అహో మే మనసో మోహో యేనాత్మా యోషితాం కృతే । పాతితో వ్యసనే ఘోరే దుఃఖోదర్కే దురత్యయే
అయ్యో! నా మనసు మాయ వల్ల, స్త్రీల కోసం నా ఆత్మను భయంకరమైన, తప్పించుకోలేని దుఃఖానికి గురిచేశాను.
భగవన్పరితుష్టోఽస్మి బోధితో వచనేన తే । ఉపదేశప్రదానేన మాముద్ధర్తుమిహార్హసి
భగవంతుడా! నీ ఉపదేశములతో నేను సంతృప్తుడనయ్యాను. నీవు నాకు బోధన ఇచ్చినందుకు, ఇప్పుడు నన్ను ఇక్కడ రక్షించాలి.
పురా చరితపుణ్యోఽహం భవతా బోధితోఽస్మి యత్ । త్వత్పాదరజసా వాపి విశేషాదపి పావితః
మునుపు నేను చేసిన పుణ్యఫలంతో నీవు నాకు జ్ఞానం కలిగించావు, లేదా నీ పాదధూళి వల్ల నేను మరింత పవిత్రుడనయ్యాను.
విధిం మాధవమాసస్య బ్రూహి మే వదతాం వర । సర్వపాపక్షయకరో యస్త్వయా పరికీర్తితః
వాక్పటుత్వంలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు, అందుకే మాధవ మాసంలో చేయవలసిన వ్రతాన్ని నాకు వివరించు. అది నీవు అన్నట్లుగా అన్ని పాపాలను నశింపజేస్తుందట.
కిం దానం తత్ర కిం స్నానం కో దేవో నియమాస్తు కే । ఏతదాచక్ష్వ విప్రర్షే దురితోత్తారణాయ మే
ఆ వ్రతంలో ఏ దానం చేయాలి? ఏ స్నానం చేయాలి? ఏ దేవుడిని పూజించాలి? ఏ నియమాలు పాటించాలి? ఈ విషయాలు నాకు చెప్పు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నేను పాపాల నుండి విముక్తి పొందాలి.
యమ ఉవాచ- ఇత్యేవముక్తో భగవాన్కశ్యపః స దయానిధిః । ప్రోవాచ వచనం విప్ర ధర్మ్యం విశ్వహితం శుభమ్
యముడు ఇలా అన్నాడు — ఇలా అడిగినప్పుడు, దయామయుడైన కశ్యపుడు, బ్రాహ్మణా! అందరి మేలుకోసం ధర్మబోధన చేసే శుభమైన మాటలు చెప్పాడు.
కశ్యప ఉవాచ- పూర్వాపరసమాధాన క్షమబుద్ధ్యా చ తే నృప । పృష్టం ప్రాజ్ఞే న వక్తవ్యం నాధమే పాపమానసే
కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! మనసులో సహనం, వివేకం కలిగి ఉన్నవాడు, అడగనప్పుడు జ్ఞానులను ఏమీ చెప్పకూడదు. చెడ్డ మనసు ఉన్నవారికి కూడా చెప్పకూడదు.
పాపప్రవృత్తస్య తథా దత్వా భూప శుభాం మతిమ్ । విద్యాదానఫలం సమ్యక్ప్రాప్యతే నాత్ర సంశయః
పాపంలో ఉన్నవారికి మంచి మాటలు చెప్పినప్పుడు, రాజా! విద్య ఇచ్చిన ఫలితం పూర్తిగా లభిస్తుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
నాపృష్టః కస్యచిద్బ్రూయాన్న చాన్యాయేన పృచ్ఛతః । జానన్నపి హి మేధావీ జడవల్లోకమాచరేత్
ఎవరైనా అడగకపోతే వారికి ఏమీ చెప్పకూడదు. అన్యాయంగా అడిగేవారికి కూడా చెప్పకూడదు. తెలిసినా, జ్ఞానులు జనాల్లో అజ్ఞానిలా ప్రవర్తించాలి.
విదుషామపి శిష్యాణాం పుత్రాణాం చ క్రియావతామ్ । అపృష్టమపి వక్తవ్యం శ్రేయః శ్రద్ధావతాం హితమ్
అయితే, శ్రద్ధగల విద్యార్థులకు, కుమారులకు, సత్కార్యాలు చేసే వారికి — వారు అడగకపోయినా — మేలు కలిగే మాటలు చెప్పాలి.
సాంప్రతం శుద్ధహృదయో జాతస్త్వం వచనాన్మమ । పురాచరితపుణ్యేన కేనాపి చ మహీపతే
ఇప్పుడు నా మాటల వల్ల, గతంలో చేసిన పుణ్యఫలంతో, నీ హృదయం పవిత్రంగా మారింది, ఓ రాజా!
పాపావస్థం శరీరం తద్గతం తవ మమాశ్రయాత్ । శ్రవణాద్ధర్మశాస్త్రస్య ధర్మావస్థం తు తేఽభవత్
నీ శరీరం పాపంలో ఉన్నప్పటికీ, నా ఆశ్రయంతో, ధర్మశాస్త్రాన్ని వినడం వల్ల నీకు ధర్మమార్గం కలిగింది.
పాపావస్థమధర్మాఖ్యం ధర్మజ్ఞానవివర్జితమ్ । అపరం సద్వ్రతం యద్ధి విజ్ఞేయం తద్ధి ధార్మికమ్
పాపస్థితి అంటే ధర్మజ్ఞానం లేని స్థితి. మరొకటి, మంచి వ్రతాలు పాటించేది, అది ధార్మికమని తెలుసుకోవాలి.
ధర్మాధర్మోపభోగాయ తత్తృతీయమతీంద్రియమ్ । తత్త్రిభేదం శరీరం హి ధర్మ్మవిద్భిరిహోచ్యతే
ధర్మాధర్మ అనుభవానికి, ఇంకొకటి — ఇంద్రియాలకు అతీతమైనది — ఉంది. అందుకే, జ్ఞానులు శరీరాన్ని మూడు విధాలుగా చెబుతారు.
యావతా ధర్మభోగశ్చ ముక్తిశ్చైతత్త్రిభేదకమ్ । పాపావస్థం శరీరం తత్పాపసంజ్ఞం తదుచ్యతే
ధర్మఫలాన్ని అనుభవించే వరకు, మోక్షం కలిగే వరకు, ఈ మూడు భేదాలు ఉంటాయి. పాపస్థితిలో ఉన్న శరీరాన్ని 'పాపశరీరం' అంటారు.
ఇదానీం గురుభక్తిం చ కుర్వతశ్చ వచో మమ । శృణ్వతో ధర్మరూపం తు శరీరం తే వ్యవస్థితమ్
ఇప్పుడు గురుభక్తితో, నా మాటలు వినడం వల్ల, నీ శరీరం ధర్మరూపంగా స్థిరపడింది.
తేనైవ శుద్ధిరమలా జాతా ధర్మక్రియోచితా । దైవేన దేహినాం నామ చేతాంసి చరితాని చ
దీనివల్ల, పవిత్రమైన, మచ్చలేని శుద్ధి కలిగింది, ఇది ధర్మకార్యాలకు అనుకూలంగా ఉంది. దైవకృప వల్లే జీవుల పేర్లు, మనసులు, కర్మలు ఏర్పడతాయి.
శరీరాణి చ పుష్యంతి కాలేకాలే విపర్యయమ్ । సాంప్రతం భవతశ్చేతో నూనం ధర్మే ప్రవర్తతే
శరీరాలు కాలక్రమంలో వృద్ధి చెంది, తగ్గిపోతాయి. ఇప్పుడు నీ మనసు ధర్మంలో నిశ్చయంగా ప్రవేశించింది.
తేన త్వాం కారయిష్యామి మాధవస్నానముత్తమమ్ । యమ ఉవాచ-। తతస్తు కారితస్తేన కశ్యపేన పురోధసా
అందుకే, నేను నీకు ఉత్తమమైన మాధవస్నానం చేయిస్తాను. యముడు ఇలా అన్నాడు — ఆ సమయంలో కశ్యపుడు ఆ రాజుతో మాధవస్నానం చేయించాడు.
స నృపో మాధవే మాసి స్నానం దానం చ పూజనమ్ । యథాదృష్టం పురా శాస్త్రే వైశాఖస్నానజం విధిమ్
ఆ రాజు మాధవ మాసంలో స్నానం, దానం, పూజను, పురాణాల్లో చెప్పిన విధంగా, వైశాఖ మాసస్నాన విధిని పాటిస్తూ చేశాడు.
స మునిః ప్రత్యువాచాసౌ భూపాయ చ యథోదితమ్ । శ్రావితః స్తోత్రసారం చ పాఠితో హరిమేధసః
ఆ ముని, రాజుకు విధిగా ఉపదేశం చేశాడు. స్తోత్రసారాన్ని వినిపించాడు. హరిదేవుని స్తుతులను పఠింపజేశాడు.
శ్రుతే యస్మిన్నధీతే చ స సమ్యక్ఫలమాప్నుయాత్
ఇది ఎవరు వినినా, చదివినా, వారు సంపూర్ణ ఫలితాన్ని పొందుతారు.
స కారితస్తేన విశుద్ధభావో రాజాపి చక్రే విధివత్తదానీమ్ । శ్రీమాధవేమాసి విధానమీడ్యం తతో యథాకర్ణితమాదరేణ
అలా ఆచరించమని చెప్పిన ప్రకారం, ఆ రాజు పవిత్రమైన హృదయంతో, మాధవ మాసంలో ఆ విధానాన్ని భక్తితో నిర్వహించాడు.
ప్రాతఃస్నానం చ పాద్యం చ హ్యర్ఘం చ హరిపూజనమ్ । నైవేద్యం భక్తిభావేన చకార స నృపోత్తమః
ఆ రాజు, ఉదయం స్నానం, పాద్యము, అర్ఘ్యము, హరిదేవుని పూజ, నైవేద్యాన్ని భక్తితో చేశాడు. అతడు రాజుల్లో ఉత్తముడు.
దానం యథా నియమపాలనమాదరేణ వైశాఖమాదివిదధాతి విధానమేవమ్ । యో భక్తితోఽన్వహమసౌ ప్రతివర్షమేవం కృత్వా ప్రయాతి హరిధామ మహీసురాగ్ర్యః
ఎలా ఒకవాడు దానం చేసే సమయంలో నియమాలు జాగ్రత్తగా పాటించాడో, వైశాఖమాసం మొదట్లో విధిగా ఆచరణలు చేసినట్లే, ఎవరు భక్తితో ప్రతి సంవత్సరం ఇదే విధంగా చేస్తారో, ఆ మహారాజు హరిధామాన్ని పొందుతాడు.
అథేతరేషు మాసేషు కామినీకుచకేలివాన్ । భోగైకలాలసో భూయో భవత్యేవం యథారుచి
ఇతర నెలల్లో మాత్రం, స్త్రీలతో క్రీడల్లో మునిగి, సుఖాలకే మక్కువతో, తన ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తాడు.
న ధర్మనియమం రాజకార్యేషు న విచారణమ్ । కరోతి కామవశగో హిత్వా మాసం స మాధవమ్
కామానికి లోనై, ధర్మకార్యాలు గానీ, రాజకార్యాలు గానీ పట్టించుకోకుండా, మాధవమాసాన్ని వదిలేస్తాడు.
మహతామపి విప్రాగ్ర్య దుర్నివార్యో మనోభవః । శరీరసహజో నూనమనాదిర్వాసనాక్రమః
ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా! మహానుభావులకు కూడా మనస్సులో ఉద్భవించే కామాన్ని అదుపు చేయడం చాలా కష్టం. అది శరీరంలో సహజంగా ఉండే, ఆది లేని వాసనల పరంపర.
కేశకజ్జలశాలిన్యో దుఃస్పర్శా లోచనప్రియాః । యస్మాదగ్నిశిఖా నార్యో దహంతి తృణవన్నరమ్
కేశాలు, కాజలు ధరించిన స్త్రీలు, తాకడం కష్టమైనా, కన్నులకు ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటారు. అటువంటి వారు అగ్నిశిఖలు పొలాన్ని కాల్చినట్లే, పురుషులను కాలుస్తారు.
ఘోరః శత్రుః శరీరస్థః పుంసాం కామో యథోచితమ్ । మోహధూమమయః పాపో న కేషామంధకారితమ్
శరీరంలోనే ఉండే కామం, మానవులకు భయంకరమైన శత్రువు. అది మోహపు పొగతో కూడిన పాపం, అనేక మందిని అంధులను చేస్తుంది.