉంటారు.
శఙ్ఖేన్దుకున్దధవలం సకలాగమజ్ఞం సౌదామినీతతిపిశఙ్గజటాకలాపమ్ । తత్పాదపఙ్కజగతామమలాం చ భక్తిం వాఞ్ఛన్తముజ్ఝితతరాన్యసమస్తసఙ్గమ్
శంఖం, చంద్రుడు, మల్లెపువ్వులవంటి తెలుపుతో, అన్ని శాస్త్రాలను తెలిసిన వాడు, మెరుపులాంటి జటాజూటంతో, తన పదపద్మాలకు పవిత్రమైన భక్తిని కోరుతూ, ఇతర సంబంధాలను పూర్తిగా వదిలిన వారిని మనస్సులో ధ్యానించాలి.
నానావిధ శ్రుతిగుణాన్వితసప్తరాగగ్రామత్రయీగతమనోహరమూర్ఛనాభిః । సంప్రీణయన్తముదితాభిరపి ప్రభక్త్యా సంచిన్తయన్నభసి మాం ద్రుహిణప్రసూతమ్
బ్రహ్మ నుండి జన్మించిన నన్ను, ఆకాశంలో ధ్యానిస్తూ, మూడు రాగముల మధురమైన సంగీతంతో, వేదాల వివిధ గుణాలతో, ఏడురాగాల మేళవింపుతో, ఆనందంగా భక్తితో సేవించే విధంగా ధ్యానించాలి.
ఇతి ధ్యాత్వాఽత్మానం పటువిశదధీర్నన్దతనయం నరో బుద్ధ్యైవాఽర్ఘప్రభృతిభిరనిన్ద్యోపహృతిభిః । యజేద్భూయో భక్త్యా స్వవపుషి బహిష్ఠైశ్చ విభవైరితి ప్రోక్తం సర్వం యదభిలషితం భూసురవరాః
ఇలా నందుని కుమారుడిని, నిర్మలమైన మనస్సుతో ధ్యానించి, శుద్ధమైన అర్ఘ్యాదుల వంటి సమర్పణలతో, తన శరీరం ద్వారా, బాహ్యమైన సంపదలతో, భక్తితో పూజించాలి. ఈ విధంగా, బ్రాహ్మణులారా, మీరు కోరినది అంతా వివరించబడింది.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖండే వైశాఖమాహాత్మ్యే త్ర్యుత్తరశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో, పాతాళఖండంలో, వైశాఖమాస మహత్యంలో, నూట మూడవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
ఋషయ ఊచుః - భూయో వద మహాభాగ రామచారిత్రమద్భుతమ్ । రామమాహాత్మ్యసర్వస్వం భక్తానాం ప్రీతిదాయకమ్
ఋషులు అన్నారు — మహాభాగ, మళ్లీ రాముని అద్భుతమైన చరిత్రను, రాముని మహాత్మ్య సారాన్ని, భక్తులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే కథను మాకు చెప్పండి.
సూత ఉవాచ- అశ్వమేధం క్రతువరం కృత్వా దాశరథిర్యథా
సూతుడు చెప్పాడు — అశ్వమేధ యాగాన్ని, యజ్ఞాలలో శ్రేష్ఠమైనదాన్ని నిర్వహించిన దశరథుని కుమారుడు —
ప్రవృత్తో లోకకృత్యేషు శాస్త్రకృత్యేషు కోవిదః । అయోధ్యాం గంతుకామేన శంకరేణ మహాత్మనా
లోకకార్యాలలో, శాస్త్రకార్యాలలో నైపుణ్యంతో, అయోధ్యకు వెళ్లాలనే కోరికతో, మహాత్ముడైన శంకరునితో కలసి —
పార్వత్యా సహ దేవేన ఉషితః సరయూతటే । మునయస్తం సమభ్యేత్య శంకరం విశ్వరూపిణమ్
పార్వతితో కూడి, దేవుడు సరయూనది తీరంలో నివసిస్తూ ఉండగా, మునులు ఆ విశ్వరూపుడైన శంకరుని దగ్గరకు వచ్చారు.
కశ్యపాద్యా మహాత్మానః పప్రచ్ఛురమితౌజసమ్ । స్వాగతం తే మునిశ్రేష్ఠ సభార్యః కుత ఆగతః
కశ్యపుడు మొదలైన మహర్షులు, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న శంకరుని అడిగారు — 'మునిశ్రేష్ఠా! నీ భార్యతో కలిసి స్వాగతం. ఎక్కడి నుండి వచ్చావు?'
కిమాగమనకృత్యం తే కం దేశం గంతుముద్యతః । శంకర ఉవాచ- అహం శంభురితి ఖ్యాతో విప్రో హిమగిరిస్థితః
'ఈ రాకకు కారణం ఏమిటి? ఏ దేశానికి వెళ్లాలని ఉద్దేశించావు?' శంకరుడు ఇలా చెప్పాడు — 'బ్రాహ్మణా! నేను శంభువు అని ప్రసిద్ధి, హిమగిరిపై నివసిస్తున్నాను.'
ద్రష్టుం చ రాఘవం గచ్ఛే మమ కార్యం మహత్తతః । మామాహ్వయతి రాజాసౌ పురాణశ్రవణే రతః
నా పని చాలా ముఖ్యమైనది, అందుకే నేను రాఘవుని దర్శించడానికి వెళ్ళాలి. పురాణకథలు వినడంలో ఆనందించే ఆ రాజు నన్ను పిలిపించాడు.
ఆగచ్ఛంతు భవంతోఽపి రాఘవః పరితుష్యతి । తతస్తే మునయః శంభుర్యయూ రామదిదృక్షయా
మీరు అందరూ కూడా రావచ్చు; రాఘవుడు చాలా సంతోషిస్తాడు. అప్పుడు ఆ మునులు, శంభుతో కలిసి, రాముని దర్శించాలనే కోరికతో బయలుదేరారు.
తానాగతాన్వసిష్ఠస్తు జ్ఞాత్వా రామాయ చోక్తవాన్ । తతః సత్వరముత్థాయ నిర్యయౌ స పురోహితః
వారు వచ్చినట్టు వసిష్ఠుడు తెలుసుకుని రామునికి చెప్పాడు. వెంటనే ఆ పురోహితుడు త్వరగా లేచి బయటకు వెళ్లాడు.
అర్ఘ్యపాద్యాదికైస్సర్వాన్పూజయామాస తానృషీన్ । గృహరాజం తతః సర్వాన్ప్రావేశయదరిందమః
అతడు ఆ మునులను పాద్యార్ఘ్యాదులతో సత్కరించాడు. ఆ తరువాత శత్రువులను జయించినవాడు వారందరినీ ఇంట్లోకి ఆహ్వానించాడు.