సాంప్రతం శుద్ధహృదయో జాతస్త్వం వచనాన్మమ । పురాచరితపుణ్యేన కేనాపి చ మహీపతే
ఇప్పుడు నా మాటల వల్ల, గతంలో చేసిన పుణ్యఫలంతో, నీ హృదయం పవిత్రంగా మారింది, ఓ రాజా!
పాపావస్థం శరీరం తద్గతం తవ మమాశ్రయాత్ । శ్రవణాద్ధర్మశాస్త్రస్య ధర్మావస్థం తు తేఽభవత్
నీ శరీరం పాపంలో ఉన్నప్పటికీ, నా ఆశ్రయంతో, ధర్మశాస్త్రాన్ని వినడం వల్ల నీకు ధర్మమార్గం కలిగింది.
పాపావస్థమధర్మాఖ్యం ధర్మజ్ఞానవివర్జితమ్ । అపరం సద్వ్రతం యద్ధి విజ్ఞేయం తద్ధి ధార్మికమ్
పాపస్థితి అంటే ధర్మజ్ఞానం లేని స్థితి. మరొకటి, మంచి వ్రతాలు పాటించేది, అది ధార్మికమని తెలుసుకోవాలి.
ధర్మాధర్మోపభోగాయ తత్తృతీయమతీంద్రియమ్ । తత్త్రిభేదం శరీరం హి ధర్మ్మవిద్భిరిహోచ్యతే
ధర్మాధర్మ అనుభవానికి, ఇంకొకటి — ఇంద్రియాలకు అతీతమైనది — ఉంది. అందుకే, జ్ఞానులు శరీరాన్ని మూడు విధాలుగా చెబుతారు.
యావతా ధర్మభోగశ్చ ముక్తిశ్చైతత్త్రిభేదకమ్ । పాపావస్థం శరీరం తత్పాపసంజ్ఞం తదుచ్యతే
ధర్మఫలాన్ని అనుభవించే వరకు, మోక్షం కలిగే వరకు, ఈ మూడు భేదాలు ఉంటాయి. పాపస్థితిలో ఉన్న శరీరాన్ని 'పాపశరీరం' అంటారు.
ఇదానీం గురుభక్తిం చ కుర్వతశ్చ వచో మమ । శృణ్వతో ధర్మరూపం తు శరీరం తే వ్యవస్థితమ్
ఇప్పుడు గురుభక్తితో, నా మాటలు వినడం వల్ల, నీ శరీరం ధర్మరూపంగా స్థిరపడింది.
తేనైవ శుద్ధిరమలా జాతా ధర్మక్రియోచితా । దైవేన దేహినాం నామ చేతాంసి చరితాని చ
దీనివల్ల, పవిత్రమైన, మచ్చలేని శుద్ధి కలిగింది, ఇది ధర్మకార్యాలకు అనుకూలంగా ఉంది. దైవకృప వల్లే జీవుల పేర్లు, మనసులు, కర్మలు ఏర్పడతాయి.
శరీరాణి చ పుష్యంతి కాలేకాలే విపర్యయమ్ । సాంప్రతం భవతశ్చేతో నూనం ధర్మే ప్రవర్తతే
శరీరాలు కాలక్రమంలో వృద్ధి చెంది, తగ్గిపోతాయి. ఇప్పుడు నీ మనసు ధర్మంలో నిశ్చయంగా ప్రవేశించింది.
తేన త్వాం కారయిష్యామి మాధవస్నానముత్తమమ్ । యమ ఉవాచ-। తతస్తు కారితస్తేన కశ్యపేన పురోధసా
అందుకే, నేను నీకు ఉత్తమమైన మాధవస్నానం చేయిస్తాను. యముడు ఇలా అన్నాడు — ఆ సమయంలో కశ్యపుడు ఆ రాజుతో మాధవస్నానం చేయించాడు.
స నృపో మాధవే మాసి స్నానం దానం చ పూజనమ్ । యథాదృష్టం పురా శాస్త్రే వైశాఖస్నానజం విధిమ్
ఆ రాజు మాధవ మాసంలో స్నానం, దానం, పూజను, పురాణాల్లో చెప్పిన విధంగా, వైశాఖ మాసస్నాన విధిని పాటిస్తూ చేశాడు.
స మునిః ప్రత్యువాచాసౌ భూపాయ చ యథోదితమ్ । శ్రావితః స్తోత్రసారం చ పాఠితో హరిమేధసః
ఆ ముని, రాజుకు విధిగా ఉపదేశం చేశాడు. స్తోత్రసారాన్ని వినిపించాడు. హరిదేవుని స్తుతులను పఠింపజేశాడు.
శ్రుతే యస్మిన్నధీతే చ స సమ్యక్ఫలమాప్నుయాత్
ఇది ఎవరు వినినా, చదివినా, వారు సంపూర్ణ ఫలితాన్ని పొందుతారు.
స కారితస్తేన విశుద్ధభావో రాజాపి చక్రే విధివత్తదానీమ్ । శ్రీమాధవేమాసి విధానమీడ్యం తతో యథాకర్ణితమాదరేణ
అలా ఆచరించమని చెప్పిన ప్రకారం, ఆ రాజు పవిత్రమైన హృదయంతో, మాధవ మాసంలో ఆ విధానాన్ని భక్తితో నిర్వహించాడు.
ప్రాతఃస్నానం చ పాద్యం చ హ్యర్ఘం చ హరిపూజనమ్ । నైవేద్యం భక్తిభావేన చకార స నృపోత్తమః
ఆ రాజు, ఉదయం స్నానం, పాద్యము, అర్ఘ్యము, హరిదేవుని పూజ, నైవేద్యాన్ని భక్తితో చేశాడు. అతడు రాజుల్లో ఉత్తముడు.
దానం యథా నియమపాలనమాదరేణ వైశాఖమాదివిదధాతి విధానమేవమ్ । యో భక్తితోఽన్వహమసౌ ప్రతివర్షమేవం కృత్వా ప్రయాతి హరిధామ మహీసురాగ్ర్యః
ఎలా ఒకవాడు దానం చేసే సమయంలో నియమాలు జాగ్రత్తగా పాటించాడో, వైశాఖమాసం మొదట్లో విధిగా ఆచరణలు చేసినట్లే, ఎవరు భక్తితో ప్రతి సంవత్సరం ఇదే విధంగా చేస్తారో, ఆ మహారాజు హరిధామాన్ని పొందుతాడు.
అథేతరేషు మాసేషు కామినీకుచకేలివాన్ । భోగైకలాలసో భూయో భవత్యేవం యథారుచి
ఇతర నెలల్లో మాత్రం, స్త్రీలతో క్రీడల్లో మునిగి, సుఖాలకే మక్కువతో, తన ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తాడు.
న ధర్మనియమం రాజకార్యేషు న విచారణమ్ । కరోతి కామవశగో హిత్వా మాసం స మాధవమ్
కామానికి లోనై, ధర్మకార్యాలు గానీ, రాజకార్యాలు గానీ పట్టించుకోకుండా, మాధవమాసాన్ని వదిలేస్తాడు.
మహతామపి విప్రాగ్ర్య దుర్నివార్యో మనోభవః । శరీరసహజో నూనమనాదిర్వాసనాక్రమః
ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా! మహానుభావులకు కూడా మనస్సులో ఉద్భవించే కామాన్ని అదుపు చేయడం చాలా కష్టం. అది శరీరంలో సహజంగా ఉండే, ఆది లేని వాసనల పరంపర.
కేశకజ్జలశాలిన్యో దుఃస్పర్శా లోచనప్రియాః । యస్మాదగ్నిశిఖా నార్యో దహంతి తృణవన్నరమ్
కేశాలు, కాజలు ధరించిన స్త్రీలు, తాకడం కష్టమైనా, కన్నులకు ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటారు. అటువంటి వారు అగ్నిశిఖలు పొలాన్ని కాల్చినట్లే, పురుషులను కాలుస్తారు.
ఘోరః శత్రుః శరీరస్థః పుంసాం కామో యథోచితమ్ । మోహధూమమయః పాపో న కేషామంధకారితమ్
శరీరంలోనే ఉండే కామం, మానవులకు భయంకరమైన శత్రువు. అది మోహపు పొగతో కూడిన పాపం, అనేక మందిని అంధులను చేస్తుంది.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణేపాతాలఖండే వైశాఖమాసమాహాత్మ్యే శతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో పాతాళఖండంలో వైశాఖమాస మహాత్మ్యంలో వందవ అధ్యాయం ముగిసింది.
యమ ఉవాచ- అథ కాలకటాక్షేణ లక్షితో నృపతిస్తదా । మృతోఽతిరతిసేవోత్థ క్షయక్షీణకలేవరః
యముడు ఇలా అన్నాడు— ఆ సమయంలో కాలదృష్టి పడిన రాజు, అతిగా అనుభవాలకు లోనై, శరీరం బలహీనమై మరణించాడు.
నీయమానో యమగణైస్తాడ్యమానో ముహుర్ముహుః । క్రన్దమానో మహారావాన్స స్మరన్నిజపాతకమ్
యమదూతలు అతన్ని లాక్కెళ్తూ, మళ్లీ మళ్లీ కొడుతూ, అతను పెద్దగా అరుస్తూ, తన పాపాలను గుర్తు చేసుకుంటూ వెళ్ళాడు.
విష్ణుదూతైః సమాగమ్య తాడయిత్వా మమానుగాన్ । ధర్మవానయమిత్యుక్త్వా విమానమథ రోపితః
విష్ణుదూతలు వచ్చి, నా అనుచరులను కొట్టి, 'ఇతడు ధర్మవంతుడు' అని చెప్పి, రాజును విమానంలో కూర్చోబెట్టారు.
నీతో హరిపురం భూపః స్తూయమానోఽప్సరోగణైః । ప్రాతఃస్నానేన వైశాఖమాసస్య క్షీణపాతకః
రాజును హరిపురికి తీసుకెళ్లి, అప్సరసలు స్తుతిస్తూ, వైశాఖమాసంలో ప్రాతఃస్నానంతో అతని పాపాలు తొలగిపోయాయి.
అథ ధర్మవిహీనోఽయమితి మత్వా చ తైః పునః । దేవదూతైర్నిదేశేన విష్ణోర్భూమిపతిస్తదా । అదూరాదేవ నిరయవర్త్మనా స సమాహితః
అయితే, ధర్మం లేని వాడని భావించి, ఆ దేవదూతలు విష్ణువు ఆజ్ఞతో, రాజును సమీపంలోని నరకమార్గంలో తీసుకెళ్లారు.
స గచ్ఛన్నపి శుశ్రావ జీవానాం క్రందతాం పునః । నిరయే పచ్యమానానామారావం వివిధం తదా
అతడు వెళ్తున్నప్పుడు, నరకంలో పీడించబడుతున్న జీవుల అరుపులు, భయంకరమైన రకరకాల కేకలు మళ్లీ విన్నాడు.
పాపినాం క్వథ్యమానానామాక్రందమతిదారుణమ్ । శ్రుత్వా విస్మయవాన్విప్ర రాజాభూదతిదుఃఖితః
పాపులు ఉడికించబడుతూ వేసే భయంకరమైన అరుపులు విని, రాజు ఆశ్చర్యపోయి, చాలా బాధపడ్డాడు, ఓ బ్రాహ్మణా!
ప్రోవాచ దూతాః కిమయమాక్రందో దారుణః శ్రుతః । పునర్న శ్రూయతే తన్మే కారణం వక్తుమర్హథ
రాజు దూతలను అడిగాడు: 'ఈ భయంకరమైన అరుపులు ఏమిటి? ఇవి మళ్లీ వినిపించకపోవడానికి కారణం ఏమిటో చెప్పండి.'
దూతా ఊచు- జంతవస్త్యక్తమర్యాదాః పాపాస్త్వాచారవర్జితాః । నిరయేషు చ ఘోరేషు తామిస్రాదిషు పాతితాః
దూతలు చెప్పారు— కొన్ని జీవులు నియమాలు పాటించకుండా, సద్బుద్ధి లేకుండా పాపాలు చేసి, భయంకరమైన తామిస్రాది నరకాల్లో పడిపోయారు.